Кіріспе

Джеффри Чосердің орта ағылшын поэмасы "Сүреттер үйі" ("Hous of Fame" түпнұсқадағы жазуы бойынша) – Джеффри Чосердің 1374 және 1385 жылдар аралығында жазылған орта ағылшын поэмасы, оның ерте туындыларының бірі. Бұл поэма, "Герцогиня кітабынан" кейін жазылған болуы мүмкін, бірақ Чосердің басқа ерте поэмаларымен арақатының тікелей байланысы белгісіз. "Сүреттер үйі" үш кітаптан тұрады және 2005 жолдан астам жолдан құралған, сегіз буынды жұптармен жазылған арман көрінісі түрінде. Ақын ұйықтап қалғанда, өзін әйгілі адамдар мен олардың істерінің суреттерімен безендірілген шыны ғибадатханада табады. Бүркіт жетекшілік ете отырып, ол атақ-даңқтың мәні мен жазылған даңқтың сенімділігі туралы ойға келеді. Бұл Чосерге атақты адамдардың өмірін баяндауда ақынның қандай рөл атқаратынын және айтылғанда қаншалықты шындық бар екенін зерделеуге мүмкіндік береді.

Қысқаша мазмұны

Бұл жұмыс Шосердің арманның мәні мен себептері туралы ой толғаған өлеңімен басталады. Ол өзінің "тамаша" арманы туралы тыңдаушыларына "толық" айтатынын мәлімдейді. Содан кейін Чосер ұйқы құдайына дұға жазып, ешкімнің, білімі жетпегендіктен немесе өшпенділікпен, оның арманының мағынасын бұрмалап түсінбеуін тілейді. Бірінші кітап желтоқсанның он күні түнінде Шосердің арманымен басталады, онда ол әдемі өнерге толы, шыныдан жасалған ғибадатхананың ішінде болады. Венера, Вулкан және Купидонның бейнесін көргеннен кейін, ол бұл Венераға арналған ғибадатхана деп түсінеді. Чосер ғибадатхананы зерттейді және Энеида туралы жазылған қола тақташаны табады. Чосер Энейдің Дидоға жасаған сатқындығы туралы оқиғасын егжей-тегжейлі баяндайды, содан кейін грек мифологиясындағы сүйіктілерінен аяусыздық көрген басқа әйелдерді тізімдейді, олардың өліміне соқтырған оқиғаларды айтады. Ол Афиналық Демофонт пен Филлис, Ахилл мен Бресейда, Париж пен Энона, Ясон мен Гипсипила, кейін Медея, Геркулес пен Дианира және соңында Тесей мен Ариадна туралы әңгімелерді мысалға келтіреді. Бұл 1380 жылдардың ортасында жазылған «Жақсы әйелдер туралы аңыз» кітабындағы әділетсіздікке ұшыраған әйелдерге деген қызығушылығын көрсетеді, онда Дидо, Медея және Ариадна сияқты грек мифологиясының әртүрлі әйелдері бейнеленген. Чосер қола тақташадан Энеиданы оқып бітіреді, содан кейін ол қайда екенін білетін адамды табу үшін сыртқа шығуға шешім қабылдайды. Ол ғибадатхананың сыртында ешқандай ерекшелігі жоқ дала екенін көреді және Мәсіхтен оны иллюзия мен жаңылыстан сақтап қалуын сұрайды. Ол аспанға көтеріліп, оған қарай төмен түсетін алтын бүркітті көреді, бұл бірінші кітаптың аяқталуын білдіреді. Екінші кітап басталғанда, Чосер құлап бара жатқан бүркіттен қашуға тырысады, бірақ оны ұстап алып, аспанға көтеріледі. Чосер есінен танып, бүркіт оның есімін шақырып оятады. Бүркіт өзінің Юпитердің қызметшісі екенін түсіндіреді, ол Чосерді Венера мен Купидонға деген адалдығы үшін сыйлап, әлемде болып жатқан барлық нәрсені еститін Атақты құдайдың үйіне жіберуді көздейді. Чосер Атақтың әлемдегі барлық нәрсені ести алатынына күмәнмен қарайды, бұл бүркітті мұндай нәрсенің қалай мүмкін екенін түсіндіруге итермелейді. Бүркіт айтуынша, Атақтың үйі – дыбыстың «табиғи мекені». Табиғи мекен тұжырымы гравитацияның қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді: кез келген биіктіктен тасталған тас жерге түседі, түтін ауаға көтеріледі және өзендер әрқашан теңізге құяды. Дыбыс – бұл «жарылған ауа», демек ол жеңіл, демек жоғары көтеріледі, демек оның табиғи мекені аспанда болуы керек. Құс дауысты толқынмен салыстырып, бұған қосымша дәлел келтіреді. Кейіннен Бүркіт Чосерге жұлдыздар туралы көбірек айтуды ұсынады, бірақ Чосер өзінің қартайғанын айтып, бас тартады. Олар үшінші кітаптың басында Атақтың үйінің табанына жетеді, ал Чосер көргендерін сипаттайды. Атақтың үйі қалың жартастың үстіне салынған, оны жақыннан қарағанда, атақтылардың есімдері жазылған мұз екені анықталады. Ол мұздағы еріген көптеген басқа есімдерді байқап, олардың оқылмайтын болғанын түсінеді, себебі олар Атақтың үйінің көлеңкесінде болмаған. Чосер төбеге шығып, Атақтың үйін және әлі де музыкасын орындап жатқан мыңдаған мифологиялық музыканттарды көреді. Ол сарайға кіреді және Атақты көреді. Оның көптеген тілдері, көздері және құлақтары бар, бұл атақтың айтылған, көрілген және естілген аспектілерін көрсетеді. Оның сондай-ақ, атақтың жылдамдығын көрсететін бөдене қанаттары тобығында бар. Чосер Атақтың лайық болса да, болмаса да, келген адамдар тобына атақ пен жаман ат беруін бақылайды. Атақтың әр үкімінен кейін солтүстік желдерінің құдайы Эолус екі кернейдің біреуін соғады: «Ашық мақтау» өтініш берушілерге атақ беру үшін немесе «Қарғыс» өтініш берушілерге жаман ат беру үшін. Бір кезде, Герострат есімді адам жаман ат беруді сұрайды, ал Атақ оған рұқсат береді. Көп ұзамай Чосер Атақтың үйінен шығып, белгісіз адам оны «[Чосер] көп нәрсе еститін жерге» алып кетеді. Үйдің сыртындағы аңғарда Чосер үлкен, жылдам айналатын, кем дегенде бірнеше шақырымдық қайыс үйді көреді. Үй айналғанда өте қатты шу шығарады, ал Чосер «егер үй Оизада тұрса, менің ойымша, оны Римге дейін естіуге болатын еді» дейді. Чосер үйге кіреді және адамдардың көп тобын көреді, бұл қаңқу мен әңгіме таралуын білдіреді. Ол барлық өтіріктер мен шындықты тыңдауға біраз уақыт жұмсайды, бірақ содан кейін көпшілік белгісіз адамның жақындауынан үндемейді, оны Чосер «үлкен билікке» ие деп санайды. Өлең осы жерде аяқталады, ал осы кісінің кім екені құпия болып қалады.

Атак-даңқ бағаналары

Атақтылар үйі бірнеше үлкен бағаналармен тіреліп тұр, олардың үстінде көптеген атақты ақындар мен ғалымдар тұр, олар ең танымал әңгімелерінің даңқын иықтарында алып жүреді. Яһуди тарихын зерттеуші Иосиф Флавий қорғасын мен темірден жасалған бағананың үстінде тұрып, яһуди халқының даңқын ұстап тұр. Оның қасында ауыр жүкті көтеріп жүруге көмектесетін аты-жөні белгісіз тағы жеті адам бар. Шосер бағананың қорғасын мен темірден жасалғанын, себебі олар шайқастар мен кереметтер туралы жазған, ал темір – Марстың, қорғасын – Сатурнның металы деп айтады. Стаций жолбарыс қанына толы темір бағанада, Фибаның даңқын және "қатыгез Ахилл"ді көтеріп тұр. Трояның даңқын көтеріп тұрған темір бағанада: Гомер, Дарес, Диктис, "Лоллиус", Гидо делле Колонне және Монмуттан Геффри. Шосер олардың арасындағы келіспеушілікті байқаған. Бірі Гомердің әңгімесі жай ғана қиял, ол жалған айтқан, өлеңдерінде жалған жазған және гректерді жақтаған деп мәлімдейді. Виргилий жарқыраған қалайыланған темір бағанада. Овидий мыс бағанада. Сер Лукан қатал темір бағанада, Юлий мен Помпейдің даңқын ұстап, бірнеше римдік тарихшылармен бірге. Плутон мен Прозерпинаның даңқын ұстап тұрған күкірт бағанадағы Клавдиан.

Бейімделулер

1609 жылы Бен Джонсон мен Иниго Джонс Джеймс VI мен I корольдің әйелі, Дания королі Аннаның тапсырысымен жасалған және оның өзі қатысқан "Короликтер маскасы" үшін "Атақты үй" бейнесін пайдаланды. Он сегізінші ғасырда Александр Поуп оны "Атақ ғибадатханасы: Көру" деп өңдеді. Джон Скелтон Шосердің Атақ, қауесет және Бақыт туралы көрісіне "Лаурелдің гүлдестесі" арқылы ертерек түзетулер енгізді.