Кіріспе

Стоунволл Джексонның қолбасшылығындағы жаяу әскерді сипаттау термині – «жаяу атқыштар» деген сөз тіркесі, ол Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация генералы Томас Джонатан «Стоунволл» Джексонның қол астындағы жаяу әскерлердің жылдамдығын бейнелеу үшін бұқаралық ақпарат құралдары қолданған оксиморон. Джексонның әскері жаяу жүріп, күн сайын ұзақ қашықтықтарды шапшаң басып, жауды күтпеген жерден шабуылдайтын.

Шығу тегі

Азамат соғысы кезінде кавалерия бөлімдері «жаяу кавалерия» деп аталатын жаттығуларды өткізді. 1862 жылдан бастап бұқаралық ақпарат құралдары Джексонның әскеріне «жаяу кавалерия» деген тіркесін қолдана бастады. Бұл Джексонның Шенноа аңғарындағы сәтті науқанынан кейін болды, онда Джексон өз одақтас қарсыластарын күрт жылдам операциялық маневрлермен таң қалдырды. 1862 жылдың 26 шілдесінде «The Evening Star» газеті мынаны жариялады: «Стоунволл Джексон қазір армия мен халықтың құдайы». Оның әскерлері «Джексонның жаяу кавалериясы» деген атқа қоршақтап мақтанады. 1862 жылдың 10 қыркүйегінде «The National Republican» газеті былай жазды: «Ежелгі Израильді шығыстан конфедерациялық мемлекеттер басып алғандай, Стоунволл Джексон да Потомак өзенінің солтүстігіндегі елге шабуыл жасап жатыр! Ол «жаяу кавалериясымен» «қолға түсірілмей», атты, жаяу және драгун әскерімен Потомакты қайтадан кесіп өтеді».

Әрекетте

Джексонның жаяу әскері қол жеткізе алмайтын ештеңені алмайды делінеді. Күн сайынғы 30 миль (48 км) қашықтықты жүру арқылы үлкен жылдамдыққа ие болғандық үшін, Стоунволл Джексон зор батылдық, терең білім және жерді тиімді пайдалануды қатар қолданды, сонымен қатар әскерін ұзақ және қиын жорықтар мен шайқастарға шабыттандырды. Оның әскері ұзаққа созылған марштарға шыдады, ал Вирджиния штатындағы Блю Ридж тауларындағы өткелдер мен теміржол туннельдерін жақсы білу арқасында Пьемонт аймағы мен Шенандоа аңғары арасында күтпеген жылдамдықпен қозғалып, Одақтың жетекшілерін жаңылыстырды. Жаулары соғыстың басында оның орналасқан жерін дұрыс болжау мүмкін емес екенін түсінгендіктен, Джексон және оның "жаяу әскері" көптеген тарихшылар тарапынан АҚШ президенті Авраам Линкольн мен генерал Джордж Б. Макклелланның Жарым аралдағы науқаны кезіндегі басшылық қателіктерінің маңызды факторы деп есептеледі. Джексоннан қорқып, Линкольн Макклелланның экспедициясынан Вашингтонды қорғау үшін қосымша әскерлерді ұстап тұруға бұйрық берді. Ал кейіннен тым сақтықпен әрекет еткені анықталған Макклеллан, Жеті күндік шайқастың басында Джексонның күтпеген жерден пайда болуынан алаңдады. Линкольн мен Макклелланның осы бірлескен әрекеттері 1862 жылдың жазында Конфедерацияның астанасы Ричмондты басып алуды көздеген Жарым арал науқанының сәтсіздігіне елеулі үлес қосты. Ричмонд соғыстың соңғы күндеріне дейін басып алынбады.

Тану

1866 жылғы 16 қаңтарда «Дейли Феникс» (Колумбия, Оңтүстік Каролина) Джексонның жаяу әскерін «өлімсіз» деп атады. Шындығында, замандастары Джексонның жаяу әскерінің неге қабілетті екеніне таң қалды. Осы адамдар үшін адам денесінің заңдары кері іске түскендей болды. Олар марш жасап, шайқасып, жеңіске жетті, демалысқа, тамаққа, ұйықтауға мұқтаждық сезінбейтін соғыс машиналарын еске түсірді. Бір күні олар Харперс-Ферриден Страсбургке шамамен елу мильдей жол жүрді. Олардың марштарының жылдамдығы оларды барлық солдат жайлылығынан – көбінесе жамылғыларынан да, қаншалықты суық болса да, айырды; ал басқа әскерлер, осылар мен олардың оңтүстік серіктері бұрыннан-ақ бүлік көтеріп, нан мен демалыс талап ететін еді. Бірақ осы бөлімде наразылықтың көлеңкесі ешқашан көзге көрінбеді. Тарихшы Роберт К. Крик былай деп жазды: «Генералдың тарихи марштары кезінде дем ала алмай, тер төккен сарбаздар үшін оның ерекшеліктері де сүйкімділікке айналды, ал оның ақылсыздығы – даналыққа. Олар әрбір марш соңында жеңіске жететінін, әдетте көп қан төгілмейтінін анықтады. Олар үшін терді қанға, еңбекті жеңіске саудалаудың мәні зор болды. Джексон мен оның «жаяу әскері» құрметіне Вирджиния штатының Форт-Вэлли қаласында 100 мильдік (161 км) жол жүгіру жарысы өткізіледі, онда «Стоунволл Джексон жаяу әскері» дивизиясы бар.»