Әйел режиссерлер мен кино өнері

Әйел режиссерлер туындылары: кинодағы әйелдердің рөлі, тарихы, белгілі тұлғалар (Алиса Гай-Блаше, Аньес Варда, Кэтрин Бигелоу). Әйелдер киносы туралы!

45 мин оқу

100%

Дереккөз: Women's cinema — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Әйелдер рөліне байланысты кино

Әйелдер киносы – негізінен әйел режиссерлер (сондай-ақ, опционалды түрде, продюсерлер) түсірген кинотуындыларды сипаттайды. Мұндай туындылар міндетті түрде әйелдер туралы болуы керек емес, ал аудиториясы алуан түрлі болуы мүмкін. Бұл – әйелдердің кинодағы жұмысын құру үшін біріктірілген тақырыптардың жиынтығы. Бұл режиссер, оператор, сценарист және продюсер сияқты кадрлардың артындағы рөлдерді әйелдердің атқаруын, сондай-ақ сценарийлер арқылы әйелдердің тарихтарын және кейіпкерлерін дамытуды қамтиды (ал ерлердің әйелдер туралы түсірген фильмдері «Әйелдер киносы» деп аталады). Белгілі әйел режиссерлердің қатарында – киноның пионері және алғашқы режиссерлердің бірі Элис Гай Блаше, француз жаңа толқынының алғашқы режиссері Аньес Варда, Канн кинофестивалінде «Ең үздік режиссер» сыйлығын жеңген алғашқы әйел Юлия Солнцева (1961), «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы әйел Лина Вертмюллер (1977), «Алтын глобус» сыйлығын жеңген алғашқы әйел Барбра Стрейзанд (1983), Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңген алғашқы әйел Джейн Кампион (1993) және «Оскар» сыйлығын жеңген алғашқы әйел Катрин Бигелоу (2009) және де көптеген әйел режиссерлер бар, мысалы, Дороти Арзнер, Ида Лупино, Лоис Вебер, Лени Рифеншталь, Мэри Харрон, София Коппола, Кира Муратова, Клер Дени, Шанталь Акерман, Катрин Брейя, Лукресия Мартель, Линн Рамси, Селин Сиамма, Клаудия Вейл және Джули Дэш. Көптеген талантты операторлар да әйелдер, олардың ішінде Маргарита Пилихина, Мэриз Альберти, Рид Морано, Рейчел Моррисон, Халина Хатчинс және Зои Уайт бар. Әйелдер киносы – бүкіл әлемдегі әйелдердің ойындық фильмдерге ғана емес, деректі фильмдерге де қосқан үлесін мойындайды. Әйелдердің еңбегін мойындау түрлі фестивальдар мен марапаттар арқылы жүзеге асырылады, мысалы, Канн кинофестивалі. «Әйелдер киносы – күрделі, сындық, теориялық және институционалдық құрылым», – деп түсіндіреді Элисон Батлер. Бұл тұжырымдама сынға ұшырады, сондықтан кейбір әйел режиссерлер маргинализация мен идеологиялық даулармен байланысты болмау үшін одан алшақтады.

Women's cinema primarily describes cinematic works directed (and optionally produced too) by women filmmakers. The works themselves do not have to be stories specifically about women, and the target audience can be varied. It is also a variety of topics bundled together to create the work of women in film. This can include women filling behind the scenes roles such as director, cinematographer, writer, and producer while also addressing the stories of women and character development through screenplays (on the other hand, films made by men about women are instead called Woman's film). Renowned female directors include Alice Guy Blaché, film pioneer and one of the first film directors, Agnès Varda, the first French New Wave director, Yulia Solntseva, the first woman to win the Best Director Award at Cannes Film Festival (1961), Lina Wertmüller, the first woman nominated for the Academy Award for Best Director (1977), Barbra Streisand, the first woman to win the Golden Globe Award for Best Director (1983), Jane Campion, the first woman to win the Palme D'Or at Cannes Film Festival (1993), and Kathryn Bigelow, the first woman to win the Academy Award for Best Director (2009), along with many other female directors from around the world such as Dorothy Arzner, Ida Lupino, Lois Weber, Leni Riefenstahl, Mary Harron, Sofia Coppola, Kira Muratova, Claire Denis, Chantal Akerman, Catherine Breillat, Lucrecia Martel, Lynne Ramsay, Céline Sciamma, Claudia Weill, and Julie Dash. Many successful cinematographers are also women, including Margarita Pilikhina, Maryse Alberti, Reed Morano, Rachel Morrison, Halyna Hutchins,, and Zoe White. Women's cinema recognizes women's contributions all over the world, not only to narrative films but to documentaries as well. Recognizing the work of women occurs through various festivals and awards, such as the Cannes Film Festival, for example. "Women's cinema is a complex, critical, theoretical, and institutional construction," Alison Butler explains. The concept has had its fair share of criticisms, causing some female filmmakers to distance themselves from it in fear of being associated with marginalization and ideological controversy.

Классикалық Голливуд

1920 жылдары американдық кино өте коммерциялық өнеркәсіпке айналып, мазмұны көбірек стандартталу кезеңіне енгенде, әйел продюсерлер мен режиссерлерге мүмкіндіктер азая берді. 1927 жылы АҚШ-қа дыбыс келгеннен кейін әйелдердің камера артындағы рөлі көбінесе сценарийшілер, костюм дизайнерлері, декораторлар, гримерлер және осы сияқты мамандықтармен шектелді. Ал 1934 жылы «Хейс кодексі» арқылы индустрияның өзін-өзі цензуралауы нәтижесінде аборт және бала тууды жоспарлау сияқты тақырыптарға тыйым салынды. Дороти Арзнер осы қиын жағдайда аман қалған жалғыз әйел режиссер болды. Ол сапалы, бірақ формальды жағынан консервативті фильмдер түсіру арқылы оған қол жеткізді. Дегенмен, оның фильмдерінде феминистік элементтерді табуға болады. Киносыншылар оның «Биле, қыз, биле» фильмін, шоу-бизнеске жол табуға тырысқан екі әйел туралы, феминистік көзқарас тұрғысынан ерекше қызықты деп санайды. Фильм Ұлттық кино тізіліміне енгізілген кезде, «Морин О’Хара мен Люсиль Болл сомдаған бишілер өздерінің феминистік қадір-қасиетін сақтап, сонымен қатар назар аудару үшін және Луис Хейвардтың махаббаты үшін күреседі» деп жазылған. «Биле, қыз, биле» фильмінен бөлек, Арзнер Голливудтың ең танымал актрисаларымен де жұмыс істеді, олардың ішінде Кэтрин Хепберн («Кристофер Стронг», 1933) және Джоан Кроуфорд («Келіншік қызыл киім киді», 1937) бар. Фильм-нуарды түсірген алғашқы әйел – Айда Лупино, Голливуд студиялық жүйесі кезеңінде 1950 жылдарығы ең белгілі әйел режиссер ретінде танылады. Ол «Жолдас» фильмін режиссерлік еткенімен әйгілі. Айда Лупино актриса ретінде де танымал.

Эксперименталды және авангардтық кино

Эксперименталды және авангардтық кино – әйел режиссерлерге жақын саналатын және әйелдер тақырыптарын ілгерілететін жанр. Мысалы, Аннет Кун мұндай ерекше жақындықты атап көрсетті, себебі ақшаның аз жұмсалуы және «кәсібиліктің» талаптары төмен болуы әйелдер үшін негізгі киноиндустрияға қарағанда көбірек мүмкіндіктер ашты. Пэм Кук пен Лора Малви де эксперименталды және авангардтық киноның феминистік мүдделермен және феминистік саясатпен үйлесімділігін, одақтастығын айтты. Атап айтқанда, Малви Голливуд немесе негізгі ағымдағы фильмдердің қарама-қайшылықты тудыра алмайтынын, антиреализмді күшейтетінін түсіндірді. Ал авангардтық кино әйелдер мен феминизм үшін пайдалы, себебі олар «бейне саясаты және эстетикалық тілдің мәселелеріне ортақ қызығушылық танытады». Әйелдердің эксперименталды және авангардтық киноға қатысуы ХХ ғасырдың басында басталды, бірақ сол кезеңнің әлеуметтік нормаларының шектеулеріне байланысты ол шектеулі болды. Соғыстан кейін ғана әйелдер бұл кино жанрына белсенді түрде қатыса бастады. Жермен Дулак Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі француз авангардтық кино қозғалысының жетекші мүшесі болды. Сонымен қатар, Майя Дереннің болашақты көре білетін фильмдері де эксперименталды кино классикасына жатады және Солтүстік Америка авангардына бағытталған. Сол кездегі бағыт әйел режиссерлердің авангардтық киноға енуіне кедерес болмады, бірақ алғашқы жылдары олар әйелдерге қарағанда ерлерден сыншылар тарапынан аз мақтау алды. Ширли Кларк 1950 жылдары Нью-Йорктегі тәуелсіз американдық кино саласының маңызды тұлғасы болды. Оның жұмысы ерекше, себебі ол көрнекті эксперименталды және толық метражды фильмдерді, сондай-ақ деректі фильмдерді түсірді. Джойс Виланд – канадалық эксперименталды кино режиссері. Канаданың Ұлттық кино кеңесі көптеген әйелдерге коммерциялық емес анимациялық фильмдер жасауға мүмкіндік берді. Еуропада Вали Экспорт сияқты суретшілер бейнелердің көркемдік және саяси әлеуетін зерттеушілердің алғашқыларының қатарында болды. Оның туындылары жыныстық және феминистік сипаттамаларына байланысты дау тудырды.

The experimental and avant garde cinema is the genre considered to be closer to women filmmakers and one that also advances women themes. Annette Kuhn, for instance, noted such special affinity by citing that low investments of money and 'professionalism' have meant that it is more open than the mainstream film industry for women. Both Pam Cook and Laura Mulvey also noted an alignment and alliance of experimental and avant garde cinema with feminist interest and feminist politics. Specifically, Mulvey explained that mainstream or Hollywood films are unable to provide the experience of contradiction, reinforcing anti realism and, this is where the avant garde cinema is useful for women and feminism because they share "a common interest in the politics of images and problems of aesthetic language." Women's involvement in the experimental and avant garde cinema started in the early twentieth century, although it was limited due to the constraints of the social conventions of this period. It was only after the war when women became actively involved in this cinematic genre. Germaine Dulac was a leading member of the French avant garde film movement after World War I. There is also the case of Maya Deren's visionary films, which belonged to the classics of experimental cinema and focused on the North American avant garde. The contemporaneous trend did not oppose the female filmmakers' entry into avant garde filmmaking although, in its early years, they did not receive as much critical acclaim as their male counterparts. Shirley Clarke was a leading figure of the independent American film scene in New York in the fifties. Her work is unusual, insofar as she directed outstanding experimental and feature films as well as documentaries. Joyce Wieland was a Canadian experimental film maker. The National Film Board of Canada allowed many women to produce non commercial animation films. In Europe women artists like Valie Export were among the first to explore the artistic and political potential of videos. Her art works incited controversy due to sexual and feminist qualities.

Феминизмнің екінші толқынының әсері

Алпысыншы жылдардың аяғында, феминизмнің екінші толқыны басталғанда, Жаңа солшылдық қозғалысы өзінің шарықталу шегіне жетті. Екі қозғалыс та «басқарушы киноға», яғни Голливуд пен еуропалық еркек буржуазиялық авторлық киноға күшті қарсылық көрсетті. Голливуд сексистік, расистік және империалистік стереотиптерді тарату арқылы қанаушылықты одан әрі күшейтуде деп айыпталды. Әйелдер Newsreel сияқты жаңа, біріккен ұжымдарға қатысты, сонымен қатар өздерінің жеке кино топтарын құрды. Алғашқы феминистік фильмдер көбінесе жеке тәжірибелерге негізделген. Екінші толқын феминизмі 20-ғасырдың соңында фильмдерде түрлі формаларда көрініс берді, мысалы, фильмдердегі «қарындастық» идеясы (алайда, осы фильмдердің көпшілігі ер адамдар түсірген). Фильмдердегі екінші толқын феминизмінің басқа да түсініктері әйелдердің қанауға ұшырауы және әйелдік бейнесімен өзін сәйкестендірудегі қиындықтармен байланысты болды. Осы кезеңде феминизм кинода «қарсы кино» ретінде де бейнеленді, онда кино жасаушылар классикалық кино үлгісін қасақана бұзуға тырысты. Бұл феминистік қарсы кино стилін 1979 жылы Салли Поттердің «Триллер» фильмі сияқты суретшілердің туындыларында көруге болады.

Жыныстық қатынасты бейнелеу

Әйелдердің жыныстық қанағаттануына қарсы тұру екінші толқын феминизмінің басты мақсаттарының бірі болды. Аборт көптеген батыс қоғамдарында әлі де даулы мәселе болып келді, феминистер мемлекет пен шіркеутің бақылауына қарсы шықты. Әйелдердің жыныстық қанағаттануын зерттеу түрлі формалар алды: ұзақ уақыт бойы цензураланған жыныстық қанағаттану формаларына (лесбияндық, садо-мазохизм) назар аудару немесе гетеросексуалдықты әйелдің көзқарасынан көрсету. Лилиана Кавани, Биргит Хайн, Эльфи Микеш, Нелли Каплан, Кэтрин Брейлат және Барбара Хаммер – есімдері тарихқа енген режиссерлер. Жыныстық жұмыстың шынайы бейнесімен көзге түскен фильм – Лиззи Борденнің "Жұмыс істейтін қыздар" (1986) туындысы. Молли – ақ нәсілді, аралас нәсілді қарым-қатынастағы, тұрақты жұмысы бар фотограф. Ол Йель университетін бітірген. Біз Моллидің жұмыстағы соңғы күніне куә боламыз, оның "клиенттерімен" кәсіби қарым-қатынасын оның өзінің көзқарасы арқылы түсінеміз, бұл өте ерекше көзқарас, себебі Борденнің фильміне дейін секс-жұмыскерлер көбінесе стереотиптік бейнеде көрсетілген. Фильмдегі шынайы, жан-жақты кейіпкер мен жағдай секс-жұмыстың адамгершілік жағын көрсетеді, ал фильмнің өзі көптеген екінші толқын феминистерінің порнографияға қарсы тұруына қарсы шығады, Борден мұны репрессивті деп санайды. Әдетте әйелдер басқа кейіпкерлерге тәуелді, тым сезімтал және еркек кейіпкерлермен салыстырғанда төмен мәртебелі жұмыстармен шектеледі (Bussey & Bandura, 1999). Кинодағы әйелдердің бейнесі бұрмаланған және жеткіліксіз көрсетілген. Ерлердің рөлдері – супергерой, бай бизнесмен немесе зұлымдыққа толы қарсыластар. Ал әйелдердің рөлдері көбінесе үй шаруасымен айналысатын әйел, күйеу таба алмайтын әйел, жезөкше немесе хатшы болып келеді. Шын мәнінде, бұл еркектік пен әйелдіктің салыстыруы. Фильмдердегі әйелдердің бейнесін саралау үшін Бехдель тестісі қолданылады. Тестте үш фактор қарастырылады: 1. Фильмде есімдері бар кем дегенде екі әйел бар ма? 2. Олар бір-бірімен сөйлеседі ме? 3. Олар бір-бірімен еркек туралы емес, басқа нәрселер туралы сөйлеседі ме? (Sharma & Sender, 2014). Көптеген рөлдер әйелдерді еркек әріптесіне тәуелді етеді немесе олардың рөлін шектейді. Олардың рөлдерін тағайындаудағы тағы бір ерекшелік – әйелдердің жұмысқа қатысты емес, өмірге қатысты рөлдерге ие болу ықтималдығы екі есе жоғары. Голливуд әйелдердің жоғары лауазымды басшы болуын немесе тіпті табысты мансапқа ие болуын сирек таңдайды. Бұл норманы бұзатын мысалдар да бар, мысалы, Энн Флетчердің "Ұсыныс" фильмі. Бұл екі фильмде де еркек рөлі маңызды, ал әйелдер екі актердің де сюжетке сүйенеді. Әйелдер кинода өздігінен тұра алмайды және көбінесе еркектер назарды өзіне аударғанда ғана оқиғаның ортасында болады. Соңғы фильмдердегі кейбір рөлдер бұл нормаға қарсы келеді, мысалы, "Аштық ойындарынан" Катнис және "Mad Max: Fury Road" фильмінен Фуриоза (екеуі де ер адамдар режиссерлік еткен). Бұл рөлдер норманы бұзады, өйткені әйелдер көбінесе басқа кейіпкерлерге тәуелді, тым сезімтал және еркек кейіпкерлермен салыстырғанда төмен мәртебелі жұмыстармен шектеледі (Bussey & Bandura, 1999). Кинодағы әйелдердің бейнесі бұрмаланған және жеткіліксіз көрсетілген.

Resisting the oppression of female sexuality was one of the core goals of second wave feminism. Abortion was still very controversial in many western societies and feminists opposed the control of the state and the church. Exploring female sexuality took many forms: focusing on long time censured forms of sexuality (lesbianism, sado masochism) or showing heterosexuality from a woman's point of view. Liliana Cavani, Birgit Hein, Elfi Mikesch, Nelly Kaplan, Catherine Breillat and Barbara Hammer are some of the directors to be remembered. A film notable for its empathic portrayal of sex work is Lizzie Borden's Working Girls (1986). Molly, a white lesbian in a stable mixed race relationship, is a Yale educated photographer who has chosen to augment her income through sex work in a low key urban brothel. We accompany Molly on what turns out to be her last day on the job, understanding her professional interactions with her "johns" through her perspective, a completely original point of view, since, until Borden's film, sex workers had largely been depicted stereotypically. The story's sympathetic, well rounded character and situation humanizes sex work, and the film itself combats the anti pornography stance touted by many second wave feminists, which Borden rejects as repressive. Typically women are portrayed as dependent on other characters, overemotional, and confined to low status jobs when compared to enterprising and ambitious male characters (Bussey & Bandura, 1999). Women in cinema are grossly misrepresented and definitely under represented. The roles that men play are the superhero, the wealthy business man or the all powerful villain. When it comes to the roles females play they tend to be the housewife, the woman who cannot obtain a man, the slut, or the secretary. The true comparison is masculinity versus femininity. The Bechdel test for film is a type of litmus test that examines the representation of women in media. The three factors tested are: 1. Are there at least two women in the film who have names? 2. Do those women talk to each other? 3. Do they talk to each other about something other than a man? (Sharma & Sender, 2014). Many roles that are given to women make them either dependent on the male counterpart or limits their role. Another characteristic of their role placement is that women are twice as likely to have a life related role rather than a work related role. Hollywood rarely chooses to have women be the all powerful boss or to even have a successful career. There have been some examples that break this norm, such as The Proposal by Anne Fletcher. Even in these two films, the male counterpart is a strong role and in both the female lead is reliant on both actors for the storyline. Women do not stand on their own in movies and rarely are the center of attention without a male being there to steal the limelight. Some roles that have been portrayed in recent films have worked against this norm, such as Katniss in Hunger Games and Furiosa in Mad Max: Fury Road (both films are directed by men). These roles break the norm, as women typically are portrayed as dependent on other characters, overemotional, and confined to low status jobs compared to enterprising and ambitious male characters (Bussey & Bandura, 1999). Women in cinema are grossly misrepresented and underrepresented.

Киноға түсуден қорқу

Көптеген әйелдер тіпті киноиндустриясына қадам басудан қорқады, ал онда бірнеше жұмыс жасау туралы тіл қозғаудың қажеті де жоқ. Еркек және әйел қызметкерлердің екеуі де әйелдерді жұмысқа алу – үлкен тәуекел, қаупі бар іс деп санайды. Индустрияға жұмысқа орналасу кезінде әйелдерге қарсы жасқа байланысты кемсітушілік, оларға төмен жалақы төлеу сияқты көптеген дискриминациялық әрекеттер болады. Киноиндустриясындағы көптеген әйелдер фрилансер ретінде жұмыс істейді, бұл көбінесе оларға мансап құруға және кино/кинематографияға деген құштарлықтарынан көлік табуға мүмкіндік бермейді. Бұл, әдейі болсын болмасын, әйелдердің киноиндустриясында өркендеуіне кедергі келтіру үшін қолданылатын қорқыту тактикасы. Дегенмен, әйелдер жұмысқа орналасып, жұмыс істей бастағаннан кейін, оларға қатысты гендерлік дискриминация одан да күшейеді. Статистика көрсеткендей, индустриядағы жоғары лауазымдарда әйелдердің саны өте аз. Жұмысқа алынған әйелдердің санымен салыстырғанда, олардың жұмыстарын ұзақ сақтауына мүмкіндік берілмейтіні анық көрінеді. "Айта кетейік, әйелдердің жұмыстан айырылу деңгейі ерлерге қарағанда алты есе жоғары, бұл индустриядағы әйелдердің ерекше осалдығын көрсетеді". Әйелдер еркек әріптестеріне қарағанда сирек жоғары лауазымдарға тағайындалады және тіпті оларға жоғарылау үшін жеткілікті уақыт берілмейді. Бұл – әйелдердің жұмысқа қабылдану процесінде және жұмысқа орналасқаннан кейінгі тәжірибелерінде кездесетін көптеген мәселелер, бұл басқа әйелдердің индустрияға кіруден қорқуына себеп болуы мүмкін. Жұмыс орнында әйелдерге қалай қаралатыны – киноиндустриясындағы оларға қарсы теңсіздіктің айғағы. Әйелдердің жалақысы және кинематографиядағы тәжірибесіне қойылатын талаптар ерлердікінен мүлдем өзгеше. Индустрияда әйелдердің еркектерге қарағанда біліктілігі жоғарырақ болғанымен, бірдей жұмыс үшін олар аз ақша алатын жағдайлар көптеген. "Бұл саладағы әйелдердің біліктілігі еркектерге қарағанда айтарлықтай жоғары екенін атап өткен жөн, олардың көп бөлігі жоғары білім алған, ал әйелдердің жоғары академиялық дәрежесі барлардың саны еркектерге қарағанда одан да көп (Skillset, 2010a: 6)". Тіпті, біліктілігі жоғары әйелдер де өздерін жеткіліксіз санап, олармен теңдей сыйақы алу үшін қосымша күш жұмсауға мәжбүр болады. Осы теңсіздіктер мен әйелдерге қарсы дискриминация киноиндустриясына қадам басуға ниетті әйелдерде қорқыныш тудырады.

Many women fear(ed) even entering the film industry, let alone produce multiple pieces of work in the industry. It is said that both male and female workers believe hiring women into the industry is taking a big chance, or being risky. There are many discriminatory acts toward women during the hiring process into the industry such as age discrimination and providing them with lower pay rates. Most women workers in the film industry only become freelancers, which in most cases prevents them from creating careers and making a living out of their film/cinematography passion. These are the fear tactics in place, whether purposely or not, to prevent women from thriving in the film industry. However, there is much more gendered discrimination towards women after they receive the job and actually begin to help and/or produce work. Statistics show that there are not many women in senior positions in the industry. Compared to the number of women hired, it is clearly shown that women are not given the chance to keep their jobs for long periods of time. "However, it is notable that women lost their jobs at a rate that was six times that of men, indicating the particular and heightened vulnerability of women in the industry." Women are not being promoted into higher positions as often as their male counterparts and are not even given the chance to stay long enough to get promoted. These are multiple issues happening during the hiring process and even the post hire experiences of women which may make other women fear entering the industry in the first place. The way women are treated in the workplace are also evidence of the inequalities against them in the film industry. Women's pay rates and expectations in their background/experience in cinematography is much different than male workers. There are many scenarios in the industry that displays the woman with more qualifications for the job than the man, yet earns less money for the same job than the man. "It is worth noting that women in this field are significantly better qualified than their male counterparts, with a greater proportion being graduates and an even more significant difference in the numbers of women, compared to men, with higher degrees (Skillset, 2010a: 6)." Even the women who are overqualified are treated as if they are not, resulting in them working extra hard to become better and be rewarded as their male counterparts. All of these inequalities and discrimination toward women in the film industry creates a fear for women to even want to enter the industry.

Статистика

USC Annenberg жүргізген зерттеу киноиндустриясында әйел болудің қандай екенін анықтады, олар кадрдың артында жұмыс істесе де немесе көркем кейіпкер болса да. USC Annenberg фильмдер үшін екі сынақ тобын қарастырды: 2007 жылдан 2015 жылға дейінгі жыл сайынғы ең жақсы 100 фильм және 2015 жылғы ең жақсы 100 фильм. 2015 жылғы ең жақсы 100 фильмнің 32-сінде әйелдер басты және қосалқы рөлдерде ойнады, ал осы 32 фильмнің тек 3-інде ғана еуропалық емес нәсіл өкілдері болды. Мыңдаған сөйлейтін рөлдердің ішінде ЛГБТ кейіпкерлері тек 32 болды, ал олардың 40%-ы түрлі нәсілдік топтардан шықты. Әйел кейіпкерлерінің сексуалдық контексте көрсетілу ықтималдығы үш есе жоғары болды. Кадрдың артындағы жағдай да әйел көркем кейіпкерлеріне ұқсас статистиканы көрсетті. 2015 жылғы ең жақсы 100 фильмді жасауға қатысқан 1365 адамның 19%-ын әйел режиссерлер, сценаристтер және продюсерлер құрады. Әйел сценаристтердің (11,8%) және продюсерлердің (22%) көрсеткіштері әйел режиссерлердің (7,5%) көрсеткіштерімен салыстырғанда жоғарырақ. Әйел режиссерлердің 7,5%-ы афроамерикалық, ал біреуі азиялық болды. 2007 жылдан 2015 жылға дейінгі жыл сайынғы ең жақсы 100 фильмнің 800-інің 4,1%-ы әйелдермен түсірілді.

Құжаттамалық фильмдер

Әйел режиссерлер мен еркек режиссерлер арасындағы үлес арасындағы айырмашылық әлі де сақталып тұрғанымен, әйелдер көбінесе деректі фильмдерге қатысады. Деректі фильмдерді түсіретін әйелдердің үлесі, көркем фильмдерді түсіретін әйелдерге қарағанда жоғары. Бір кезде әйел режиссерлерге назар аударылмай, олардың еңбегі бағаланбаған жағдайлар да болды.

Феминист ретінде әйел кинорежиссерлер

Кино әлемінде көптеген әйел режиссерлерге көңіл аз бөлінеді және олардың қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік берілмейді. Бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр, бірақ бірнеше белсенділер осы теңсіздікті өзгертуге және жеңуге ұмтылады. Олар бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетіліп жатқан жағдайға әлеуметтік өзгерістер енгізуге және хабардарлықты арттыруға мақсат қояды. 1990 жылдары түрлі ұлттар мен нәсілдерден шыққан әйел режиссерлерді таныстыратын көптеген фильмдер пайда болды. Мысалы, сол жылы Ивон Велбонның "Систерс ин кино" атты фильмі жарық көрді. Бұл деректі фильмде афроамерикалық әйел режиссерлердің өнеркәсіптегі қазіргі орнын қалай зерттейтіні көрсетілді. Осы әйел режиссерлерге өз жұмыстарын көрсету және олардың іс-қимылдарын ұсыну мүмкіндігі берілсе, феминистік деректі фильмдер басқа кез келген деректі фильмдей маңызды болады. Бұл ғана емес, көптеген деректі фильмдер әйел режиссерлерді қолдау және олардың беделін арттыру арқылы әлеуметтік өзгерістерге ұмтылатын түрлі әлеуметтік белсенділерді де көрсетуге бейім.

Целюлоидты төбе

Телевизия және кинодағы әйелдерді зерттеу орталығы киноиндустриясындағы әйелдерді зерттеуге 18 жыл бойы арналды. Жыл сайынғы есептерде әйелдердің фильм жасаушы ретінде қалай үлес қосқаны талқыланады. Зерттеулердің көп бөлігі статистикалық көрсеткіштер жылдан жылға өзгермейтінін көрсетеді. Соңғы 20 жылдағы ең табысты фильмдер, шетелдік фильмдер мен қайта шығарылымдарды есептемегенде, "Celluloid Ceiling" арқылы бақыланып, зерттелді, бұл фильмдердегі әйелдердің үлесі мен жұмыспен қамтылуы туралы ақпарат беру мақсатында жасалды. Сан-Диего мемлекеттік университетінің Телевизия және кинодағы әйелдерді зерттеу орталығының мәліметінше, 2017 жылы "ең көп табыс әкелетін 250 фильмнің барлық режиссерлерінің, сценаристтерінің, продюсерлерінің, атқарушы продюсерлерінің, монтажшыларының және операторларының 18% әйелдерді құрады".

Тыныш дәуір

Бейсөз кино дәуірінде американдық әйелдер киноның барлық саласында белсенді қатысты. Хелен Гарднер өзінің "The Helen Gardner Picture Players" атты өндіріс компаниясын құрған алғашқы киноактер, ер немесе әйел болды. Компанияның тұңғыш көркем фильмі – 1912 жылы түсірілген «Клеопатра», оны ол өндіріп, басты рөлде ойнады. Клаудия Вейлдің 1978 жылғы «Қыз достары» фильмі 1970-ші жылдардағы әйелдер киносының ең жарқын туындысы саналады. 2019 жылы Конгресс кітапханасы бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізді. Продюсер Рей Старктың 1980 жылғы «It's My Turn» фильмінің түсірілім алаңындағы сексуалдық қысымына байланысты Вейл көркем фильмдер түсіруді тоқтатты. Фильм АҚШ прокатында 95 миллион долларлық табыс әкелді. Бигелоу BAFTA, «Алтын глобус» және Америка Режиссерлер Гильдиясы сыйлықтарында «Ең үздік режиссер» номинациясына ие болды. Дегенмен, ол 85-ші «Оскар» сыйлықтамында осы номинацияға тізімге іліге алмады, бұл көпшілік тарапынан наразылық тудырды. Лиззи Борден – 1980-ші жылдардағы белгілі феминист кинорежиссер, ол сексуалдық жұмыс сияқты даулы тақырыптарда фильмдер түсірді. Оның ең танымал фильмдерінің қатарында «Born in Flames» (1983) және «Working Girls» (1986) бар.

2000-шы жылдар - қазіргі уақыт

2000-шы жылдары Голливудта түсірілген әйел режиссерлердің фильмдері бұрынғыдан да көп ақша табуды бастады, ең табысты фильмдер 100 миллион немесе тіпті миллиард долларлық табысқа жетті. Энн Флетчер жеті студиялық фильмнің режиссері: Step Up (2006), 27 Dresses (2008), The Proposal (2009), The Guilt Trip (2012), Hot Pursuit (2015), Dumplin' (2018) және Hocus Pocus 2 (2022). Бұл фильмдер АҚШ кассасында 343 миллион доллардан астам, ал әлем бойынша 632 миллион доллардан астам табыс тапты. Кэтрин Хардвик фильмдерінің жалпы табысы 551,8 миллион долларды құрайды. Оның ең табысты фильмдері – Twilight (2008) және Red Riding Hood (2011). Нэнси Мейерс өзінің бес фильмімен үлкен жетістікке жетті: The Parent Trap (1998), What Women Want (2000), Something's Gotta Give (2003), The Holiday (2006) және It's Complicated (2009). Бұл фильмдер әлем бойынша 1,157 миллион доллар табыс әкелді. Режиссерлік мансабын бастамас бұрын, ол Private Benjamin (1980) сияқты тағы да бірнеше сәтті фильмдердің сценарийін жазды, осы фильм үшін ол «Оскар» сыйлығының «Үздік түпнұсқа сценарийі» номинациясына ұсынылды, сондай-ақ Baby Boom (1987) және Father of the Bride (1991) фильмдерін жазды. София Коппола – сыншылар тарапынан жоғары бағаланған және қаржылық сәттілікке жеткен режиссер. Оның режиссерлік дебюті Lost in Translation (2003) 119 миллион доллардан астам табыс тапты. The Virgin Suicides (1999), Marie Antoinette (2006) және The Bling Ring (2013) фильмдері де сәтті болды. 2017 жылғы Канн кинофестивалінде София Коппола The Beguiled драмалық фильмі үшін «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды, бұл фестиваль тарихында осы сыйлықты жеңіп алған екінші әйел режиссер болды. Оның қызы Gia Coppola да белгілі кинорежиссер. Ава ДюВерней – сыншылар тарапынан жоғары бағаланған Selma (2014) фильмінің режиссері, сонымен қатар үш цифрлы бюджетпен түсірілген A Wrinkle in Time (2018) фильмін түсірген алғашқы афроамерикандық әйел. Тағы бір танымал заманауи режиссер Грета Гервиг екі фильм түсірді: Lady Bird (2017) және Little Women (2019). Екеуі де «Оскар» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ие болды. Оның үшінші фильмі Barbie (2023) әйел режиссер үшін рекордтық дебюттік демалыс күнін өткізді, кассада 162 миллион доллар тапты. Дженифер Ли, Frozen және Frozen II фильмдерінің режиссері, Walt Disney Animation Studios көркем фильмінің алғашқы әйел режиссері және кассада 1 миллиард доллардан астам табыс тапқан көркем фильмнің алғашқы әйел режиссері. Хлоя Жао – Қытайда туған, Голливудта жұмыс істейтін кинорежиссер. Жао 2020 жылы Nomadland фильмі үшін «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алған алғашқы азиялық әйел, алғашқы түрлі терілі әйел және екінші әйел режиссер атанды. 2021 жылы ол Eternals атты супергеройлік фильмнің режиссері болды. Ол жасөспірім шағында Пекинден Лос-Анджелеске көшіп келді. Оның туындылары Қытайда қатты цензураға ұшырайды. 180 миллион доллардан астам табыс тапқан ең табысты әйел режиссерлер: Нэнси Мейерс, Элизабет Бэнкс, Кэтрин Хардвик, Бетти Томас, Бренда Чепмен, Вики Дженсон, Дженифер Ли, Пэтти Дженкинс, Анна Боден – бәрі де АҚШ-тың Голливуд режиссерлері.

In the 2000s women directed films made in Hollywood have started making more money than ever, with highest grossing films getting 100 million or even up to billion dollar grosses. Anne Fletcher has directed seven studio financed films: Step Up (2006), 27 Dresses (2008), The Proposal (2009) The Guilt Trip (2012), Hot Pursuit (2015), Dumplin' (2018), and Hocus Pocus 2 (2022) which have gone on to gross over $343 million at the US box office and $632 million worldwide. Catherine Hardwicke's films have grossed a cumulative total of $551.8 million. Her most successful films are Twilight (2008) and Red Riding Hood (2011). Nancy Meyers has enjoyed success with her five features: The Parent Trap (1998), What Women Want (2000), Something's Gotta Give (2003), The Holiday (2006) and It's Complicated (2009) which have amassed $1,157 million worldwide. Before she started her directorial career she wrote some other successful films like Private Benjamin (1980) for which she was nominated for the Academy Award for Best Original Screenplay, Baby Boom (1987) or Father of the Bride (1991). Sofia Coppola is a critically acclaimed director who has also had financial success. Her directorial debut film Lost in Translation (2003) grossed over $119 million. The Virgin Suicides (1999), Marie Antoinette (2006) and The Bling Ring (2013) were also successful. At the 2017 Cannes Film Festival, Sophia Coppola won the Best Director award for her work on the drama film The Beguiled, becoming the second woman in the festival's history to win the award. Her niece Gia Coppola is also a notable woman filmmaker. Ava DuVernay is the director of the critically acclaimed Selma (2014) as well as the first African American woman to direct a triple digit budgeted film, A Wrinkle in Time (2018). Another notable modern director Greta Gerwig, has directed two films, Lady Bird (2017) and Little Women (2019), which both earned nominations for the Academy Award for Best Picture. Her third film, Barbie (2023), had the biggest opening weekend for a female director with $162 million at the box office. Jennifer Lee, director of smash hits Frozen and Frozen II, is the first female director of a Walt Disney Animation Studios feature film and the first female director of a feature film that earned more than $1 billion in gross box office revenue. Chloe Zhao is a Chinese born film director who is best known for her work in Hollywood. Zhao became the first Asian woman, the first woman of color and the second woman ever to win Best Director for her 2020 film Nomadland. In 2021 she directed the ensemble cast superhero film Eternals. She moved to Los Angeles from Beijing as a teenager. Her work is heavily censored in China. Highest grossing women film directors whose films have earned more than 180 million dollars include Nancy Meyers, Elizabeth Banks, Catherine Hardwicke, Betty Thomas, Brenda Chapman, Vicky Jenson, Jennifer Lee, Patty Jenkins, Anna Boden — all of them are US Hollywood filmmakers.

Африкалық америкалық әйелдер киносы

Джули Даштың "Топырақтың қыздары" (1991) африкалық-америкалық әйелдің жазған және режиссерлік еткен, кең экранды прокатқа шыққан алғашқы толық метражды фильм болды. Одан бері бірнеше африкалық немесе африкалық-америкалық әйелдер ұлттық деңгейде көрсетілген фильмдердің сценарийін жазып, өндірген немесе режиссерлік етті. Нема Барнетт ("Civil Brand"), Майя Анжелу ("Down in the Delta"), Каси Леммонс ("Eve's Bayou"), Шерил Дунье ("My Baby's Daddy"), Стефани Аллайн ("Biker Boyz"), Трейси Эдмондс ("Soul Food"), Франсис Энн Соломон ("A Winter Tale") және Дианна Хьюстон ("Ангелдер қаласы"), Лесли Харрис ("IRT-дегі тағы бір қыз") осы режиссерлердің қатарында. 1994 жылы Дарнелл Мартин "Мен осылай ұнатамын" фильмін Колумбия Пикчерс студиясы қолдағанда, ірі студияда түсірілген фильмді жазып, режиссерлік еткен алғашқы афроамерикалық әйел атанды. Бүгінгі күнге дейін Ннегест Ликке – ірі студия тарапынан шығарылған толық метражды фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етіп, сонымен қатар актерлік рольде ойнаған алғашқы афроамерикалық әйел. "Phat Girlz" (2006) фильмінде Джимми Жан Луи мен Мо’Ник түскен. Қара нәсілді әйелдер режиссерлерінің толық тарихымен танысу үшін Ивон Велбонның 62 минуттық "Көнердегі әпкелер" (2003) деректі фильмін көріңіз. Сонымен қатар, кино өнерінің революциялық бастауынан бері қара нәсілді әйелдер Голливудта өздерінің туындыларын көрсету үшін үздіксіз күресіп келеді және осы күресті әлі де жалғастыруда. Дегенмен, бұл өз заманында сахна артындағы керемет еңбектерімен көзге түскен, көптеген қара нәсілді әйел режиссерлердің болғанын жоққа шығармайды.

Үндістан

Үнді киноиндустриясы мюзиклдер мен романтикалық отбасылық драмалардың революциялық бастауынан бері сәтті дамып келеді. Көптеген "масала" фильмдерін ер адамдар режиссерлік етеді. Киноиндустриясындағы әйелдердің рөлі актерлік өнер, ән айту және билеумен ғана шектелген. Алайда, соңғы кезде әйелдер алға шығып, табысты режиссерлер ретінде фильмдер түсіріп, қоғамдағы әйелдерге қатысты мәселелерді көтеріп жатыр. Басқа да белгілі үнді әйел режиссерлері: Виджая Нирмала, Ниша Ганатра, Сонали Гулати, Инду Кришнан, Эйша Марджара, Пратибха Пджапармар, Нандини Сиканд, Иш Амитош Каур, Харпрет Каур, Лина Манимекалай, Шашвати Талукдар және Рима Дас. Дипа Мехта – халықаралық деңгейде танымал режиссер. Ол 1973 жылдан бері негізінен Канадада жұмыс істейді. Оның әсерлі фильмдері ірі кинофестивальдердің барлығында көрсетілді. 2008 жылы Торонто халықаралық кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілген "Жер бетіндегі жұмақ" фильмін ол түсірді. Фильм шыққаннан бері, зорлық-зомбылық көрген әйелдерге көмек көрсетумен айналысатын мамандар үшін пайдалы құралға айналды, әсіресе, зорлық-зомбылық ортасындағы иммигрант әйелдердің жағдайын қарастырды. Себебі, фильм патшалық адвокаттарының, судьялардың және денсаулық сақтау қызметкерлерінің конференцияларында көрсетілді, олар бұл әйелдердің жағдайларын жақсырақ түсінуге көмектесу үшін пайдаланды. Мехтаның "Earth" (1998) фильмі Бэпси Сидхваның "Үндістанның жарылуы" романынан шабыттандырылған, ол 1947 жылғы Үндістан мен Пәкістанның бөлінуі туралы әңгімелейді және сәтті нәтижеге жетті. Оның басқа да танымал фильмдері – "Болливуд/Голливуд" (2002) және "Түн ортасындағы балалар" (2012) романының бейімделуі. Үндістандағы көптеген әйел режиссерлер киноиндустрияны өзгертуге тырысады, бұл үшін олар Үндістанның танымал болған "масала" фильмдерінің орнына нақты әлеуметтік мәселелерді көтеріп көрсетеді. Ол Каирдегі Америка университетінде бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін Австралиядағы Сидней университетінде кино өндірісі бойынша магистратураны бітірді. "Ваджда" фильмінде басты кейіпкер Ваад Мохаммед патшалықтағы он жасар қызға таңылған әлеуметтік нормаларға қарсы шығуға шешім қабылдайды. Ол қоғамдық жерлерде велосипед тебуі салдарынан жат жұрттыққа айналады. Рукмани Деви Шри-Ланканың алғашқы сөйлейтін фильмі "Кадавуну Порондува" (1947) фильмінде ойнады, ал Флорида Жаялат актерлік жолын "Сенгавуну Пилитура" (1951) фильмімен бастады, содан кейін режиссураға көшті. Одан кейін, тәжірибелі актриса Руби де Мел өзінің тұңғыш фильмі "Пипена Кумуду" (1967) арқылы режиссура мен өндіріс саласына қадам басты, ал Рохини Джаякоди өзінің алғашқы толық метражды фильмін "Ханги Хора" (1968) түсірді. Олардың киноға алғашқы қадамдарына қарамастан, кейін актерлік мансаптарына оралып, кино өндірісімен айналысуды тоқтатты. Сумитра Перис – Шри-Ланка киносының тәжірибелі режиссері және Лестер Джеймс Перистің әйелі. Сонымен қатар, ол 1990 жылдардың соңында Франция, Испания және Біріккен Ұлттар Ұйымында Шри-Ланка елшісі қызметін атқарды. Инока Сатхаканди – халықаралық деңгейде танымал Шри-Ланка режиссері және продюсері. 2002 жылы ол өзінің алғашқы туындысы "Сұланг Кирилли" үшін көптеген сыйлықтар алды, ол түсік тақырыбын қамтиды. Бұл фильм Шри-Ланка киноиндустриясының тарихында бір фильм үшін ең көп марапатқа ие болды. Аномма Раджакаруна – Шри-Ланканың марапатталған режиссері. Раджакарунаның жұмысы жергілікті және халықаралық деңгейде танылып, оның Шри-Ланка киносындағы маңызды тұлға ретіндегі орны бекітілді. Сумати Сивамохан – көркем және деректі фильмдердің режиссері.

The Indian film industry has been an ongoing success since the revolutionary start of their musicals and romantic family dramas. Majority of these popular "Masala" films are usually directed by men. Female roles in the filmmaking industry were solely restricted to acting, singing and dancing. However, recently women have stepped up and took the lead as successful directors, producing films mainly revolving around female issues within society. Other noteworthy Indian women filmmakers include Vijaya Nirmala, Nisha Ganatra, Sonali Gulati, Indu Krishnan, Eisha Marjara, Pratibha PJaaparmar, Nandini Sikand, Ish Amitoj Kaur, Harpreet Kaur, Leena Manimekalai and Shashwati Talukdar, Rima Das. Deepa Mehta is a transnational filmmaker whose work in film is recognized internationally at the highest levels. She is mainly active in Canada since 1973. Her moving films have been played at almost every major film festival. She produced the film Heaven on Earth, in 2008, which premiered at the Toronto International Film Festival. Since its release, the film has turned into a useful tool for professionals who specialize in assisting abused women, specifically looking at the circumstances of immigrant women in abusive environments, as it has been screened at conferences of crown attorneys, judges and healthcare workers in order to help them better understand these women's situations. Mehta's film Earth (1998) was inspired from Bapsi Sidhwa's "Cracking India", which was a story revolving the India Pakistan Partition of 1947 and had a successful outcome. Other notable films of hers are Bollywood/Hollywood (2002), and the adaptation of Midnight's Children (2012). Majority of female filmmakers in India try to change the film industry by bringing in real social issues, instead of the mainstream masala movies that India has been known for. She completed her undergraduate studies in the American University in Cairo then continued to pursue her master's degree in film production from the University of Sydney in Australia. In Wadjda, the main character, Waad Mohammed decides to go against social norms imposed on a ten year old girl in the kingdom. She becomes an outcast because of the bicycle she rides in public. Rukmani Devi notably starred in the inaugural Sri Lankan talkie, "Kadawunu Poronduwa" (1947), while Florida Jayalath began her acting journey with "Sengawunu Pilitura" (1951) before venturing into filmmaking. Following suit, veteran actress Ruby de Mel ventured into directing and producing with her debut film, "Pipena Kumudu" (1967), and Rohini Jayakody directed her first feature, "Hangi Hora" (1968). Despite their initial ventures into filmmaking, they later returned to their acting careers, refraining from further involvement in film production. Sumitra Peries is a veteran film director in Sri Lankan cinema and she is the wife of Lester James Peries. She also held the post of Sri Lanka's ambassador to France, Spain and the United Nations in the late 1990s. Inoka Sathyangani is an internationally acclaimed Sri Lankan film director and producer. In the year 2002, she received many number awards for her maiden effort Sulang Kirilli, which deals with the theme of abortion. The film secured the highest number of awards won by a single film in the history of Sri Lanka's film industry. Anomma Rajakaruna is an award wiining Sri lankan film director. Rajakaruna's work has been recognized both locally and internationally, solidifying her place as a prominent figure in Sri Lankan cinema. Sumathi Sivamohan is fiction and documnatary director.

Колумбия

Марта Родригес – колумбиялық деректі фильмдер режиссері, ол 1970-ші және 1980-ші жылдары активті қызмет еткен.

Аргентина

1910-1920 жылдардағы үнсіз кино дәуірінде Аргентинада бірнеше әйел кинорежиссер пайда болды, ал дыбысты фильмдердің келуінен және 1930 жылдардың басында индустрияның қалыптасуынан кейін мұндай жағдай ондаған жылдар бойы қайталанбады. Осы кезеңдегі ең нәтижелі аргентиналық әйел режиссер – Рене Оро болды, ол өзінің әріптестерінен айырмашылығы, ер адамдардың басымдығын көрсеткен деректі фильмдерге маманданған. Әйел режиссердің алғашқы фильмі – Буэнос-Айрестегі Сан-Фернандо ауруханасының әйелдер комиссиясы қаржылаған Анжелика Гарсия де Гарсия Мансилланың «Аргентиналық романс» (1915) фильмі. Елдегі алғашқы әйел кинорежиссерлер қайырымдылық ұйымдары арқылы өркендеді, бұл жоғарғы таптағы әйелдер үшін тән әрекет болды. «Жұмысқорлық қоғамдары» (Sociedades de Beneficencia) деп белгілі болған осы әйелдер ұйымдары, кино көрсетулермен қатар, театрлық немесе музыкалық қойылымдар ұйымдастырылатын фестивальдерді ұйымдастырды. Аргентиналық әйелдер киносының тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі – Мария Луиза Бемберг. Оның режиссерлік дебюті «Моментос» (1981) фильмі болды, одан кейін «Сеньора де Нади» (1982) фильмі түсірілді. Оның ең танымал фильмдерінің бірі – «Камила» (1984), ол «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды, бұл аргентиналық фильмнің осы сыйлыққа екінші рет ие болуы еді. Лукресия Мартель «Латын Америкасынан тыс испан тіліндегі көркем кинодағы ең талантты авторлардың бірі» деп сипатталды. Оның 2001 жылғы «La ciénaga» фильмі, «La vida útil», «Taipei» және «La tierra quema» журналдары ұйымдастырған 2022 жылғы сауалнамада Аргентина киносының ең ұлы фильмі деп танылды. Лусия Пуэнцо – қазіргі заманғы тағы бір белгілі аргентиналық режиссер. Сонымен қатар, Мария Виктория Менис бірнеше сыншылардың жоғары бағасын алған фильмдердің сценарийін жазып, режиссерлік етті, оның ішінде «La cámara oscura» (2008) және «María y el araña» (2013) фильмдері бар.

Бразилия

Бразилия киносында 1930 жылдардан бері еңбек етіп келе жатқан бірнеше әйел режиссер бар. Клео де Верберена – Бразилияның тұңғыш әйел режиссері. Оның режиссерлік дебюті 1931 жылы «O Mistério do Dominó Preto» фильмімен болды. Кармен Сантос 1930 жылдан бастап өзінің продюсерлік компаниясы арқылы түрлі-түрлі фильмдер жасады және 1948 жылы «Минас заговоры» фильмінде режиссерлік дебютін жасады. Гилда де Абреу өзінің алғашқы «O Ébrio» фильмін 1946 жылы түсірді. Бразилиялық әйел режиссерлердің ең табысты кезеңі 1970 жылдардан басталады. Қазіргі таңдағы белгілі есімдер: Ана Каролина, Бетсе Де Паула, Карла Камурати, Элиан Каффе, Хелена Солберг, Люсия Мурат, Сандра Когут, Сузана Амарал, Анна Муйлаерт, Петра Коста, Норма Бенгел және Тата Амарал.

Мексика

Латын Америкасындағы, әсіресе Мексикадағы әйел кинорежиссерлер киноиндустриясы мен көрермендер тарапынан толыққанды назарсыз қалды. Мими Дерба Мексиканың алғашқы өндіріс компанияларының бірі – Azteca Films-ті құрды. Ол фильмдерге түсуге дейін водевильде сәтті мансап жасады. Дерба Мексиканың алғашқы әйел режиссері болды. Содан кейін Матильда Ландета – мексикалық кинорежиссер және сценарист, мексикалық киноның алтын ғасырында осы лауазымдарда қызмет еткен алғашқы әйел. Оның фильмдері патриархалдық әлемдегі күшті, реалистік әйел кейіпкерлерін бейнелеуге бағытталған. Ландета 1957 жылы ағасы Эдуардомен бірге жазған El camino de la vida фильмі үшін «Ең үздік түпнұсқа әңгіме» номинациясы бойынша «Ариэль» сыйлығын жеңіп алды. Фильм сонымен қатар 1957 жылы «Алтын Ариэль» және «Ұлттық маңызы бар үздік фильм» үшін «Күміс Ариэль» сыйлықтарын, ал 1956 жылы Берлин халықаралық кинофестивалінде Альфонсо Корона Блейк есімімен тағы екі сыйлықты жеңіп алды. 1980-ші және 1990-шы жылдары жағдай өзгерді. Мексикадағы әйел режиссерлер, со наконец, кәсіби толық метражды фильмдер жасауға мүмкіндік алды. Радка Бачварова – болгар анимациясының режиссері. Лада Бояджиеваның екі фильмі 1961 және 1962 жылдары «Алтын пальма» қысқаметражды фильмдері сыйлығына үміткер болды. Иванка Грибчева 1970-1980 жылдары фильмдер түсірді.

Чехия

Ольга Раутенкранцова – Чехословакиядан шыққан алғашқы әйел режиссер. 1918 жылы ол «Козлонох» және «Шығыс тілдерінің оқытушысы» фильмдерін түсірді. Оның өмірі мен мансабы туралы аз мәлімет жарияланған. Тея Червенкова – Чехословакияның екінші әйел режиссері. 1919 жылы ол «Монархистік қастандық», «Ұйықта жүруші», «Бірінші мамыр» және «Ұры» фильмдерін түсірді. Ол сонымен қатар сценарист, жазушы, деректі фильмдер режиссері, киноактриса, киножурналист және сыншы, продюсер, кинокомпания иесі және негізін қалаушы серіктес болды. Вера Читилова – авангардты чех режиссері және чех жаңа толқынының алғашқы өкілі. 1960 жылдары Чехословакия үкіметі тарапынан тыйым салынған ол «Бақша гүлдері» (1966) фильмімен ең көп танылды. Ермина Тырлова – көрнекті чех анимациялық фильмдер режиссері. Ол 1928-1986 жылдар аралығында жұмыс істеді. Тырлова 60-тан астам фильм түсірді.

Дания

Даниядағы әйел режиссердің түсірген алғашқы көркем фильмі 1934 жылғы «Ud i den kolde sne» фильмі болды, оны Элис О’Фредерикс режиссерлік еткен. Ол кейіннен Данияның ең өнімді режиссерлерінің біріне айналды. Бастапқыда ол Лау Лорицен кішімен бірлесіп фильмдер түсірді, бірақ 1940 жылдары жеке режиссерлік жұмысын бастады. Ол 70-тен астам көркем фильмді режиссерлік етіп, 30-дан астам фильмнің сценарийін жазған, осылайша Дания киносындағы ең өнімді режиссерлердің қатарына енді. Оның ең есте қаларлық фильмдері – «Far til Fire» фильмдері және Мортен Корх романдарының киноға түсірілуі. Ол сонымен қатар әйелдер мен олардың құқықтарына арналған фильмдерімен де танымал. 1940 жылдары жұлдызды актриса Бодил Ипсен және сценарист Грете Фриш О’Фредерикске қосылып, кең таралған көркем фильмдерді түсірді. Ипсен мансабының соңында Лау Лорицен кішімен бірлесіп режиссерлік етсе, Фише «Så mødes vi hos Tove» фильмін О’Фредерикспен бірге түсірді. Ол 1946 жылы «Қызыл шалғайлар» фильмі үшін Канн кинофестивалінің Гран-приін жеңіп алды – фестивальдің алғашқы жылындағы марапат. Басқа да өнімді Дания режиссерлерінің қатарында «Пау» фильмімен «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы әйел режиссер Астрид Хеннинг Дженсен, «Алтын глобус», «Оскар», «Эмми» және «Еуропа киносы» сыйлықтарын жеңіп алған алғашқы әйел режиссер Сюзанн Биер және «Оскар», «БАФТА» және «Еуропа киносы» сыйлықтарына ұсынылған Лоне Шерфиг бар. Данияның ең көне кино сыйлығы Бодил Ипсен мен Бодил Кьердің құрметіне «Бодил» сыйлығы деп аталады, ал Копенгаген халықаралық кинофестивалінде ең үздік әйел режиссерге берілетін «Алиса» сыйлығы Элис О’Фредерикске арналған.

Финляндия

Глори Леппанен – фильм түсірген тұңғыш фин әйелі. 1936 жылғы Леппаненнің «Оненпотку» көркем фильмінде Финляндия сұлулығы Эстер Тойвонен басты рөлде ойнады. 2020 жылдың ақпан айына дейін ол фин режиссерінің кинотеатрға ең көп көрермен жинаған фильмінің рекордын сақтап тұр. Анса Иконен, Килликки Форсселл және Ритва Арвело да алғашқы төрт фин әйел кинорежиссерлерінің қатарында. XXI ғасырдағы көрнекті фильмдерге келетін болсақ, көптеген жаңа таланттарды кездестіруге болады. Режиссер Анна Эриксонның Мэрилин Монро туралы эксперименталды көркем фильмі «М» (2018) Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. «Төве» (2020) режиссер Зайда Бергроттың мумилердің бисексуал жазушысы және иллюстраторы Тове Янссон туралы фильмі сыншылардың жоғары бағасын алды және Финляндияның 2021 жылғы «Оскар» сыйлығына үміткер болды. Фин режиссері Диана Рингоның апокалиптикалық драмасы «Карантин» (2021) Финляндия мен Ресейден 2022 жылғы «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Ханна Бергхолмның «Хатчинг» және Алли Хаапасалоның «Girl Picture» фильмдері 2022 жылы Санденс кинофестивалінде тұсаукесер өткізді. Басқа да танымал режиссерлер қатарында Йоханна Вуоксенмаа, Памела Тола, Аули Мантила және Тару Мекела бар.

Франция

Франция – көркемдік экспрессия мен техникалық фильм өндіріс процесіне үлес қосқан киноның туған отаны. Елде әйел режиссурасының берік дәстүрі бар, және әр онжылдықта көптеген жаңа, шешімді әйел режиссерлер өнерін таныстырады. Бастауында, ортасында және соңында өзінің мұрасын қалдырған және тарихын жазған үш белгілі әйел режиссер болды. Әйел режиссер Элис Гай киноның пайда болу кезінде жұмыс істеді. Жермен Дулак 1920 жылдары авангардтық кино қозғалысымен байланысты болды. Дулак алдымен музыканы оқып, содан кейін кино саршын (кинологика) және журналистикаға жол тартты. Ол 1926 жылы өзінің алғашқы фильмін түсіруге кіріспес бұрын, фотосуретке ерекше назар аударды.

1950 - 1960 жылдар және Жаңа толқын

Бастапқыда Аньес Варда өнер тарихына қатты қызығумен, ал кейін 1954 жылы кино мен фотосуретке көшкен. Ол өмірінде түрлі деректі фильмдер де түсірді. Барлық уақыттағы ең белсенді кинорежиссерлердің бірі ретінде оның режиссерлік мансабы бес онжылдыққа созылды. 1959 жылы жазушы Маргарита Дюрас Ален Реснестің «Хиросима, менің махаббатым» фильмі үшін сценарий жазды. Оның сценарийі 1959 жылғы «Оскар» сыйлығының «Ең үздік сценарий» номинациясына іліккен. 1966 жылы «La Musica» фильмімен режиссерлікке ауысты. Режиссер Даниэль Хуйель күйеуімен бірге 1963 және 2006 жылдар аралығында жиырмаға жуық фильм түсірді. «From the Clouds to the Resistance» фильмі 1979 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Сюзанна Шиффман сценарист, сценарийші және кинорежиссер болды. Ол Франсуа Труфомен тығыз байланыста жұмыс істегенімен белгілі. Оның режиссерлік туындылары үш фильмнен тұрады. Оның режиссерлік дебюті 1971 жылы «Out 1» (Жак Риветпен бірлесе режиссерлік) фильмімен болды. Паула Делсол өзінің режиссерлік дебютін 1962 жылы «La Dérive» фильмімен жасады. Фильмде әйелдердің сексуалдық азаттығы тақырыбы көтерілді. Кинорежиссер және жазушы Марселин Лоридан Ивенс 1960-1970 жылдары түрлі деректі фильмдер түсірді. Ол Аушвиц-Биркенаудан аман қалды. Оның режиссерлік дебюті 1962 жылы «Алжир, нөлдік жыл» фильмімен болды.

1970 - 1980 жылдар

1970 жылдары көзге түскен әйел кинорежиссерлер қатарында Кэтрин Брейлат, Дайан Курис, Нелли Каплан, Колин Серро, Надин Тринтиньян, Марион Сарро, Рейчел Вайнберг, Вера Белмон, Жозе Дайан, Лилиан де Кермадек, Сара Малдорор, Ариан Мнушкин, Кристин Липинска, Жанна Лабрун бар. Колин Серроның режиссерлік дебюті 1974 жылы болды. Оның ең үлкен коммерциялық жетістігі – «Үш ер адам және бесік» (1985) фильмі, кейін ол Голливудта қайта түсірілді. Ол бұл фильм үшін үш рет «Сезар» сыйлығын алды. Дайан Куристің «Peppermint Soda» фильмі 1977 жылғы Канн кинофестивалінде марапатталды. 1970 жылдары белсенді феминист кинорежиссер болған Дельфин Сейриг 1981 жылы шыққан «Sois belle et tais toi» атты деректі фильмімен танымал. Феминист кинорежиссер Кэтрин Брейлат фильмдерінде сексуалдық қатынастар мен тыйым салынған тақырыптарды ашық бейнелеуімен, сондай-ақ ересектерге арналған туындыларымен әйгілі. Ол мансабының көп бөлігінде цензура мен дау-дамайларға тап болды. Оның дебюттік фильмі «Нағыз жас қыз» графиктік сексуалдық мазмұнына байланысты бірнеше ондаған жылға тыйым салынды. Оның ең танымал фильмдері – «Нағыз жас қыз» (1976), «Романс» (1999) және «Тоқ қыз» (2001). 2007 жылы оның «Соңғы сүйікті» фильмі Канн кинофестиваліне іріктелді. Көбінесе актриса ретінде танымал Жанна Моро 1970 жылдары екі көркем фильм түсірді: 1976 жылғы «Lumière» әйелдер достығы туралы және 1978 жылғы «The Adolescent» жас қыздың ересек өмірге қадам басуы туралы. Тағы бір белгілі актриса Анна Карина 1973 жылы «Vivre ensemble» фильмімен режиссерлік дебютін жасады, ол Канн кинофестивалінде көрсетілді. 2008 жылы ол «Виктория» фильмінің режиссері және актрисасы болды.

2000-шы жылдар қазіргі заман

Қазіргі француз режиссерлері 2000-шы жылдары және одан кейін танымал болды, олардың ішінде Канн кинофестивалінің жеңімпаздары Джулия Дюкурно, Селин Скамма, Миа Хансен-Лёве және Мати Диоп, Мари Амачукели, Ребекка Злотовски, Клэр Бургер, Джули Лопес-Керваль, Худа Беньямина бар. Басқа да көрнекті режиссерлер: Вирджиния Деспентес, Валери Донзелли, Аликс Делапорт, Мари Кастиль Менцион-Шар, Марион Лэйн, Леа Мисиус, Софи Барт, Марина де Ван, Худа Бениамина, Карин Альбу, Мона Ашаш, Лола Бессис. Көптеген белгілі актерлер кейін режиссерлік жұмысқа кіріседі. Фанни Ардан, Софи Марсо, Джули Дельпи, Забу Брейтман, Майвенн және Исильд Ле Беско, Валерия Бруни-Тедески, Забу Брейтман, Марилу Берри, Сильви Тестюд, Брижит Си, Эммануэль Берко – бәрі де 2000-шы жылдары фильмдер түсіре бастаған танымал актрисалар.

Австрия

Луиза Флек – австриялық кинорежиссер, әлемде Элис Гай Блашеден кейін екінші әйелдердің толық метражды фильмдерін түсірген режиссері саналады. Луиза Флек күйеуі Джейкобпен бірге жұмыс істеді және екеуі де режиссерлік құқықтарын бөлісті. 1911 жылы Луиза Флек «Глюкшпуппе» фильмін түсірді. Австриялық кинорежиссер Леонтин Саган – Германияда жұмыс істеген белгілі режиссер. Қазіргі заманғы австриялық әйел режиссерлер қатарында Барбара Альберт, Джессика Хаузер, Мари Кройцер және Катарина Мюкштейн бар. Хаузердің фильмдері Канн кинофестивалінде және Берлиналеде көрсетілді. Катарина Мюкштейн – белгілі феминист және #MeToo қозғалысының белсендісі, ол Австрия киноиндустриясындағы сексуалдық зорлық-зомбылықты ашық сынады. Феминист суретші және тәжірибелі кинорежиссер Вали Экспорт 1970-ші жылдары түсірген видео өнерімен танымал. Оның туындылары сол кезде революциялық болды және консервативті австриялық өнер әлемінде қырқыстар тудырды. 1974 жылы Хельке Сандер «Frauen und Film» атты феминистік газетті құрды. Басқа да танымал әйел кинорежиссерлер Маргарет фон Тротта мен Хелма Сандерс Брамс, олар екеуі де 1970-ші жылдары карьерасын бастады. Моника Треут квир және баламалы сексуалдық бағыттарды бейнелеуі үшін де танылды. Қазіргі заманғы неміс әйел режиссерлерінің ішінде Марен Аде, Дорис Дёрри, Фрауке Финстервальдер, Катя фон Гарнье, Николетт Кребиц, Каролина Линк және Анжела Шенелек бар.

Швейцария

Анна Индермаур – Швейцариядан шыққан алғашқы әйел режиссер. Индермаур 1935 жылы «Nord Süd» киностудиясын ашты. Урсула Майер – көрнекті швейцариялық заманауи кинорежиссер. Оның фильмдері Канн кинофестивалінде көрсетілген.

Венгрия

Венгрияда кинорежиссер және сценарист Марта Месзарос 1968 жылдан бастап 2020 жылға дейін ондаған жылдар бойы маңызды фильмдер түсіріп келеді. Оның толық метражды режиссерлік дебюті "Эльтавоцот Нэп / Қыз" (1968) – әйел режиссердің түсірген алғашқы венгр фильмі болды. Месзарос ең көп танымал болуы 1984 жылы Канн кинофестивалінде жеңіс одны алған "Менің балаларым үшін күнделік" фильмімен. Режиссер Ильдико Енеди 2017 жылғы "Дене мен жан" фильмімен белгілі, ол 67-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде бас жүлде жеңіп алды және "Шет тілдегі фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Ол 1989 жылдан бері сегіз көркем фильм түсірді.

Италия

Эльвира Нотари итальян киносының ізашары болды, одан кейін Лина Вертмюллер мен Лилиана Кавани сияқты басқа да танымал режиссерлер келді. Графиня Марина Чиконья – Еуропадағы алғашқы әйел продюсер. Эльвира Нотари – фильм түсірген алғашқы итальяндық режиссер. Ол 60-тан астам көркем фильм және 100-ге жуық деректі фильм түсірген. Нотаридің алғашқы фильмдері – «Мария Роза ди Санта Флавия», «Кармела ла пацца», «Буфера д’аниме», барлығы 1911 жылы түсірілген. Режиссер Диана Каренна көптеген фильмдерін Италияда түсірген поляк киносының ізашары болды. Оның кинодебюті 1916 жылы Италияда режиссерлік еткен «Лея» фильмінде болды. 1917 жылы Миланда өзінің кинокомпаниясын ашты. Лина Вертмюллер ең танымал сатирикалық фильмдері – «Swept Away» (1974) және «Seven Beauties» (1975). «Жеті сұлулық» фильмімен Вертмюллер ең үздік режиссер ретінде «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы әйел режиссер болды. Лилиана Кавани өзінің «Түнгі портёр» (1974) атты даулы фильмімен танымал. 1957 жылы Венада өтетін фильм, бұрынғы нацистік концлагерь офицері мен оның тұтқындарының бірі арасындағы садомазохистік қарым-қатынасты көрсетеді. Фильмде Дирк Богард пен Шарлотта Рэмплинг ойнады. 2002 жылы Кавани Патрисия Хайсмиттің осы аттас романы негізінде Джон Малковичтің қатысуымен «Риплидің ойыны» фильмін түсірді. Элис Рорвахер – Италияның танымал қазіргі заманғы кинорежиссері, оның фильмдері Канн кинофестивалінде көрсетілді. Оның ең танымал фильмі – «Лазаро ретінде бақытты» (2018).

Норвегия

Норвегиялық актриса Ауд Эгеде Ниссен 1917 жылы жеке продюсерлік компаниясын ашып, кем дегенде 29 фильм түсірді. Эдит Карлмар – Норвегияның алғашқы әйел режиссері. Оның режиссерлік дебюті 1949 жылы «Өлім – бір ласкы сыялы» фильмімен болды. Соңғы фильмінде актриса Лив Ульман тұңғыш рет қатысты. Лив Ульманның өзі 1990 жылдары режиссерлікке көшті. 1960-1970 жылдар аралығында танымал болған режиссерлер қатарында Аня Брайен, Вибеке Локкеберг, Лайла Миккельсен және Унни Штраум бар. Ева Дар 1985 жылы «Көрікті гүлдер» фильмімен режиссерлік дебютін жасады. Ол сонымен қатар көптеген қысқаметражды фильмдердің де сәтті режиссері болды. 2012 жылы дебют жасаған норвегиялық режиссер Дия Хан екі рет «Эмми» сыйлығын, екі рет «Пибоди» сыйлығын, «BAFTA» сыйлығын жеңіп алды және Корольдік теледидар қоғамының «Үздік деректі фильм режиссері» сыйлығына ие болды. Режиссер Анна Севицкидің 2010 жылғы «Бақытты, бақытты» фильмі «Оскар» сыйлығына Норвегиядан ұсынылды. Мария Сёдаль 2019 жылғы «Үміт» фильмімен ең танымал. Режиссер Мона Фаствольдтың режиссерлік дебюті «The Sleepwalker» (2014) Санденс кинофестивалінде көрсетілді. Ол АҚШ-та тұрады.

Польша

Нина Ниовила – алғашқы поляк әйел кинорежиссері және Польшадағы үнсіз кино дәуіріндегі жалғыз әйел режиссер. Ол 1918 жылы «Үйлену жарияланымы» фильмімен дебют жасады. Режиссер Диана Каренн – поляк киносының тағы бір пионері, ол көптеген фильмдерін шетелде, Италияда, Германияда және Францияда түсірді. Оның кинодебюті 1916 жылы Италияда режиссерлік еткен «Лея» фильмінде болды. Ванда Якубовска – поляк кинорежиссері, ол Холокост тақырыбындағы жұмыстарымен танымал. Оның 1948 жылғы «Соңғы кезең» фильмі концлагерьлердің ерте және әсерлі бейнесі болды. Бұл фильм Якубовсканың тұтқын болған жері – Аушвицте түсірілді. Якубовска 1932 жылдан 1988 жылға дейін 50 жылдан астам уақыт бойы режиссер ретінде жұмыс істеді. Агнешка Холланд – 1973 жылдан бері кинода белсенді жұмыс істеп келе жатқан танымал заманауи кинорежиссер. Оның фильмдері Канн кинофестивалі мен Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Оның әпкесі Магдалена Лазаркевич және қызы Касия Адамик екеуі де кинорежиссерлер. Басқа поляк кинорежиссерлері: Мария Каниевска, Агнешка Смочиньска, Урсула Антонияк, Малгожата Сумовска, Ева Петльска, Тереза Котларчик, Анна Казеяк Давид, Дорота Кобиела.

Португалия

Барбара Виргиния 1945 жылы «Três Dias Sem Deus» фильмімен Португалияның алғашқы әйел режиссері атанды. Фильм Канн кинофестивалінде көрсетілді. Португалиялық редактор және режиссер Мануэла Виегастың 1999 жылғы «Глория» фильмі 57-ші Берлин кинофестивалінің бағдарламасына қосылды және ел ішінде әйелдік сезімталдық киносының шыңы деп есептеледі. Басқа португалиялық әйел режиссерлер: Тереза Виллаверде, Катарина Руиво, Ракель Фрейре, Маргарида Гил, Клаудия Томаз және Рита Азеведо Гомес. Португалия режиссерлер қауымдастығының қазіргі президенті – Маргарида Гил.

Ресей империясы мен Кеңес Одағы дәуірі

Ресей кинематографы ұлттық және халықаралық деңгейде танымал фильмдер жасаған бірнеше әйел режиссерлерді көрді. Әйел режиссер түсірген алғашқы орыс фильмі 1910 жылдары шықты. Ольга Преображенскаяны жас кино индустриясына Яков Протазанов таныстырды. 1913 жылы Ольга Преображенская "Тиман және Рейнгард" студиясында фильмдер түсіре бастады. Режиссер ретінде алғашқы жұмысы 1916 жылы актер, сценарист және режиссер Владимир Гардинмен бірлесіп Пушкинның сол аттас туындысы бойынша "Кейінгі қыз" фильмін түсірді. Ольга Преображенскаяның айтуынша, "фильм шықты, оны мақтады, бірақ бұл әйел режиссердің алғашқы туындысы болғандықтан, оған күдікпен қарады, ал плакаттар мен сын-ескертпелерде менің атым көбінесе еркек аяғымен жазылып, басқа режиссерлердің туындыларына жатқызылды". Революциядан кейінгі алғашқы жылдары Ольга Преображенская режиссураны оқыған алғашқы әйел болды: ол Мемлекеттік кинематография мектебінде (қазіргі ВГИК) сабақ берді. Преображенскаяның ең табысты туындысы – "Рязань әйелдері" (1927) драмасы. Фильм революция қарсаңында және одан кейін ауылдағы қарапайым орыс шаруа әйелінің қиын өмірі туралы болды. Преображенская бұл картинаны режиссер Иван Правовпен бірге, оның көптеген басқа фильмдері сияқты, социалистік реализм рухында жасады: "Ана да, Дон да тыныш ағады", "Степан Разин", "Тайгадан келген жігіт". Брумберг әпкелері пионер-аниматорлар болды. Олар 1925-1970 жылдар аралығында белсенді болды. 50 жыл бойы анимация режиссерлері, аниматорлар және сценарийшілер ретінде 50-ге жуық фильм түсірді. Надежда Кошеверова совет киносының ең ұлы ертегі режиссері деп есептелді. Режиссер әр түрлі жанрларда, реализмнен (Галя) комедияға дейін (Тигрлерді бағындырушы) өз күшін сынап көргенімен, оның таланты ертегі жанрында толыққанды ашылды. Оның осы жанрдағы он туындысының ең танымал – 1947 жылы жарық көрген Евгений Шварц сценарийі бойынша Михаил Шапиромен бірге түсірілген "Күлшекей". "Күлшекей" – бәлкім, кеңес киносы тарихындағы идеологиялық тұжырымдамасыз, бірақ бір уақытта жұмсақ сатирамен советтік өмір салтының ерекшеліктерін көрсететін алғашқы ертегі. Мысалы, Фаина Раневскаяның кейіпкері болып табылатын әкесіз ананы үлгілі қоғамдық белсенді ретінде тануға болады. Сонымен қатар, совет киносында алғаш рет аристократиялық батырлар – Ераст Гарин мен Алексей Консовский карикатуралық жағымсыз кейіпкерлер ретінде бейнеленбеді. Маргарита Барская әлемді баланың көзімен көрсетуге мүмкіндік берген алғашқы режиссер. 1933 жылы ол әлем киносы тарихында балаларға арналған алғашқы дыбысты фильм "Жыртық аяқ киім" шығарды. Онда фашистік режим билікке келген еуропалық елде өсіп жатқан балалардың оқиғасы баяндалған. Фильмнің жарық көргеннен кейін Барская туралы бірден жаңа, түпнұсқа талант ретінде, ал көп ұзамай итальяндық неореализмнің бастауышы ретінде айтылды. Көршілер балалардың кадрда өздерін қалай жайбарақат ұстағанын, яғни объективті байқамағанын көріп, қатты қуанды. Барскаяның жас актерлермен жұмыс істеудің өзіндік жүйесін жасағаны мақтауға тұрарлық. Маргарита Барская әлемдегі алғашқы "Союздетфильм" балалар киностудиясының бастамашысы болды, онда толық метражды "Әке мен бала" фильмі түсірілді. Ол ешқашан экрандарға шықпады: сыншылар бұл суретті "жалған" деп атады, өйткені Барская өзінің стиліне адал, совет отбасының өмірін әшекейсіз бейнеледі. Режиссерге фильм түсіруге рұқсат берілмеді, себебі ол оппозиционер Карл Радекпен дос болды. Нәтижесінде "Әке мен бала" фильмі Барскаяның соңғы жұмысы болды. Кинорежиссер Юлия Солнцева танымал режиссер болғанға дейін үнсіз фильмдердегі "Аэлита" және "Мосельпром" компаниясының "Сигарет қызы" фильмдеріндегі басты рөлдері арқылы актриса ретінде назар аударды. Солнцеваның ең танымал туындысы 1958 жылы күйеуі, режиссер Александр Довженконың сценарийінен түсірілген "Теңіз поэмасы" болды, онда режиссер Каховка гидроэлектр станциясының құрылысын ежелгі грек эпосының стилімен таныстырды. Солнцеваның тағы бір елеулі еңбегі – Еуропадағы алғашқы кең экранды фильм, "Жалынды жылдардың хроникасы" (1960), ол Канн фестивалінде үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды. 1958 жылы ВГИК-ті бітірген Искра Бабич режиссер және ұстаз Иван Пырьевтің сүйікті оқушысы болды. Оның кинографиясында төрт толық метражды фильм ғана болды – барлығы төрт мелодрама. Бабич махаббат, ар-ұждан, мейірімділік туралы жан тебірентерлік фильмдер түсірді, бірақ артық сөзсіз, эксцентрикалық сюжеттерсіз. Режиссердің ең танымал фильмі – "Мужики!" (1982), ол көптеген сыйлықтарды жеңіп алып, халықаралық деңгейде танылды. Динара Асанова, Михаил Роммның шәкірті, жасөсперімнің қайшылық табиғатын дәл көрсететін режиссер ретінде танымал. Оның ең танымал екі фильмі – өмірге қанағаттанбаған махаббат туралы лирикалық оқиға "Тоқылдақтар бас ауруынан зардап шекпейді" (1975) және тәртіпсіз жастар туралы драма "Ұлдар" (1983), онда кәсіпқой емес актерлер, нағыз қиын жастар түсті. Фильмнен кейін Асановаға хаттардың қаптары келе бастады: адамдар кеңес сұрап, режиссердің "қиын балаларды" тәрбиелеуде білікті маман екеніне сенді. Алайда Асанованың жалғыз міндеті – жасөсперім мен жастық арасындағы кезеңнің "нағыз", ересек өмірге дайындық емес, біздің жалғыз, ұлы өміріміздің маңызды бөлігі екенін көрсету ғана еді. Лариса Шепитько 1960-жылдар мен 70-жылдардағы совет киносының орталық тұлғаларының бірі болды. Оның ең танымал фильмдерінің бірі, 1966 жылы шыққан "Қанаттар" фронттың қатысушыларының тағдыры туралы ойлар қозғайды. Фильмдегі соғыс ардагері – әуеші болған Надежда Петрухина, содан кейін кәсіптік училищенің директоры болды. Басты кейіпкер аспаннан бас тартуға мәжбүр болды, соғыс кезіндегідей моральдық тұрақтылық болмаған жаңа қағидалармен өмір сүруге мәжбүр болды, бұл оны, оның буынындағы көптеген адамдар сияқты, экзистенциалды соқпаққа жеткізді. Басты фильмін, "Көтерілу" (1976) түсіру үшін Шепитько билікпен күресуге мәжбүр болды. Фильм Берлин халықаралық кинофестивалінде "Алтын аю" сыйлығын жеңіп алған алғашқы совет суреті болды. Татьяна Лукашевич 24 жасында кинорежиссер ретінде дебют жасады: оның "Иван Караваевтың қылмысы" фильмі көркемдік тұрғыдан безендірілген кинопропагандаға көбірек ұқсады, бірақ ол жас режиссерге назар аударды. Кейін Лукашевич көбінесе "жас ұрпақтың моральдық тәрбиесіне" үлес қосатын фильмдер жасады ("Гаврош", "Табылған бала", "Жетілу туралы куәлік"). Режиссердің социалистік реализм канондарына қатаң бағынуына қарамастан, Лукашевич фильмдерінде әрқашан адамгершілік және шынайылық тұрды. Бұл "Табылған бала" фильмінде ең жақсы көрінеді, оның басты идеясы жырдағы жолдарда білдірілген: "Біздің үлкен қаламызда әркім балаға мейірімді". Аида Манасарова үшін, бәлкім, оның жұмысындағы ең маңызды нәрсе – барлық идеалды және қиялға толы нәрседен сақтану болды. Манасарованың айтуынша, "оған моральдық идеалдарды іздеудің нағыз трагедиясын көрсету әлдеқайда маңыздырақ болды", сондықтан оның кейіпкерлері ешқашан бір өлшемді және оң болған емес. Оның фильмдерінің көп бөлігінде терең ішкі дағдарысты бастан өткізіп жатқан адамдар туралы айтылады. "Мен өзінің кемшіліктерімен күресіп жүрген кейіпкерлерді ұнатамын", – деп мойындық етті Манасарова. Режиссердің еңбегінің бірі – ана мен ұлдың қиын қарым-қатынасы туралы "Көзге тиме" (1983) отбасылық драмасы. "Көктемнің он жеті сәті" – совет киносындағы ең танымал және ұлттық деңгейде танымал сериал, оны да әйел режиссер Татьяна Люзнова жасады. Алайда режиссер тек танымал совет шпионының оқиғасымен ғана емес, танымал. Оның барлық туындыларында өзінің орнын таба алмаған адам – басты кейіпкер болды.

Russian cinematography has seen a number of women directors who created nationally and internationally acclaimed movies. The first Russian moving picture produced by a female director came out in 1910s. Olga Preobrazhenskaya was introduced into the fledgling film industry by Yakov Protazanov. In 1913 Olga Preobrazhenskaya began directing films in the "Timan and Reingardt" studio. Her first work as a director was a joint effort with actor, screenwriter and director Vladimir Gardin—in 1916, they filmed Miss Peasant based on the work of the same name by Pushkin. As Olga Preobrazhenskaya put it, "the film came out, it was praised, but since it was the first production of a woman director, it was treated with distrust, and on the posters and reviews my name was often written with a male ending or attributed to the production of other directors." In the first years after the Revolution, Olga Preobrazhenskaya was also the first woman to teach directing: she taught classes at the State School of Cinematography (now VGIK). Preobrazhenskaya's most successful work is the drama Women of Ryazan (1927), which the writer Theodore Dreiser, who visited the USSR at the time, called a miracle. The film was about the difficult life of an ordinary Russian peasant woman in the countryside on the eve and after the revolution. Preobrazhenskaya created this picture together with the director Ivan Pravov, as many of her other films, designed in the spirit of socialist realism: And Quiet Flows the Don, Stepan Razin,
The Lad from the Taiga. Brumberg sisters were pioneer animators. They were active between 1925 1970. In a career lasting almost 50 years, they created around 50 films as animation directors, animators and screenwriters. Nadezhda Kosheverova was considered the greatest fairy tale director of the Soviet cinema. In spite of the fact that the director tried herself in different genres, from realistic (Galya) to comedies (Tamer of Tigers), it was in the fairy tale genre that her talent revealed itself most fully. The most famous of her ten works in this genre is Cinderella released in 1947, filmed together with Mikhail Shapiro on the script of Evgeny Schwartz. Cinderella was, perhaps, the first fairy tale in the history of the Soviet cinema, devoid of any ideological overtones, but at the same time reflecting with mild satire the features of the Soviet way of life. For example, in the stepmother, played by Faina Ranevskaya, one may easily recognize the exemplary communal activist. And also for the first time in the Soviet cinema aristocratic heroes—King Erast Garin and Prince Alexei Konsovsky—are not portrayed as caricatured negative characters. Margarita Barskaya was the first director who succeeded in showing the world through the eyes of a child. In 1933, she released Tattered Shoes, the first sound film for children in the history of the world cinema. It told the story of children growing up in a conventional European country where the fascist regime came to power. After the film's release, Barskaya was immediately talked about as a new, original talent, and much later, almost as a forerunner of Italian neo realism. Viewers were delighted by how casually children behaved in the frame, as if not noticing the lens—the credit goes to Barskaya who developed her own system of working with young actors. Margarita Barskaya was the initiator of the world's first children's film studio "Soyuzdetfilm", where a full length film Father and Son was shot. It never appeared on the screens: the critics branded the picture as "fake", because Barskaya, true to her style, reflected the life of a Soviet family without embellishment. The director was no longer allowed to shoot—mainly because of her friendship with the disgraced oppositionist Karl Radek, as a result, the film Father and Son was the last work of Barskaya. Filmmaker Yulia Solntseva, before becoming a famous director, managed to attract attention as an actress thanks to her main roles in silent films Aelita and The Cigarette Girl from Mosselprom. The most famous work of Solntseva was Poem of the Sea, filmed in 1958 from a script by her husband, director Alexander Dovzhenko, in which the director presented the construction of the Kakhovka hydroelectric station in the style of an ancient Greek epic. Another notable work by Solntseva was the first wide screen film in Europe, Chronicle of Flaming Years (1960), which won the award for best director at Cannes. Iskra Babich, a 1958 graduate of VGIK, was a favorite student of director and teacher Ivan Pyryev. She had only four full length films in her filmography – all four melodramas. Babich made penetrating films about love, conscience and kindness—but without excessive expression and eccentric plots. The director's most famous film is Muzhiki! (1982), which won many awards and achieved international recognition. Dinara Asanova, a student of Mikhail Romm, is known as a director who accurately shows the conflicting nature of an adolescent. Two of her most famous films—a lyrical story about unrequited love Woodpeckers Don't Get Headaches (1975) and a drama about young hooligans Boys (1983), which featured amateur actors, real troubled teens. After the movie Asanova began to receive packs of letters: people were asking for advice, believing that the director was a qualified specialist in the education of "difficult children". However, Asanova's only task was to show that the transition period between adolescence and youth is not a rehearsal for "real", adult life, but an important part of our only, big, life. Larisa Shepitko was one of the central figures of the Soviet cinema in the 1960s and '70s. One of her most acclaimed films, Wings, released in 1966, reflected on the fate of front line soldiers. The war veteran in the film was a woman, a former aviator Nadezhda Petrukhina, who after the war became the director of a vocational school. The main character, forced to abandon the sky, had to live by the new rules, which did not have the moral clarity inherent in wartime, which eventually brought her to an existential dead end, like many in her generation. In order to shoot her main film, The Ascension (1976), Shepitko had to confront the authorities. The film became the first Soviet picture to win the "Golden Bear" at the Berlin International Film Festival. Tatiana Lukashevich debuted as a film director at the age of 24: her film Ivan Karavaev's Crime was more like an artistically designed film propaganda than an artistic statement, but it still drew attention to the young director. Later Lukashevich made mostly films that contributed to the "moral education of the younger generation" ("Gavrosh", "The Foundling", "The Maturity Certificate"). Despite the director's strict adherence to the canons of socialist realism, such values as humanity and genuineness were always in the foreground in Lukashevich's films. This is most noticeable in the film The Foundling, whose main idea is expressed in the lines of a lullaby: "In our big city, everyone is kind to the baby." For Aida Manasarova, perhaps the most important thing in her work was the careful avoidance of everything too idealistic and far fetched. According to Manasarova, it was "much more important for her to show the real drama of the search for moral ideals," so her characters were never one dimensional and positive. Almost all of her films told about people experiencing a deep inner crisis. "I like heroes who are tormented by their imperfection," Manasarova admitted. One of the highlights of the directors works is a family drama "Look away" (1983) about the difficult relationship between mother and son. Seventeen Moments of Spring, one of the most famous and nationally acclaimed series known in the Soviet cinema, was also made by a female director Tatyana Lioznova. However, the director is known not only for the story of the popular Soviet spy. A key character in all her works was a man who finds himself in unnatural conditions, a white crow, who is tested for his resilience, and not always successfully. Nyura from the film Three Poplars in Plyushchikha in 1967 who never found love; Nina from Carnival (1981) who returned to her small town, not having achieved any success as a great actress; Lenya from the film We, below (1980) who failed at collecting the signatures he so badly needed. This combination of stubbornness and humility is characteristic of her films. As the playwright Alexander Gelman put it, "her films are sincere, the truth of the soul in them surpasses the truth of facts, as it happens in life with real people." Alla Surikova is notable for directing many successful comedy films. Her most popular film is the satiric Red Western A Man from the Boulevard des Capucines (1987). Kira Muratova always strove to make films which she herself wanted to create, irrespective of changes of political agenda, regimes and aesthetic guidelines. This led to her first films—Brief Encounters (1967) and The Long Farewell (1971) getting shelved; the third, Getting to Know the Big, Wide World (1979), was never shown in wide distribution, and the fourth, Among Grey Stones (1983), heavily cut down by censorship, and released under the pseudonym of Ivan Sidorov. Finally, The Asthenic Syndrome (1989), released as Muratova wanted, brought her worldwide acclaim. Today Muratova is one of the most acclaimed Soviet directors.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

XXI ғасырдағы орыс киноөнеріндегі әйел режиссерлердің күшті дәстүрінде көптеген жаңа және маңызды есімдер пайда болды, олардың саны үздіксіз артып келеді. Светлана Баскова 1999 жылы "Жасыл піл" атты қорқынышты, сезімтал фильмнің режиссері ретінде бүкіл елге танымал болды. Рената Литвинова алғашқыда Кира Муратованың фильмдеріндегі актриса ретінде белгілі болды, ал режиссерлік шеберлігін "Құдайша: Мен қалай ғашық болдым" (2004) және "Ританың соңғы хикаясы" фильмдерінде қатайды. Оның соңғы танымал жұмысы – 2021 жылғы "Солтүстік жел" толық метражды фильмі. Литвинова көбінесе өзінің фильмдерінде де түседі. Ең танымал қазіргі заманғы ресейлік режиссерлердің бірі – Анна Меликян, ол "Санданс" кинофестивалінің жүлдесін алған "Русалка" (2007) және сатирикалық романтикалық драма "Үш" (2020) фильмдерінің авторы ретінде танымал. Режиссер Авдотия Смирнова, бастапқыда сценарист ретінде танылған, танымал орыс әншісі туралы "Екі күн" (2011), "Бір кездесудің тарихы" (2018) және "Вертинский" (2021) атты тарихи фильмдердің авторы. Оксана Бычкова ең танымал жұмысы – "Питер FM" (2006) романтикалық драмасы. Ресей киноиндустриясының ең ояу тұлғаларының бірі – Валерия Гай Германка, бастапқыда тек деректі фильмдер түсірген. Ол Канн кинофестивалінде жеңіске жеткен "Барлығы өлді, бірақ мен" (2008) толық метражды фильмімен танымал. Оның соңғы жұмысы – 2022 жылғы "Өзара келісім" сериалы, ол зорланған оқушы туралы және авторлардың пікірінше, Ресейдегі алғашқы #MeToo сериалы болып табылады. Диана Ринго – Анатолий Белидің қатысуымен түсірілген "Карантин" (2021) антиутопиялық фильмінің режиссері. "Карантин" – 20 жыл бойы бомбасүйпеште өмір сүрген адам туралы философиялық және тәжірибелік көркем фильм. Диана Ринго – режиссер, продюсер, сценарист және фильмнің музыкалық сүйемелдеуін жазған автор. Режиссерлікпен қатар Диана Ринго кәсіби музыкант және композитор. 2021 жылғы Наталья Кудряшованың "Герда" фильмі, жас стриптизердің тарихы, Локарно кинофестивалінде көрсетіліп, бірнеше марапатқа ие болды. Кудряшова актриса ретінде де жұмыс істейді. Наталья Меркулова күйеуі Алексей Чуповпен бірлесіп түсірген фильмдерімен танымал. Оның "Барлығын таң қалдырған адам" (2018) және "Капитан Волконогов қашып кетті" (2021) фильмдері Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Рада Новикова – кино және теледидар режиссері. Ол XXI ғасырдың ең өнімді ресейлік комедиялық режиссерлерінің бірі. Ол көптеген танымал телесериалдарды режиссерлік еткен, оның ішінде "Макаровпен қыздар" (2022), "Интерндер" (2013) және "Екі әке, екі ұл" (2011) фильмдері бар.

There are many new and important names in the strong Russian female tradition of filmmaking in the 21 century, and the number is constantly increasing. Svetlana Baskova gained nationwide notoriety for directing the exploitation shock horror film The Green Elephant in 1999. Renata Litvinova, initially famous as an actress in Kira Muratova's films, honed her directorial skills in Goddess: How I fell in Love (2004) and The Last Tale of Rita. Her latest notable work is the 2021 feature The North Wind. Litvinova usually also stars in her films. One of the most popular modern Russian directors Anna Melikyan, is known as author of Sundance winner Mermaid (2007), and satiric romantic drama The Three (2020). Director Avdotya Smirnova, initially known as a screenwriter, is the author of the films Two Days (2011), Story of One Appointment (2018) and biopic series Vertinskiy (2021) about the famous Russian singer. Oksana Bychkova, is best known as director of the romantic drama Piter FM (2006). Valeriya Gai Germanika, one of the most provocative names in the Russian film industry, initially only directed documentary films. She is well known for her Cannes Film Festival winning feature Everybody Dies but Me (2008). Her latest work, series Mutual Consent (2022) about a raped schoolteacher has been described by the authors as the first MeToo series from Russia. Diana Ringo, is director of the dystopia film Quarantine (2021) starring Anatoly Bely. Quarantine is a philosophical and experimental art house film about a man who lives in a bunker for 20 years. Diana Ringo is the director, producer, screenwriter, and composer of the film's score. Besides directing, Diana Ringo is also a professional musician and composer. 2021 film Gerda about a young striptease dancer by director Natalya Kudryashova premiered at the Locarno Film Festival where it received several awards. Kudryashova is also active as an actress. Natalya Merkulova is well known for her films co directed with her husband, Aleksey Chupov. Her films The Man Who Surprised Everyone (2018) and Captain Volkonogov Escaped (2021) have been screened at the Venice International Film Festival. Radda Novikova is a film and television director. She is one of the most prolific Russian comedy directors of the 21st century. She has directed many popular TV series including Girls with Makarov (2022), Interns (2013), Two Fathers, Two Sons (2011).

Испания

Елена Жорди Испанияның алғашқы әйел режиссері болды. Ол 1918 жылы «Тай» фильмін түсірді. Жозефина Молина, Хелена Кортесина, Розарио Пи – Испания киносының алғашқы әйел режиссерлерінің қатарында болды. Мария Фортеза 1934 жылы «Мальорка» қысқаметражды деректі фильмімен дыбысты фильмнің алғашқы әйел режиссері атанды. Ана Марискаль 1940-1950 жылдары өте танымал актриса болды. 1950 жылдардың басында ол продюсерлікпен айналысып, жақын арада өзінің фильмдерін режиссерлік етіп, сценарийлерін жаза бастады. Оның ең танымал туындысы, әдетте, Мигель Делибестің романы негізінде түсірілген «Эль камино» (1963) фильмі. Басқа фильмдерінің қатарында итальяндық неореализмнен шабыттанған «Segundo López, aventurero urbano» (1953) және испандық Азамат соғысының ауыр естеліктерімен күресіп, жаңа өмір бастауға тырысатын бұрынғы республикалық жауынгер туралы «Con la vida hicieron fuego» (1959) фильмдері бар. Жозефина Молина, сонымен қатар романдар авторы, 1960 жылдары карьерасын бастады. 1967 жылы Испанияның Ұлттық киномектебін бітірген алғашқы әйел режиссер болды. Оның телевизиядағы жұмыстарының ішінде Тереза Авильскаяның өмірін бейнелейтін өте табысты «Тереза де Хесус» (1984) мини-сериалы бар. Оның кинодағы туындыларына «Vera, un cuento cruel» (1974), «Función de noche» (1981) және 39-шы Берлин халықаралық кинофестиваліне қатысқан «Esquilache» (1989) фильмдері кіреді. Пилар Миро – кино және теледидардағы атақты режиссер және сценарист. Оның ең танымал туындылары – «Гари Купер, Аспандағы кім?» (1980), 42-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көркемдік үлесі үшін күміс аю сыйлығын жеңіп алған «Көлеңкелер ханзадасы» (1991) және 7 «Гойя» сыйлығын, соның ішінде «Үздік фильм» және «Үздік режиссер» сыйлықтарын жеңіп алған Лоп де Веганың пьесасы негізінде түсірілген «Эль-перо-дель-ортелано» (1996) фильмдері. Сондай-ақ, ол 1986 жылдан 1989 жылға дейін Испанияның TVE ұлттық телеарнасын басқарды. Исиар Болаин өзінің актерлік дебютын 1983 жылы Виктор Эристің «Эль-сур» фильмінде жасады. 1995 жылы ол «Hola, ¿estás sola?» фильмінің режиссері және сценарийшісі болды, бұл фильм оған «Жақсы жаңа режиссер» номинациясын әкелді. Оның кейінгі фильмдерінің қатарында 1999 жылғы Канн кинофестиваліндегі Халықаралық сыншылар аптасындағы Гран-при сыйлығын жеңіп алған «Flores de otro mundo» (1999), «Үздік режиссер» үшін «Гойя» сыйлығын жеңіп алған және «Еуропалық кино сыйлығына» ұсынылған «Te doy mis ojos» (2003) және «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясының қаңтар тізіміне енген «Even the Rain» (2010) фильмдері бар. Изабель Койксет 1990 жылдары көптеген теледидарлық жарнамаларды режиссерлік еткен. Ол көбінесе ағылшын тілінде халықаралық актерлермен фильм түсіреді. Оның ең танымал фильмдерінің қатарында Сара Полли, Марк Руффало, Скотт Спидман және Дебора Гарридің қатысуымен түсірілген «Менсіз менің өмірім» (2003), Полли, Тим Роббинс және Джули Кристи ойнаған «Сөздердің құпия өмірі» (2005), «Париж, мен сені жақсы көремін» (2006) фильмінің сегменті және Бен Кингсли, Пенелопа Круз, Денис Хоппер және Патрисия Кларксонның қатысуымен түсірілген Филипп Роттың «Элегия» (2008) фильмдері бар. Грейсия Кверехета «By My Side Again» (1999), «Гектор» (2004) және «Seven Billiard Tables» (2007) драмалары үшін жоғары баға алды. Ол сонымен қатар деректі фильмдер мен телесериалдарды режиссерлік еткен. Басқа да белгілі режиссерлер: Мария Риполл («Tortilla Soup», «The Man with Rain in His Shoes»), Патрисия Феррейра, Чус Гутьеррес, Мария Лидон (Луна) («Stranded: Náufragos», «Moscow Zero»), Роза Вергес, Лидия Циммерманн, Лаура Мана, Карла Симон, Елена Мартин және Неус Баллус.

Elena Jordi was the first woman director of Spain. She directed Thaïs in 1918. Pioneer filmmakers Josefina Molina, Helena Cortesina, Rosario Pi were among the first women film directors of Spain. María Forteza was the first woman director of a sound picture in 1934 with the short film documentary Mallorca. Ana Mariscal was a prolific actress in the 1940s and 1950s. In the early 1950s she became a producer and shortly after started directing and writing her own films. Her best known film is perhaps El camino (1963), an adaptation of the novel by Miguel Delibes. Other films include Segundo López, aventurero urbano (1953) inspired by Italian neorealism or Con la vida hicieron fuego (1959), about a former combatant of the Republican faction who tries to start a new life while battling the haunting memories of the Spanish Civil War. Josefina Molina, also a novelist, started her career in the 1960s. She was the first woman who graduated from Spain's National Film School in 1967. Her prolific TV résumé includes the highly successful miniseries Teresa de Jesús (1984), a dramatization of Teresa of Avila's life. Her work on film includes Vera, un cuento cruel (1974), Función de noche (1981) or Esquilache (1989) which was entered into the 39th Berlin International Film Festival. Pilar Miró was a celebrated director and screenwriter of film and TV whose notable works include Gary Cooper, Who Art in Heaven (1980), Prince of Shadows (1991) which won the Silver Bear for outstanding artistic contribution at the 42nd Berlin International Film Festival and El perro del hortelano (1996), an adaptation of a Lope de Vega play which won 7 Goya Awards including Best Picture and Best Director. She was also in charge of Spain's national broadcast television TVE from 1986 to 1989. Icíar Bollaín made her acting debut as a teenager under Víctor Erice's direction in El sur (1983). She made the jump to directing and writing in 1995 with Hola, ¿estás sola? which earned her a nomination for a Goya Award for Best New Director. Her subsequent filmography includes Flores de otro mundo (1999) winner of the Grand Prix award at the International Critics' Week at the 1999 Cannes Film Festival, Te doy mis ojos (2003) which won her a Goya Award for Best Director and a nomination for a European Film Award for Best Director or Even the Rain (2010) which made the January shortlist for the Academy Award for Best Foreign Language Film. Isabel Coixet directed numerous television commercials during the 1990s. She usually films in English with international actors. Some of her best known films include My Life Without Me (2003), starring Sarah Polley, Mark Ruffalo, Scott Speedman and Deborah Harry, The Secret Life of Words (2005) once again starring Polley as well as Tim Robbins and Julie Christie, a segment on the omnibus film Paris, je t'aime (2006) and the Philip Roth adaptation Elegy (2008) starring Ben Kingsley, Penélope Cruz, Dennis Hopper and Patricia Clarkson. Gracia Querejeta has won acclaim for her ensemble dramas By My Side Again (1999), Héctor (2004) and Seven Billiard Tables (2007). She has also directed documentaries and TV episodes. Other notable filmmakers include María Ripoll (Tortilla Soup, The Man with Rain in His Shoes), Patricia Ferreira, Chus Gutiérrez, María Lidón aka Luna (Stranded: Náufragos, Moscow Zero), Rosa Vergés, Lydia Zimmermann, Laura Mañá, Carla Simón, Elena Martin and Neus Ballús.

Швеция

Эбба Линдквист – фильм режиссуралаған алғашқы швед әйел режиссері. 1910 жылы ол «Värmländingarna» атты қысқа драма фильмін түсірді, ол Швецияда 1910 жылдың 27 қазанында тұңғыш рет көрсетілді. Тағы бір швед кино пионері – 1911 жылы «Stockholmsfrestelser» фильмін түсірген Анна Хофман Уддгрен. Швед актрисасы Май Цеттерлинг 1960-1970 жылдары көптеген фильмдерге режиссерлік жасады. Жақында швед әйел режиссері түсірген ең танымал фильм – Нинджа Тибергтің «Pleasure» (2021) фильмі, ол Санденс кинофестивалінде көрсетілді.

Ұлыбритания

Джой Батчелор – ағылшын аниматоры, режиссер, сценарий авторы және продюсер. 1940 жылы Джон Халасқа үйленді, содан кейін «Халас пен Батчелор» мультфильмдерін бірлесіп құрды. Олардың ең танымал туындысы – «Жануарлар фермасы» (1954) анимациялық көркем фильмі. Бұл фильм оны Лотте Рейнигерден кейін анимациялық көркем фильмнің алғашқы әйел режиссері етті. Мюриэл Бокс – ағылшын сценарисі және режиссері, ол 1941 жылы өзінің алғашқы фильмін түсірді. Ол 1960 жылға дейін екі онжылдық бойы белсенді болды. Ұлыбританияда Джейн Арден (1927–82) «Логикалық ойын» (1965) теледрамасынан кейін «Ажырасқан кезде әйелдің психикалық әлемін зерттейтін» «Бөліну» (Джек Бонд, 1967) фильмін жазып, басты рөлді сомдады. Арден «The Other Side of the Underneath» (1972) фильмінде жалғыз режиссерлік рөлді атқарған жалғыз британдық әйел болды. Бұл фильмде әйелдердің психикалық денсаулығы туралы зерттеулер жүргізілді. Арденнің ашық феминистік жұмысы Британдық кино институты оның үш көркем фильмі мен «Vibration» (1974) қысқаметражды фильмін 2009 жылы қайта ашқанға дейін назардан тыс қалды. Андреа Арнольд 2005 жылы «Wasp» қысқаметражды фильмі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және Канн кинофестивалінде үш рет қазылар алқасының сыйлығын жеңіп алды: 2006 жылы «Red Road» үшін, 2009 жылы «Fish Tank» үшін және 2016 жылы «American Honey» үшін. Линн Рамзидің алғашқы екі қысқаметражды фильмі («Small Deaths» және «Gasman») Канн кинофестивалінде жюри жүлдесін жеңіп алды, ал оның кейінгі төрт көркем фильмі – «Ratcatcher» (1999), «Morvern Callar» (2002), «We Need to Talk About Kevin» (2011) және «You Were Never Really Here» (2017) – барлығы Канн фестивалінде көрсетілді. Георгина Уиллис Канн фестивалінде тәуелсіз түсірілген, қарама-қайшылыққа толы феминистік «Watermark» (2003) фильмімен дебют жасады. «Watermark» психикалық денсаулық мәселелерімен күресіп, өз баласын өлтірген әйел туралы. Филида Ллойд режиссерлік еткен «Mamma Mia!» 2008 жылдың ең табысты және Ұлыбританиядағы ең табысты фильм болды. Ллойдтың келесі фильмі, Маргарет Тэтчердің өмірбаяны «The Iron Lady» (2012) бүкіл әлем бойынша 114 миллион доллар жинады. Дебби Иситт «Confetti» және «Nativity!» трилогиясы сияқты табысты фильмдерді түсірді. Cinenova – Лондондағы әйелдер түсірген фильмдерді тарататын ұйым. Салли Поттер – белгілі британдық феминист кинорежиссер, ол Тильда Свинтонның ойнаған «Orlando» (1992) фильмімен өзінің жетістігін бастады. Оның фильмдері жиі ірі кинофестивальдарда, соның ішінде Венеция және Берлин кинофестивальдерінде көрсетіліп, жүлделерді жеңіп алады. Поттердің басқа да танымал фильмдері: «The Party» (2017), «The Man Who Cried» (2000) және «Ginger & Rosa» (2012). Британдық режиссерлер Нгози Онурах пен Пратибха Пармар отаршылдықтың салдарына арналған зерттеулер жүргізеді. Режиссер Гүриндер Чадха негізінен Англияда тұратын үндістандық әйелдер туралы фильмдер түсіреді. Британдық режиссер және сценарист Шамим Сарифтің жұмысы көбінесе оның өзінің мәдени және гетеросексуалдық емес махаббатқа қатысты жеке тәжірибесіне негізделген. Оның танымал фильмдерінің ішінде лесбияндық романтикалық драма «I Can't Think Straight» (2008) және Ребекка Фергюсонның ойнаған «Despite the Falling Snow» (2016) суық соғыс шпиондық фильмі бар. 2010 жылы таратылған Ұлыбританияның кино кеңесінен алынған қаржыландырудың нәтижесінде 21-ші ғасырда Пенни Вулкок, Кэрол Морли, Джоанна Хогг, Клио Барнард, Салли Эль Хосаини, Амма Асанте және Тина Гарави сияқты британдық әйел режиссерлердің жаңа буыны пайда болды. Галерея суретшілері Джиллиан Уэринг пен Сэм Тейлор Вуд екеуі де көркем фильмдерге көшті, ал Тейлор Вуд (қазір Тейлор Джонсон) «Fifty Shades of Grey» фильмінің бейімделуінің режиссері болып тағайындалды.

Joy Batchelor was an English animator, director, screenwriter, and producer. She married John Halas in 1940, and subsequently co established Halas and Batchelor cartoons, whose best known production is the animated feature film Animal Farm (1954), which made her the first woman director of an animated feature since Lotte Reiniger. Muriel Box was an English screenwriter and director, directing her first film in 1941. She was active for two decades, until the 1960s. In Britain Jane Arden (1927–82), following up her television drama The Logic Game (1965), wrote and starred in the film Separation (Jack Bond 1967), which explores a woman's mental landscape during a marital breakup. Arden went on to be the only British woman to gain a solo feature directing credit for The Other Side of the Underneath (1972), a disturbing study of female madness shot mainly in South Wales. Arden's overtly feminist work was neglected and almost lost until the British Film Institute rediscovered and reissued her three features, and the short Vibration (1974), in 2009. Andrea Arnold won a 2005 Academy Award for her short film Wasp, and has won the Jury Prize at the Cannes Film Festival three times; in 2006 for Red Road, in 2009 for Fish Tank and in 2016 for American Honey. Two of Lynne Ramsay's early short films (Small Deaths and Gasman) won the Prix du Jury at the Cannes Film Festival, and her subsequent four feature films, Ratcatcher (1999), Morvern Callar (2002), We Need to Talk About Kevin (2011), and You Were Never Really Here (2017) have all screened at the Cannes Festival. Georgina Willis made her debut at Cannes with the independently produced controversial feminist film Watermark (2003). Watermark is about a woman who faces mental health issues and ends up killing her own child. Mamma Mia! directed by Phyllida Lloyd became the #5 highest grossing film of 2008 and the highest grossing film ever in the United Kingdom. Lloyd's next film, the Margaret Thatcher biopic The Iron Lady (2012) grossed $114 million worldwide. Debbie Isitt has directed successful mainstream films, including "Confetti" and the "Nativity!" trilogy. Cinenova is a London based organization that distributes women produced films. Sally Potter is a prominent British feminist film maker who made her breakthrough as director of Tilda Swinton starrer Orlando (1992). Her films regularly screen and win awards at major film festivals, including Venice Film Festival and Berlin Film Festival. Other notable films by Potter include The Party (2017), The Man Who Cried (2000) and Ginger & Rosa (2012). British filmmakers Ngozi Onwurah and Pratibha Parmar explore the legacies of colonialism. Film director Gurinder Chadha primarily makes films about women of Indian origin living in England. Work by British film director and writer Shamim Sarif often draws upon her own personal experience with cross cultural, non heterosexual love. Some of her notable films include lesbian romantic drama I Can't Think Straight (2008) and Cold War espionage film Despite the Falling Snow (2016) starring Rebecca Ferguson. Partially as a result of funding from the UK Film Council (disbanded in 2010), a new generation of British female filmmakers has emerged in the 21st century, including Penny Woolcock, Carol Morley, Joanna Hogg, Clio Barnard, Sally El Hosaini, Amma Asante, and Tina Gharavi. Gallery artists Gillian Wearing and Sam Taylor Wood have both moved into feature cinema, with Taylor Wood (now Taylor Johnson) named as director of the adaptation of Fifty Shades of Grey.

Австралия

1970-ші жылдары Австралияда кино индустриясына мемлекеттік қаржыландырудың ұлғаюы кино өнерінің қайта жандануына алып келді, ал сол кезде Австралияда дамып келе жатқан феминистік қозғалыстың бір бөлігі ретінде әйелдер киносы да өркендеді. 1970 жылы Мельбурнда өткен Әйелдер азаттығы конференциясында әйелдер фильмдерінің маңызы талқыланды. Джени Торнли, Сара Гибсон, Сьюзан Ламберт, Марта Ансара, Марго Нэш және Меган МакМурчи сияқты бірнеше кинорежиссерлер осы топтардың құрамына кірді. 1975 жылы өткен Халықаралық әйелдер кинофестивалі – осы саланың алғашқы фестивалі болды, бірақ елдің басқа штаттарында да көрсету шараларын ұйымдастыруға топтар мүкіндік алды. Мельбурн мен Сиднейде фестиваль тоғыз күнге созылды (шамамен 56 000 көрермен қатысты), ал басқа штаттарда екі-үш күнге дейін жалғасты. Джиллиан Армстронг – белгілі австралиялық кинорежиссер, ол 1979 жылғы «Менің сәнді мансабым» фильмімен танымал. Джоселин Мурхаус, Катриона Маккензи және Китти Грин де Австралияның маңызды кинорежиссерлерінің қатарында.

Жаңа Зеландия

Джейн Кэмпион (1954 жылы туған) – Жаңа Зеландияның ең белгілі әйел режиссері. Ол 1993 жылы "Пиано" (1993) фильмі үшін Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығын алды. 2022 жылы "Иттің күші" фильмі үшін "Оскар" сыйлығын үздік режиссер ретінде жеңіп алды. Пиетра Бретткелли (1985 жылы туған) "Сарыға тыйым салынған" және "Бейнелеуші шындық" сияқты деректі фильмдерімен танымал.