Кіріспе

Американдық фильмдер жасаушы Лиззи Борден (1950 жылы туған; кейбір дереккөздерде 1958 жыл деп көрсетілген) – американдық фильмдер жасаушы, ең белгілі ертедегі тәуелсіз фильмдері «Born in Flames» (1983) және «Working Girls» (1986) болып табылады.

Ерте мансап

Борден Массачусетс штатындағы Уэлсли колледжінде көркем өнер мамандығы бойынша білім алды, содан кейін Нью-Йоркке көшіп, жазушы, өнер сыншысы (1972-1974 жылдары Artforum журналында бірнеше мақала мен рецензия жариялады) және суретші ретінде мансабын бастады. Борден 1976 жылы әйелдер коллективінің ыдырауын көрсететін "Қайта құру" атты тәжірибелік деректі фильмін жасады. Төрт әйел суретші туралы түсірілген бұл фильмде перформанс өнерінен алынған авангардтық тәсілдер қолданылды, соның ішінде фильмнің өзі бейнелеген коллективтің ыдырауындағы рөлін мета-талдау арқылы қарастыру да бар. Бұл деректі фильм оның келесі фильмімен, "Жалынмен туылған" (1983) фильмімен бірге 2016 жылы Антология фильмдер мұрағатында көрсетілді.

Тәуелсіз кинодағы мансабы

Борденнің фильмдері «жынысты бейнелеудің иконокласттық бейнесімен» біріктірілгені айтылады. Әсіресе, ол 1986 жылғы «Жұмыс істейтін қыздар» фильмінде проституцияны «экономикалық таңдау» ретінде көрсеткені үшін дау тудырды. Оның туындылары нәсіл, класс, билік, капитализм және ақшаның күші туралы зерттеулер жүргізеді – бәрі де феминистік көзқараспен. Фильм «Art & Language» тобының мүшесі, Red Krayola тобының әншісі Майо Томпсон жазған әнмен аталған. Борден кәсіби емес актерлерді пайдаланды және фильм жанжалды, псевдо-документалдық стильде түсірілді. Бір сыншы оны «әйелдердің жеке және ұжымдық еңбегінің диссонанстық монтажы» деп атады. Студия Борденнің соңғы өнімге бақылауын шектеді, тіпті Борден түсірген бастапқы соңын алып тастап, оның орнына өз нұсқасын қойды. «Мен «Махаббат қылмыстарынан» кейін кино түрмесіне түстім. Мен атымды алып тастауым керек еді, бірақ маған бұған мәжбүр болдым. Онда мен түсірмеген кадрлар бар. Шын мәнінде, ол менің фильмім емес». «Махаббат қылмыстары» 1992 жылдың 24 қаңтарында көрсетілімге шықты және тез арада сәтсіздікке ұшырады – нашар кассалық жиынтықтарға байланысты үш аптадан кейін көрсетілімнен алынды. Ол бюджетінің жартысынан да аз бөлігін қайтарып алды. VHS нұсқасы үшін Борден театрлық көрсетілімнен алынып тасталған бірнеше көріністерді қалпына келтіруге келісті. Нәтижесінде 1992 жылдың шілдесінде фильмнің екі нұсқасы бейнеде шығарылды: бастапқы 84 минуттық театрлық нұсқасы және 91 минуттық «цензураланбаған» нұсқасы. 2018 жылы Борден «режиссерлік кесім» аталымын қате атау деп, студия мен Харви Вайнштейннің маркетингтік әрекеті деп мойындады, ол кейіннен «маған карьераны жоюмен қорқытты» деді. «Махаббат қылмыстарының» сындық және кассалық сәтсіздігінен кейін Борден Вайнштейн оны «қиын» деп белгіледі деп күдіктенді. Осының салдарынан ол келесі фильмдерді іске қосуда қиындықтарға тап болды. Ол аралас нәтижелермен теледидарға қадам басты және Playboy TV үшін Propaganda Films жасаған серияда Мэри Воронов, Алексис Аркетт және Джо Даллесандро сияқты культ жұлдыздарымен жұмыс істеді (серияның басқа режиссерлері Бернард Роуз және Александр Пейн болды). Кейіннен ол «Қызыл аяқ киімнің күнделіктері», «Алекс Мактың құпия әлемі» және басқа телешоулардың эпизодтарын, сондай-ақ Голливудтағы жергілікті театрларды Наталья Ногулич басқарған Grace Players труппасымен қойды. Борден 1995 жылы шыққан «Эротика» секс-виньеткалар антологиялық фильміне төрт режиссердің бірі ретінде қатысты және өзінің сегментіне әлі танымал емес Брайан Кранстонды таңдады. «Луиза Смиттен басқа, ол мен жұмыс істеген ең еркін, батыл актер болды», - деді ол. 1999 жылы Борден инвесторларға Август Стриндбергтің 1888 жылғы «Мисс Жюли» пьесасының фильмдік нұсқасын ұсынды және режиссер Майк Фиггис өзінің нұсқасын жариялаған кезде өндіріс алдында болды, соның салдарынан оның банк қаржыландыруы күйреп кетті. 2001 жылы Борден актриса Сьюзан Сарандонмен келесі фильм жобасы – «Риальто» сценарийін талқылау үшін Нью-Йоркке ұшты. Олар және олардың серіктестері 11 қыркүйек күні таңертең Дүниежүзілік сауда орталығының құлауын көрді. Сарандон дереу «Нульдік аймақта» жеңілдету жұмысына қосылды және жоба тоқтатылды. Ол Fox Television үшін бірнеше пилоттық жобалармен жұмыс істеді, әнші Нина Симон туралы пьеса жазды және өзінің тәуелсіз жобалары үшін қаржыландыру іздеуде.

Жазу

Оның басқа да аяқталмай жатқан жұмыстарының ішінде стриптизерлердің әңгімелер жинағын редакциялау ("Балғанақ балғанақ") және Антония Крейнмен, "Шығын" мемуарының авторымен, стриптизерлер туралы сериялық жұмыс істеу болды. 2022 жылдың 6 желтоқсанында Seven Stories Press Борденнің жиырма жыл бойы редакциялаған стриптизерлердің әңгімелер антологиясын жариялады – "Whorephobia". Publishers Weekly басылымында бұл антология "әдетте өтірік пен ұятқа оранып жатқан индустрияның адамгершілік, көп қырлы бейнесі" деп бағаланды.

Мұра

2016 жылдың ақпан айында Антология кино мұрағаты "Жалпы дүниеге келген" фильмінің бір апталық қайта көрсетілімін ұйымдастырды. "Антология" киноқоры мен Голливуд шетелдік баспасөз қауымдастығы қаржылаған 35 мм форматқа жаңартылған фильмтің тұсаукесері осы шарада болды. Жаңарту жұмысы "Re Visions: American Experimental Film 1975–1990" атты үлкен, көп жылдық жобаның бір бөлігі болды және оны Энди Уорхолдың көркем өнер қоры қолдады. Фильмнің қайта жарық көргеніне орай, "Нью-Йоркер" журналы: "Жалпы дүниеге келген" фильмінің еркін, құштар, спонтанды шығармашылығы – радикалды өзгерістердің қажетті түрі болып көрінеді, оны саяси мақсаттары бар қазіргі заманғы көптеген режиссерлер әлі де қабылдап үлкермеген" деп жазды. Сондай-ақ, фильм 2020 жылдың 3 қарашасында Turner Classic Movies телеарнасында көрсетілді, бірге Борденнің өзінің фильмі және Марк Кузинстің "Әйелдер фильм жасайды" атты деректі фильміндегі бірнеше фильмдерге жасаған түсіндірмелері де берілді. Бронкс өнер мұражайы 2021 жылдың сәуірінен қыркүйегіне дейін феминизм мен болашақ туралы көрмені "Жалпы дүниеге келген" фильмімен ашты. Борден Голливуд фильмдерінің тағдыры туралы: "Жалпы дүниеге келген" және "Жұмысшы қыздар" – мен өзімнің фильмдерім деп санайтын жалғыз екі фильм. Қалғандары, әсіресе "Love Crimes" және "Erotique" фильмдері продюсерлер тарапынан күрт өңделді және өзгертілді, сондықтан оларды ешқандай мағынада "менікі" деп айта алмаймын" деді.

Жеке өмір

Борден өзінің бисексуал екенін айтты.