Кіріспе

Шу Ханның қолбасшысы (248 жылы қайтыс болды)

Ван Пинг (248 жылы қайтыс болды), әдепті есімі – Чжицзюнь, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу Хан мемлекетінің әскери қолбасшысы болды. Алғашқыда ол әскери шенеунік ретінде соғыс лорды Цао Цаоның қызметінде болды. 219 жылы Ханчжун жорығы кезінде Цао Цаоның қарсыласы Лю Бэйге ауысты. Ван Пинг шешен болғанымен, жас кезінде әскерге кеткендіктен оқуға үйренбеді. Бірақ ол бұл кемшілікке кедергі келтірмей, есептерін дайындау үшін хатшысының көмегін алды. Өзін-өзі тәртіпке келтіруге бейім болғандықтан, ол жоғары шенді генералға дейін өрледі. Мансабында ол Чжан Хэні жеңіп, Вэй Яньның болған көтерілісін басып, Синьши шайқасында Шу әскерінің басты қолбасшысы болды. Оның ең жоғары лауазымы – Солтүстікті қорғайтын аға генерал (鎮北大將軍) болды.

Ерте өмір

Ван Пинг Бакси Комендариясының (巴西郡) Данкю округінде дүниеге келген, қазіргі Сычуань провинциясының Ку округі. Ол Шу Ханның тағы бір қолбасшысы, Джу Фупен бірге осы комендарияның тумасы болған. Ол анасының туыстарының отбасында өскен, олардың тегі He (何) еді, сондықтан оны He Ping деп те білген. Тарихи жазбаларда оның атының жазылуында дәйектілік болмағандықтан, ол өмірінің соңында тегін Wang-қа өзгертіп алған болуы мүмкін. Сонымен қатар, оның аты Ван Пинг болып қайтыс болғаннан кейін өзгертілген болуы да ғажап емес.

Цао Цао тұсында қызмет ету

Ван Пинг өзінің мансабын жергілікті екі тайпа басшысы – Ду Хуо (杜濩) және Пу Ху (朴胡) қол астында бастады. 215 жылы Янпин шайқасынан кейін Чжан Лу оларға көмек сұрап, Цао Цаомен жақсы шарттарда бағыну үшін оларға қашты. Чжан Лу бағынғаннан кейін Цао Цао Ду Хуо мен Пу Худы маркиз дәрежесіне көтеріп, Бадонг (巴東) және Баси (巴西) округтерін қорғау міндетін тапсырды. Бірақ Ду Хуо мен Пу Ху Хуан Куаннан жеңіліп, Ба аймағын тастап кетуге мәжбүр болды. Осыдан кейін Ван Пинг олармен бірге Хан императорлық сарайына, Луоянға барды, онда ол Сяо Ху Юань бағынындағы полковник (校尉) қызметіне тағайындалды. Ханчжун жорығы барысында Ван Пинг Цао Цао әскерлерімен бірге Лю Бэйдің басқындығына қарсы күресті. 219 жылы Лю Бэй Дингцзюнь тауы шайқасында Сяо Ху Юаньды өлтірді, содан кейін ол стратегиялық өткелдерді басып алып, жорыққа қауіп келтіретін тікелей шайқастардан бас тартып, Цао Цао әскерлеріне қарсы тозу соғысына көшті. Күннен күнге Цао Цаоның әскерлерінің көбі өлді немесе дезертирледі. Ван Пинг осы дезертирлердің қатарында болды. Лю Бэй Ван Пингті құрметпен қарсы алып, оны штандарт офицері (牙門將) және генерал-майор (裨將軍) етіп тағайындады.

Шудың басқаруындағы қызмет

228 жылы Чжуге Лян Шу мемлекетінің қарсыласы Цао Вэйге қарсы әскери науқандардың біріншісін бастағанда, Ван Пинг Ма Судың бағыныштысы ретінде қызмет етті. Ма Су Цзитинг шайқасында жауға қарсы шабуылға авангард күшін жетекшілік етті. Ма Судың бағыныштысы ретінде Ван Пинг басшысына су көздерінен алыс төбеде орналаспауға кеңес берді. Ма Су Ван Пингтің кеңесін қабылдамаса да, оған әскер бөлімін басқаруды тапсырды және төбенің төменгі жағында лагерь құруға рұқсат берді. Ван Пинг болжағандай, Вэй генералы Чжан Хе әскерін Шу армиясының су көздеріне жолын кесіп, төбеде қоршауға алды. Ма Судың қиын жағдайда екенін естіген Ван Пинг 1000 сарбазымен төбеге барып, оларға күшті барабан соғып, қосалқы күш келгендей әсер қалдыруды бұйырды. Чжан Хе барабанның шуын тұзаққа түсіру үшін келген отрядтың сигналы деп қате түсінді, сондықтан Ван Пингке қарсы шабуыл жасамай, кері шегінді. Осылайша Ван Пинг Ма Судың қалған әскерін қайта жинап, Шу армиясының шашыраған мүліктерін жинады. Цзитингтің жоғалғанынан кейін Чжуге Лян Ма Суды жасаған қатесі үшін өлім жазасына кесті. Ли Шен (李盛) және Чжан Сю (張休) де өлім жазасына кесілді, ал Хуан Си (黃襲) және басқалары әскерлеріне басшылық етуден шеттетілді. Бірақ Ван Пингтің іс-әрекеттері құрмет пен мақтауға ие болды. Чжуге Лян Ван Пингті әскери кеңесші етіп тағайындады, оған әскери және лагерь істерін басқару міндеті жүктелді. Ван Пинг сондай-ақ «Бандиттерге қарсы күресуші генерал» (討寇將軍) атағын алып, маркиз (亭侯) болып тағайындалды. 231 жылы Чжуге Лян Вэйге қарсы төртінші науқанын бастағанда, Ван Пингке Лученгтегі (鹵城) Шу бекінісінің оңтүстігіндегі төбені күзетуді тапсырды. Сима И әскерін Чжуге Лянға қарсы жібергенде, Чжан Хе әскерін Ван Пингке қарсы жіберді. Бірақ Ван Пинг өз позициясын берік қорғап, шабуылды тойтарып, Чжан Хені кері шегіндірді. 234 жылы Чжуге Лянның қайтысынан кейін Вей Ян мен Ян И билік үшін күреске түсті. Шайқаста кездескенде Ян И Ван Пингке әскерге жетекшілік етуді бұйырды. Шайқас басталмас бұрын Ван Пинг алға шығып, Вей Янға: «Оның салтанаттылығы (Чжуге Лян) әлденеше қайтыс болды, оның денесі әлі суымаған, енді сіз мұндай нәрсе жасауға батылыңыз ба?» деді. Вей Янның әскерлері өздерінің қолбасшысының қателік жасағанын білгендіктен, шашырап кетті. Осылайша Вей Янның көтерілісі басылды, бұл Ван Пингтің еңбегінің нәтижесі болды. Сондықтан ол «Армияны бақылаушы» (後典軍), «Ханды тыныштандырушы генерал» (安漢將軍) және Ханчжунның әкімшісі (漢中太守) болып тағайындалды, сондай-ақ «Көлік және атты әскер генералы» (車騎將軍) У Идің бақылауында болды. 237 жылы У И қайтыс болғаннан кейін Ван Пинг оның орнына Ханчжунның аймақтық қолбасшысы (漢中都督) болып тағайындалды. Шу императоры Лю Шан Ван Пингке Анхан маркизі атағын берді. 238 жылы Цзян Ван әскерін Мианьянға жеткізіп, Ван Пингті «Армияның алғы қорғаушысы» (前護軍) етіп тағайындады. Ван Пингке кеңсе істерін басқару да тапсырылды. 243 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Цзян Ван Вэйге қарсы үлкен науқан жоспарын тоқтатты және өзінің базасын Фу округіне (涪縣; қазіргі Мианьян, Сычуань) көшірді. Дегенмен, ол Ван Пингті «Армияның алғы қадағалаушысы» (前監軍), «Солтүстікке күзетші аға генерал» (鎮北大將軍) етіп көтерді және оны қайтадан Ханчжунның аймақтық қолбасшысы етіп тағайындады.

Синьши шайқасы

244 жылы Вэй регенті Цао Шуан 100 000-нан астам сарбазды, аралас атты және жаяу әскермен Ханчжунға шабуыл жасады. Ханчжун командирлігінің 30 000-нан азырақ әскері болғанда, Ван Пингтің қол астындағылары, жаудың күшінің өте үлкендігіне қорқып, генералдарын артқа шегіліп, қорғанысты нығайтуға кеңес берді. Ван Пингтің штабының бір офицері: «Қазіргі күшімізбен осындай мықты жауға қарсы тұру мүмкін емес. Сондықтан біз міндетті түрде шегініп, Ханчэн мен Луочэн қалаларын қорғауымыз керек. Жау келгенде, оларды өткелдер арқылы өткізіп жіберуіміз керек. Біз күшімізді жинаған соң, Фу армиясы оларды жеңіп, өткелді азат ете алады». Бірақ Ван Пинг: «Мен сіздің жоспарыңызбен келіспеймін. Ханчжуннан Фуға дейінгі қашықтық шамамен мың ли. Бұл жауға өткелдерді басып алуға мүмкіндік береді, ал одан кейін олар оларды оңай қорғай алады. Содан кейін олар оны келесі шабуылдары үшін база ретінде пайдалана алады. Мұндай жағдайда біз үлкен қауіпке ұшырауымыз мүмкін. Ең дұрысы – алдымен Лю Мин мен әскер кеңесшісі Дуды Синьши тауына жіберіп, мен арттан қорғауды өз үзіміме алуым. Егер жау Хуанцзин аңғарына күш жіберсе, мен мың сарбазбен оларды жеңуге барамын. Фу армиясы келгенше осы позицияны қорғап тұрамын. Міне, бұл – ең жақсы жоспар». Ван Пингтің офицерлерінің арасында Армияны қорғайтын генерал (護軍將軍) Лю Мин, Вэй Янның (Ханчжун командирлігінде болған кезде) Вэй шабуылдарына қарсы тұру үшін бұрын құрған қорғаныс жүйесін сақтауды ұсынды. Ван Пинг Лю Минмен келісіп, әскерлеріне Синьшиге жол ашып, тауларды басып алуға бұйрық берді. Ол кезде оның әскері 30 мыңнан аспаса да, жау оның күшінің қаншалықты екенін білмеді. Лю Мин Шу әскерлеріне тау беткейіне көптеген тулар мен ленталар тігіп, олардың саны көп екенін көрсетуге бұйрық берді. Цао Шуан әскерін Шу жеріне терең енгізгенде, Ван Пингтің әскері биік жерді және тауларды басып алып, қорғанысын нығайтты, соның арқасында жаудың алға жылжуы тоқтатылды. Кейін Фу мен Чэндудан Фей И бастаған Шу күштері Синьшиге келді. Осылайша Вэй әскері Ван Пингтің бастапқыда жоспарлағандай, шегінуге мәжбүр болды.

Бағалау және өлім

Үш патшалықтың жазбаларында (Сангуоцзи) Ван Пингтің өмірбаянын жазған Чэнь Шоу оны былай деп бағалады: "Ван Пинг адал және батыл болды, бірақ қатаң өмір салтын ұстады. Хуан Кванмен, Ли Хуэймен, Лю Каймен, Ма Чжунмен, Чжан Нимен бірге, олардың қасиеттері империяда жақсы танымал болды және олар өздеріне берілген мүмкіндікті пайдаланып, ұлағатты мұра қалдырды". Ван Пинг қарапайым отбасынан шыққан және өмірінің көп бөлігін әскери қызметте өткізгендіктен, білімі шектеулі болды. Ол тіпті бір сөз жаза алмай, шамалы ғана ондай сөзді оқи алатын. Есеп дайындау қажет болғанда, ол кеңсе қызметкеріне диктантпен айтатын, бірақ есептерінің бәрі ұтымды және терең ойлы болатын. Оқу білмейтіні үшін басқалар оны күлдіретін болар деп қорқып, өзін өте төмен бағалап, өз жетістіктері мен беделін кемсінтті. Дегенмен, бос уақытында ол басқалардан Шицзи мен Ханшудың түрлі жылнамаларын және өмірбаяндарын оқып беруін қалап, оларды еркін талқылайтын. Ван Пинг заңға қатаң бағынуымен және тәртіптілігімен танымал болды. Ол ешқашан әзіл айтпады немесе жағдайды жеңілдеп қабылдамады. Таңнан кешке дейін мінез-құлқы тура болды. Ол ешқашан әскери генерал сияқты көрінбеді. Сол кезде Ван Пинг солтүстікте, Денг Чжи шығыста, ал Ма Чжун оңтүстікте болды. Олардың үшеуі де ерекше жетістіктерге жетіп, зор атаққа ие болды. Ван Пинг 248 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Ван Сун (王訓) әкесінің атағын мұра етіп, Анханның маркизі (安漢侯) атанды.

Үш патшалықтың романсында

XIV ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" атты тарихи романында Ван Пингке Ханчжун жорығында ойдан шығарылған, бірақ маңызды рөл берілді. Ол Сюй Хуанның тактикасына қарсы шығып, одан кейін жақтан бас тартып, Лю Бэйге қосылды. Сюй Хуан әскерін Хан өзенінен өтізіп, Лю Бэйдің әскерімен өзен арғы бетінде шайқасуды қалады. Ван Пинг өзеннен өткен соң кері шегіну мүмкін емес екенін ескертті, себебі өзен кері шегінуді қатты баяулатып, әскерді жаудың шабуылына осал қалдырады. Сюй Хуан солдаттар қиын жағдайда болғанда өлімге дейін шайқасып, шегінуге мұқтаж болмайтынын айтты (бұл Батыс Хан әулетінің көрнекті генералы Хан Синьдің тактикасына ұқсас, ол әскерін өзенге жақын орналастырып, олардың күшін толық пайдалануға тырысты). Ван Пинг Хан Синь мұндай тактиканы қарсы тарапта стратегия жоқ болғандықтан ғана қолданғанын, ал Лю Бэйдің әскерінде Чжуге Лянның қолдауы бар екенін, ол осы тактиканы оңай аңғара алатынын мәлімдеді. Сюй Хуан тыңдамады және күткендей, ауыр жеңіліске ұшырады. Ол Ван Пингтің неге көмектеспегенін сұрады, ал Ван Пинг: "Егер мен әскерімнің бір бөлігімен сені құтқаруға барсам, онда біздің негізгі лагеріміз қорғаныссыз қалар еді. Мен сені өзеннен өтуден бірнеше рет ескерттім, бірақ сен тыңдамадың, соның салдарынан осы жеңіліске тап болдық" деді. Сюй Хуан бұған қатты ашуланып, сол түні Ван Пингті өлтіруді жоспарлады. Бірақ жоспар сырғанап, Ван Пинг лагерьге от қойып, Лю Бэйдің жағына көшті. Чжуге Лян қайтыс болғанға дейін Ван Пингті, Лиао Хуа, Ма Дай, Чжан Ни және Чжан Имен бірге Шудың адал генералдары деп атап, оларға үлкен жауапкершілік жүктеуді өсиет етті.