Кіріспе
Eucalyptus viminalis, көбінесе манна, ақ немесе ленталы эвкалипт деп аталатын, Австралияның оңтүстік-шығысына ендемик ағаш түрі. Оның қабығы тегіс, кейде түбінде қалың қабық, ланцет тәрізді немесе иілісқан ересек жапырақтары, үш немесе жеті гүлден тұратын гүл шоқтары, ақ гүлдері және кесе тәрізді немесе жарты шар тәрізді жемістері болады.
Eucalyptus viminalis, commonly known as the manna gum, white gum or ribbon gum, is a species of small to very tall tree that is endemic to south eastern Australia. It has smooth bark, sometimes with rough bark near the base, lance shaped to curved adult leaves, flower buds in groups of three or seven, white flowers and cup shaped or hemispherical fruit.
Сипаттама
Eucalyptus viminalis – әдетте биіктігі , кейде , дейін жететін және лигнотубер құрайтын ағаш. Оның қабығы тегіс, көбінесе ұнтақты, ақ немесе ашық қоңыр түсті, ұзын жолақтарда түсіріледі, кейде жоғарғы бұтақтарында ілініп тұрады, ал кейде төменгі діңгегінде дөрекі, талшықты қабықпен жабылады. Жас өсімдіктер мен қайта өсетін өсімдіктерде ұзын, кең және қарама-қарсы жұптарда орналасқан, ланцет пішіндес немесе иілісқан, сопақша жапырақтары болады. Ересек жапырақтары кезектесіп орналасады, екі жағы да бірдей жасыл түсті, ланцет пішіндес немесе иілісқан, ұзын және кең, жапырақ сағағына дейін тартылады. Гүл бүршіктері үштен жетіге дейін топтасып, бұтақталмаған, ұзын гүл сабағында орналасады, жеке бүршіктер сабақшаларына дейін ұзын немесе ұзын орналасады. Піскен бүршіктер жұмыртқа тәрізді немесе шпиндел пішіндес, ұзын және кең, конустық, дөңгелек немесе тұмсық тәрізді қақпақшамен жабылған. Гүлдеу желтоқсаннан мамыр айына дейін жүреді және гүлдері ақ түсті. Жемісі – ұзын және кең, жарты шар пішіндес немесе тостаған тәрізді, ағаш тәрізді капсула, қақпақшалары айқын көзге көрінеді.
Таксономия және атау беру
Эвкалипт viminalis алғаш рет 1806 жылы Жак Лабиллардьер «Novae Hollandiae Plantarum Specimen» кітабында ғылыми тұрғыдан сипаттады. «Viminalis» деген атау латын тілінен алынған және «тоқуға арналған шоғырлар немесе ленталар жасауға жарамды бұтақтарды білдіреді». Eucalyptus viminalis subsp. – төменгі жағында қалың қабығы бар, биікке дейін өсетін ағаш, гүл шоғырлары көбінесе жеті гүлден тұрады; Eucalyptus viminalis subsp. hentyensis Brooker & Slee – қабығы жұқа, жас жапырақтары кең және ірі, гүл шоғырлары үш немесе жеті гүлден тұрады; Eucalyptus viminalis subsp. pryoriana (L. A. S. Johnson) Brooker & Slee, бұрын Eucalyptus pryoriana L. A. S. Johnson деп аталған, үш гүлден тұратын шоғырлары бар, қабығы қалың, биікке дейін өсетін ағаш; Eucalyptus viminalis subsp. siliceana Rule – биіктігіне дейін жететін көлеңкелі ағаш, сабағында қалың қабық, гүл шоғырлары үш және жеті гүлден тұрады, жемісі кең, ал тұқымшаларында жылтыр қабықша бар; VicFlora сайтында (Виктория Корольдік ботаникалық бағының веб-сайты) бұл түрдің жоғалу қаупі бар екені айтылған. Eucalyptus viminalis Labill. subsp. viminalis ең оңай қарама-қарсы орналасқан, көптеген жұптары бар, жасыл, ланцетолисті жас жапырақтарымен ажыратылады. Әдетте, қабығы тегіс болады және гүл шоғырлары көбінесе үш гүлден тұрады. Урунджери тайпасының дәстүрлі әңгімелерінде олардың этнонимі «манна ағашы» деген мағына беретін «wurun» және ағашта кездесетін бір түрлі қуыршақ құртының атын білдіретін «djeri» сөздерінен құралғандығы айтылады, сондықтан бұл сөзді «қуыршақ құртының халқы» деп түсіндіреді. Hentyensis түрінің кіші түрі Батыс Тасманияның құмды топырағында, Страханнан солтүстікке қарай өседі. Pryoriana түрінің кіші түрі, көбінесе «Гиппсленд манна ағашы» деп аталады, Викториядағы Гиппсленд көлдеріндегі Тайерс көлінен Белларин түбегіне дейін құмды, жағалаулық топырақта өседі. Siliceana түрі Викторияның Виммера аймағындағы Уэйл мемлекеттік орман территориясында ғана табылған, ол терең құмда өседі. 1889 жылы жарық көрген «The Useful Native Plants of Australia» кітабында бұл ағаштың «Тасманияның ақ немесе батпақты эвкалиптісі», «манна эвкалиптісі», «сұр эвкалиптісі», «көк эвкалиптісі» және «салбырап тұратын эвкалиптісі» деп аталатыны жазылған. Сондай-ақ, «осы ағаштың қабығынан манна шығады. Бұл – өте тәтті, жағымды дәмді, аборигендер көп сұрайтын, ұсақ ақ зат. Бауэрлен мырза Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Брейдудке жақын Монгада қарапайым E. viminalis-тен ақ, шамамен мөлдірсіз манна тапты. Ол бұршақ мөлшерінде, бірақ қалыпты емес, жалпақ пішінді кішкентай бөлшектерде болады. Ол ылғалды атмосфераға әсер етуден табиғи түрде ыдырап қалған немесе құрғаған әкке ұқсайды. Ол евкалипт шырынына тән евкалин деп аталатын ферменттемейтін қанттан және ферменттелетін қанттан – декстроглюкозадан тұрады. Маннаның пайда болуының себебі – оның шырыны жаздың ыстық ауасында кеуіп, қантты қатты қалдықтар біртіндеп өсіп, ақырындап құлап, жерді кішкентай бұзылған массалармен жауып тастайды» (Маккой). Маккойдың айтуынша, бұл шырынның эксудациясы «Ұлы қара немесе манна цикадасының» (C. mœrens) саңылау жасауынан болады. Алайда, Сиднейдің Уильям Маклейі бұл пікірге мүлдем келіспейді, өйткені ол маннаның Коккусты құрайтын желкеннің жұмысы екендігіне күмән келтіруге болмайды деп санайды. Бұл мәселені анықтау қажет, және табиғатты зерттеуші осы мәселеге шын көңілмен көңіл бөледі деп үміттенеміз.
Eucalyptus viminalis subsp. hentyensis Brooker & Slee has little rough bark, coarse, broad juvenile leaves and flower buds in groups of three or seven;
Eucalyptus viminalis subsp. pryoriana (L. A. S. Johnson) Brooker & Slee, previously known as Eucalyptus pryoriana L. A. S. Johnson is a spreading tree to tall, with rough bark and flower buds in groups of three;
Eucalyptus viminalis subsp. siliceana Rule is a shady tree to tall with rough bark on the trunk, flower buds in groups of three and seven, fruit wide and glaucous tip on the seedlings; According to VicFlora, (the website of The Royal Botanical Gardens of Victoria), this subspecies is endangered. Eucalyptus viminalis Labill. subsp. viminalis is most easily distinguished by it many pairs of sessile, lance shaped, green juvenile leaves that are arranged in opposite pairs. It is also usually smooth barked and has flower buds mostly in groups of three. Some modern reports of Wurundjeri traditional lore state that their ethnonym combines a word, wurun, meaning manna gum and djeri, a species of grub found in the tree, and take the word therefore to mean "Witchetty Grub People". Subspecies hentyensis, commonly known as the western Tasmanian sand gum, grows in sandy soil on the west coast of Tasmania, north from Strahan. Subspecies pryoriana, commonly known as the Gippsland manna gum, grows in sandy, coastal soil from the Bellarine Peninsula to Lake Tyers in the Gippsland Lakes in Victoria. Subspecies siliceana is known only from the Wail State Forest in the Wimmera region of Victoria, where it grows in deep sand. The 1889 book The Useful Native Plants of Australia records that common names included white gum or swamp gum of Tasmania, manna gum, grey gum, blue gum, and drooping gum. It also states that "From the bark of this tree a kind of manna exudes. It is a crumbly white substance, of a very pleasant, sweet taste, and in much request by the aborigines. A white, nearly opaque manna from the normal E. viminalis was found by Mr. Bauerlen at Monga, near Braidwood (New South Wales). It is in small pieces, about the size of peas, but of irregular, flattened shape. In appearance it very much resembles lime which has naturally crumbled or slaked by exposure to a moist atmosphere. It is composed of an unfermentable sugar called Eucalin, which is peculiar to the sap of the Eucalyptus, together with a fermentable sugar, supposed to be Dextroglucose. The manna is derived from the exudation of the sap, which "drying in the hot parched air of the midsummer, leaves the sugary solid remains in a gradually increasing lump, which ultimately falls off, covering the ground in little irregular masses." (McCoy.) This exudation of the sap is said by McCoy to take place from the boring of the "Great Black or Manna Cicada" (C. mœrens.) The Hon. William Macleay of Sydney is, however, by no means of that opinion, as he thinks it cannot be doubted that the manna is the work of a gall making Coccus. The subject requires clearing up, and it is to be hoped that a naturalist will give his earnest attention to the matter."