Кіріспе

Армян ұйымы

Армян жалпы қайырымдылық одағы (AGBU, Шығыс Армения: Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միություն, ՀԲԸՄ, Haykakan Baregortsakan Endhanur Miutyun, немесе Hay Parekordzagan Enthanour Miyutyun немесе қысқаша, UGAB) – 1906 жылы Египеттің Каир қаласында құрылған коммерциялық емес армян ұйымы. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда бас кеңсе Нью-Йорк қаласына көшірілді. Жылдық халықаралық бюджеті 47 миллион доллардан асады. Армян жалпы қайырымдылық одағы (AGBU) 1906 жылдың 15 сәуірінде Египеттің Каир қаласында, Египет премьер-министрі болған Набар пашаның ұлы, белгілі ұлттық қайраткер Богх Нубардың және Египет армян қауымының басқа да көрнекті өкілдерінің бастамасымен армян халқының рухани және мәдени дамуына үлес қосу мақсатында құрылды. Мақсаты – армян халқына барлық жағынан көмек көрсететін одақ құру болды, оның болашағы Осман империясындағы азшылық ретінде қауіп төңкеріп тұрды.

Тарих

1906-1912 жылдар аралығында АГБУ Батыс Арменияның ауыл тұрғындарын тұқыммен, ауыл шаруашылығы құралдарымен және т.б. қамтамасыз етті. Ол Батыс Армения, Киликия және Осман империясының басқа да армян халқы қоныстанған аймақтарында мектептер мен жетімдер үйлерін құрды. 1914 жылы АГБУ-ның Батыс Армения, Киликия, АҚШ, Аргентина, Еуропа және Африкада 142 филиалы болды, олардың құрамында 8533 мүше болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс және армян геноциді армян ұлты мен АГБУ үшін шешуші кезең болды. 1914 жылы Богс Нубар Мысырдан Парижге көшіп келді. Одақтың түрлі бөлімдерінде болған зор шығындарға қарамастан, АГБУ геноцидтен аман қалғандарға нақты көмек көрсетуге мүкіндік алды. 1915 жылдың қазан айында АГБУ Египеттегі Порт-Саид қаласының жанындағы шөлде 1222 оқушысы бар Сисван мектебін, кейіннен жетімдер үйі мен әйелдер-босқындар лагерін құрды. Осы лагерьге Муса Дағынан құтқарылғандар қоныстанды. Геноцидтен кейінгі жылдары АГБУ негізінен жетім балаларға қамқорлық жасауға баса назар аударды. Соғыстан кейін АГБУ реформаланды және Таяу Шығыс, Грекия, Франция және АҚШ-тағы армян халқы қоныстанған аймақтарда жаңа филиалдар ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистердің басып алуына байланысты АГБУ штаб-пәтері Парижден Нью-Йоркке көшірілді. 1942 жылы Аршак Карагёзян АГБУ-ның төртінші президенті болды. АГБУ-ның ұлттық мүдделерді сақтауға бағытталған қызметі соғыстан кейінгі кезеңде, әсіресе 1953-1989 жылдар аралығында Алекс Маногианның басшылығымен одан да тиімді болды. АГБУ кеңейіп, әлемдегі ең ірі және беделді диаспоралық армян ұйымына айналды. 1954 жылы Алекс Маногиан "Алекс және Мари Маногиан" мәдени қорын, ал 1968 жылы "Алекс Маногиан" мәдени қорын құрды. Осы қорлар арқылы келесі бірнеше жылда бірқатар білім беру және басқа да мекемелер салынды. Бүгінде АГБУ-ның әлемнің 30 елінде 72 қаласында бөлімдері бар, 22000 мүшесі, 120 филиалы және 27 мәдени орталығы жұмыс істейді. Бұл орталықтар АҚШ, Еуропа, Таяу Шығыс, Оңтүстік Америка және Австралияда орналасқан. АГБУ 24 мектепті (6600 оқушы) қаржыландырады және 16-дан астам білім беру мекемесіне көмек көрсетеді. АГБУ-ның Парижде және Нью-Йоркте орналасқан екі кітапханасы бар. 1989 жылы Алекс Маногианның қызы Луиза Маногиан Симон АГБУ президенті болды. Ол Армения мен диаспорадағы армяндар арасындағы байланыстарды нығайтуға жаңа серпіліс берді. 1988 жылы Спитак жер сілкінісінен кейін АГБУ апат аймағына азық-түлік, киім-кешек және дәрі-дәрмек тасымалдауды ұйымдастырды. 1990 жылы АГБУ Ереванда өкілдік ашты. Арменияда 50 жылдан кейін қызметін қайта бастаған АГБУ гуманитарлық көмекпен қатар елдің дамуына бағытталған және оған үлес қосатын жобаларды жүзеге асырады. 2017 жылы АГБУ АҚШ-тың Калифорния штатындағы Пасадена қаласында AGBU Vatche және Tamar Manoukian Performing Arts орталығын ашты.

Жастар және мәдениет

69 бөлімше, жас мамандар тобы, орталықтар мен кеңселерден тұратын әлемдік желісі арқылы ұйым көптеген мәдени және гуманитарлық бағдарламаларды қаржылай қолдайды, оның ішінде балалар орталықтарын, халықтық асханаларды, жазғы лагерьлерді, спортты және скауттар ұйымдарын, тағылымдама мен жетекшілік бағдарламаларын, сондай-ақ өнер мен сахналық өнерді. Ұйым әлемдегі ең ірі коммерциялық емес армян ұйымы екенін мәлімдейді.

"Саят Нова" халықаралық композиция байқауы

АГБУ-ның мәдени шараларының бірі – "Саят Нова" халықаралық композиция байқауы. 2006 жылы басталган "Саят Нова" халықаралық композиция байқауы музыка әлемін армян мәдениетімен таныстырып, жас композиторларды шабыттандырады. Байқауға армян және еуропалық аспаптардан құралған ансамбльге арналған, армян ақынының өлеңдеріне жазылған шығармалар қабылданады. 2006 жылы Саят Нованың өлеңдері, 2014 жылы Даниэль Варужанның, ал 2016 жылы Григор Нарекацидің шығармалары қойылды.