Кіріспе

18-19 ғасырдағы ағылшын унитариан дінінің өкілі Теофилус Линдси (20 маусым 1723 ж., Ескі стиль бойынша 3 қараша 1808 ж.) – ағылшын теологы және дін қызметкері. Ол Ессекс көшесіндегі шіркеуде елдегі алғашқы унитариандық қауымын құрды. Линдсейдің 1774 жылғы, Самуэль Кларктың 1662 жылғы Жалпы дұға кітабына енгізген өзгерістеріне негізделген қайта жаңартылған дұға кітабы, келесі онжылдықтарда оннан астам ұқсас түзетулерге әсер етті, соның ішінде Бостон қаласындағы Кингс-Чапел шіркеуіндегі АҚШ-тың алғашқы унитариандық қауымы қазірге дейін қолданып келе жатқан дұға кітабы да осылардың бірі.

Ерте өмір

Линдси Чешир графтығының Мидлвич қаласында дүниеге келді. Ол Роберт Линдсидің ұлы, саудагер, және Хантингдонның 9-шы графы Теофилус Гастингстің немересі болды, оның анасы Линдсидің анасына қызмет ететін. Ол Лидс еркін мектебінде және Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде білім алды, онда 1747 жылы стипендиат атанды. 1746 жылы диаккон, ал 1747 жылы священник болып тағайындалған Линдсидің шіркеу мансабы аристократиялық қолдаумен дамыды. Біраз уақыт ол Лондонның Спиталфилдс ауданында пастор болып қызмет етті, бұл лауазымды оған 9-шы графтың әпкесі леди Энн Гастингс тапқан еді. Линдси 1750 жылы қайтыс болған Сомерсет герцогы Алгернон Сеймуардың үй шаруасындағы діни қызметкері болды. Содан кейін ол герцогтің жас немересі, лорд Уоркворт – Хью Перси, бастапқыда Хью Смитсон, болашақ Нортумберленд герцогының 2-шісі – үшін 1751 жылдан 1753 жылға дейін тәрбиеші болып жұмыс істеді, Еуропа құрлығында саяхаттап.

Қауымның діни қызметкері

Содан кейін Линдсей Йоркширдегі Киркби Виске шіркеуіне Нортумберлендтің 1-ші герцогы Хью Перси тағайындады. Ол 1753-1754 жылдары сол жерде қызмет етті. Оны Дорсеттегі Пиддлтаун шіркеуімен, Хантингдонның 10-шы графы Фрэнсис Гастингстің иелігіндегі шіркеумен алмастырғаннан кейін, 1762 жылы Ирландияның Лорд-лейтенанты болған Нортумберленд герцогымен Дублинге бару мүмкіндігін қабылдамады. 1760 жылы ол Фрэнсис Блэкберннің кеңішқызы Ханна Элсвортқа үйленді, оны ол Киркби Вискеде болған кезінен бері білген.

Каттериктің викарі

1763 жылы Линдси Солтүстік Йоркширдегі Каттерик шіркеуіне барды. Келесі пастор болған Джеремия Харрисонның қызы Катарина Харрисонның айтуынша, Ханна Линдсейдің Блэкберн туыстарына жақын болуы көшудің маңызды себебі болды. Сол кезде шамамен 400 отбасы тұратын бұл ауданда, Брау Холлде сэр Генри Лоусон, 4-ші баронет басқаратын жергілікті католик ақсүйектер отбасы да болды. Линдси католиктердің ықпалынан сақтанды. Мефодизмге сенушілер болғанмен, ешқандай қарсыластық діни ағымдар болған жоқ. 1764 жыл шамасында Линдси жексенбілік мектеп ашты. Ханна дәріхана ұйымдастырып, екпе жасауды қолдады. Троицаға қарсы пікір білдіретін Линдси, оның англикандық сенімдермен үйлеспеуіне алаңдады. Линдсейдің өзінің айтуынша, оған Уильям Робертсонның «себеп, зат, тұлға, дін, ортодоксия, католик шіркеуі, жазылу және 1766 жылғы «Индекс expurgatorius» сөздерін түсіндіруге жасаған тырысысы» және кейінгі басылымдардағы 1760 жылғы оның епархиялық епископына жазған хаты әсер еткен. 1769 жылдан бастап Джозеф Пристлимен жақын достық Линдсейдің ой-пікірлерін күшейтті. 1772 жылға қарай Линдси оған Лидс қаласына хат жазыпты.

"Құйрық мейрамханасы" петициясы

1771 жылы Линдси Блэкберн, Джон Джебб (1736–1786), Кристофер Уайвилл (1740–1822) және Карлайл епископы Эдмунд Лоу (1703–1787) бірге Парламентке петиция дайындады. Бұл петиция, қазір «Федерс тавернасының петициясы» деп аталады, Англия шіркеуінің дін қызметкерлері мен университет түлектерінің Тридцать тоғыз мақалаға қол қою міндетінен босатылып, «протестанттар ретінде өзіндік түсіндіруге толық құқықтарына қайта оралуына» шақыруды мақсат етті. Екі жүз елу қол жиналды, бірақ 1772 жылдың ақпан айында Төменгі палата 217 дауысқа 71 дауыспен петицияны қабылдаудан бас тартты; қарсы дауыс келесі жылы да қайталанды. 1773 жылдың соңында Линдси Англия шіркеуінің викары лауазымынан кетті. «Ұлттық биография сөздігінде» жазған Александр Гордон, Тернердің Линдсидің Англия шіркеуінен бөліну идеясын жақтырмағанын айтты. Содан кейін Линдси ағасы Джон Диснейден Сэмюэл Кларктің дұға кітабының бір данасын алды. Онда Линдси Кларктың көптеген түзетулерін тапты, соның ішінде Үштік туралы жазбалар «күшті соққылармен қиылып тасталған». Линдси Кларктың жұмысына қатты әсер етіп, өзгерістерді Каттериктегі қауымына енгізуді жоспарлады, бірақ Англия шіркеуіне берген антын бұзу қаупінен сондай әрекеттен бас тартты. Алайда, шіркеуден кеткеннен кейін және Джон Джонстың 1749 жылғы «Азат және ашық зерттеулер» еңбегінің ықпалымен, ол Кларктың жұмысына унитариандық түзетулер қосты және оларды 1774 жылы «Кейінгі доктор Сэмюэл Кларктың жоспары бойынша реформаланған Ортақ дұғалар кітабы» деген атпен жариялады, 1775 жылы кеңейтілген басылымын шығарды. Линдсей Кларктың есімін пайдаланғанымен, литургист Рональд Джаспер 1774 жылғы дұға кітабын жасауда 1724 жылғы түзетулерден аз ғана нәрсе алынғанын, ал Линдсейдің литургиясы Уильям Уистонның ықпалымен радикалдырақ болғанын дәлелдеді. 1774 жылдың сәуір айында Линдси Лондонның Страндтағы Эссекс көшесіндегі бөлмеде унитариандық қызметтер өткізе бастады, осы жерде Эссекс көшесіндегі шіркеу салынды. Қамқорлардың арасында Сэмюэл Хейвуд болды. Линдси 1793 жылға дейін осы жерде қызмет етті, содан кейін ол Диснейдің пайдасына лауазымын тастады, ол өзі сияқты шіркеуден шығып, оның әріптесі болды. Кейіннен Эссекс көшесінде унитариандық кеңселер құрылды, біріншісі – Британдық және шетелдік унитариандық қауымдастық, содан кейін унитариандық және еркін христиан шіркеулерінің Бас ассамблеясы. 1800 жылы ол қауымының бай мүшесі Элизабет Рейнерден айтарлықтай мұра алды, нәтижесінде оның соңғы жылдары жайлы өмір сүрді. Ол 1808 жылдың 3 қарашасында Эссекс көшесіндегі үйінде қайтыс болды және Бунхилл Филдс зиратында жерленді. 1800 жылы қайтыс болған Элизабет Рейнердің өтініші бойынша оның сүйегі сол қабірге қойылды. Линдсидің орнын 1805 жылдан бастап Томас Белшем басты, ол Линдсидің өмірбаянын жазды (1812 жылы жарық көрді) және ол 1829 жылы қайтыс болғаннан кейін сол қабірге жерленді.

Отбасы

1760 жылы Линдси Фрэнсис Блэкберннің келіні Ханна Элсвортқа (1740–1812) үйленді.