Кіріспе
Құстар туысы. Сарыбас торғай (Auriparus flaviceps) – маятниқтің бір түрі. Бұл Auriparus туысының жалғыз өкілі және Солтүстік Америкада табылған Remizidae отбасының ескі әлемдегі жалғыз өкілі.
The verdin (Auriparus flaviceps) is a species of penduline tit. It is the only species in the genus Auriparus and the only representative of the old world family Remizidae to be found in North America.
Таксономия
Вердинді ресми түрде 1850 жылы швед зоологы Карл Якоб Сундевалл Aegithalus flaviceps деген екілік атаумен сипаттады. Қазір ол 1864 жылы американдық табиғат зерттеушісі Спенсер Фуллертон Бэйрд енгізген Auriparus туысына жататын жалғыз түр. Туыс атауы латын тіліндегі aurum, auri сөзінен, яғни "алтын" деген мағынаны білдіреді және 1758 жылы Карл Линнейдің сүйірқұйрықтар үшін енгізген Parus атауымен біріктірілген. Flaviceps деген сөз латын тіліндегі flavis – "сары" және ceps – "бас киім" деген сөздердің қосындысынан тұрады. Алты түршесі танылады: Шабадан шыққан күні ұядағы балалар қысқа, әлсіз және жоғары жиілікті дауыс шығарады. Жас құстар, жас кезеңдегі қауырсын алмасу кезінде, ересектердің күрделі шақыруларына ұқсас, жұмсақ әуенді дауыстарды шығарады. Вердин азық іздеп жүргенде жиі "цхеп" деп шақырады. Жұбы жоқ аталықтар көктемнің басында "тызыл" деп қайта-қайта шақырады, бұл әйелдерді тартуға мүмкін. "Тызыл" деп шақыруды жұпталған құстардың екеуі де, жалғыз азық іздейтін құстар да, сондай-ақ үлкен ұядағы балалар да шығарады. Бұл көбею жұбының мүшелерін бірге ұстауға көмектесетін идентификациялық шақыру ретінде қолданылуы мүмкін. "Твидл" әуені жұптардың байланысын нығайтады. Вердин сонымен қатар, жыртқыштарға немесе тұтқынға түскен кезде "ги-ги-ги-ги" деп ескерту дауысын шығарады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
АҚШ-та екі түрше ұялайды. А. f. acaciarum түршесі Оңтүстік Калифорния, Невада және Ютадан Оңтүстік Мексикаға дейін қоныстанады; ол көбінесе Сонора шөлімен байланысты. А. f. ornatus түршесі Нью-Мексико мен Оклахомадан Оңтүстік Мексикаға дейін таралған және Чихуахуа шөлімен және оның бұталы жерлерімен байланысты. Қалған 45 түрше Мексикада мекендейді және АҚШ-қа көшіп келетіні белгісіз.
Өсіру
Көкпарлар көктемде ұялайды және моногамдық жұптарды құрайды, бірақ жыл бойы бірге қалмайды. Әйтпесе, олар көбінесе жалғыз өмір сүреді. Аталық және аналық екеуі де ұя салу және қыстау үшін ұя жасайды, сондай-ақ жұмыртқаларды жарып, балапандарды күтіп-бағады. Бір ұяда 3-6 жұмыртқа болады, олар ақшыл жасыл түсті, жұмыртқаның еніне жиналған, иркілген қоңыр-қызыл дақтармен өрнектелген. Бұл түрде ресми ұсыныс рәсімі белгілі емес, бірақ аталықтары көбею маусымында жиі ән салады және кейде "көрнекі ұя" салады. Мұндай ұя серіктің сай болуын көрсетуге көмектесуі мүмкін, бірақ бұл байланыс әлі расталмаған. Жұптасқаннан кейін, аталық және аналық 20 акрға дейін жететін аумақты иеленеді және көбею маусымының басынан балапандар ұшқанға дейін оның шекарасын қорғайды. Балапандар ұшқаннан кейін, қысқа дейін екеуі де ата-анасымен бірге азық іздейді, содан кейін ұя салған жерінен жақын жерге таралады.
Тамақ және азықтандыру
Вердиндер жәндіктермен қоректенеді, шөлдегі ағаштар мен бұталардың арасында үздіксіз азық іздейді. Вердиндер кейде колибрилерге арналған қант суы бар қоректендіру құрылдарынан су алуға тырысады. Олар көптеген түрлі кішкентай жәндіктермен, олардың ересек түрлерімен де, дернәсілдерімен де қоректенеді, сондай-ақ көптеген ағаштар мен бұталардың қатты және жұмсақ жемістерін жейді.
Қорғау мәртебесі
IUCN түрлерінің ең аз қамқоршылыққа алынған тізіміне енгенімен, Солтүстік Америкадағы көбелек құстарды зерттеу бойынша жүргізілген сараптама 1968 мен 2015 жылдар аралығында көгал популяциясының жылына 1,9%-ға төмендегенін көрсетеді. Бұл көрсеткіш, аталған 47 жыл ішінде түрдің жалпы саны 60%-ға азайғанын білдіруі мүмкін. Көгал популяцияларына қауіп тудыратын факторлар: урбанизация салдарынан мекендеу ортасының жоғалуы, адам жасаған құрылыстармен соқтығысу және жыртқыштардың шабуылдары.