Кіріспе
Корея соғысы кезінде Солтүстік Корея мен АҚШ күштерінің арасындағы алғашқы шайқас – Осан шайқасы. Бұл Корея соғысы барысында АҚШ пен Солтүстік Корея арасындағы алғашқы қақтығыс болды. 1950 жылдың 5 шілдесінде 540 жаяу әскерінен және артиллериялық батареядан тұратын Смит жедел тобы, Оңтүстік Кореяның астанасы Сеулдің оңтүстігіндегі Осанға жеткізілді. Оларға Солтүстік Корея күштерінің шабуылын тоқтатып, оңтүстікке қарай қосымша АҚШ әскерлері келгенше қорғаныс шебін ұстап тұру тапсырылды. Жедел топта танкке қарсы пушкалар мен тиімді жаяу әскерге арналған танкке қарсы қарулар болған жоқ. Олар көне 60 мм-лік реактивтік гранататармен және аздаған 57 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған еді. Топтың 105 мм гаубицалары үшін шектеулі мөлшерде HEAT снарядтары болғанымен, Кеңес Одағының Т-34/85 танктеріне қарсы күшті қарулар АҚШ әскерлеріне Оңтүстік Кореяда әлі жеткізілмеген еді. Солтүстік Кореяның бұрынғы кеңестік Т-34/85 танктерімен жабдықталған танк колоннасы алғашқы кездесуде жедел топты басып өтіп, оңтүстікке қарай жылжуын жалғастырды. Солтүстік Корея танк колоннасы АҚШ шебін бұзғаннан кейін, жедел топ оларға шабуыл жасап, 5000-ге жуық Солтүстік Корея жаяу әскерінің ілгерілеуін тоқтатты. Бірақ Солтүстік Корея әскерлері АҚШ позицияларын айналып өтіп, басып алды, ал жедел топтың қалған бөлігі тәртіпсіздікпен шегінді.
The Battle of Osan was the first engagement between the United States and North Korea during the Korean War. On July 5, 1950, Task Force Smith, an American task force of 540 infantry supported by an artillery battery, was moved to Osan, south of Seoul, the capital of South Korea, and was ordered to fight as a rearguard to delay the advancing North Korean forces while more US troops arrived to form a stronger defensive line to the south. The task force lacked both anti tank guns and effective infantry anti tank weapons and had been equipped with obsolete 2.36 inch (60 mm) rocket launchers and a few 57 mm recoilless rifles. Aside from a limited number of HEAT shells for the unit's 105 mm howitzers, crew served weapons that could defeat T 34/85 tanks from the Soviet Union had not yet been distributed to the US Army forces in South Korea. A North Korean tank column equipped with ex Soviet T 34/85 tanks overran the task force in the first encounter and continued its advance south. After the North Korean tank column had breached US lines, the task force opened fire on a force of some 5,000 North Korean infantry that were approaching its position, which held up their advance. North Korean troops eventually flanked and overwhelmed the US positions, and the rest of the task force retreated in disorder.
Соғыс басталды
1950 жылдың 25 маусымы күні түнінде Солтүстік Корея Халық Армиясының он дивизиясы Оңтүстік Кореяға толыққанды шабуыл жасады. 89 000 адамнан тұратын Солтүстік Корея күштері алты бағытта жылжып, Корея Республикасының Қарулы Күштерін дайынсыз ұстап, оларды жеңді. Оңтүстік Корея армиясының шағын күші ұйымдасқандық және жабдықтардың жетіспеушілігінен зардап шекті және соғысқа дайын болған жоқ. Сан жағынан басым Солтүстік Корея күштері оңтүстікке қарай тұрақты түрде жылжуды бастамас бұрын, фронттағы 38 000 Оңтүстік Корея сарбазының шашыраңқы қарсылығын жойды. Көптеген Оңтүстік Корея күштері шабуылға қарсы шегінді. Солтүстік Корея 28 маусымда Оңтүстік Кореяның астанасы Сеулді басып алды, бұл үкімет пен оның қираған армиясын одан әрі оңтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Оңтүстік Кореяның құлдырауын болдырмау үшін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі әскери күштерді жіберуге дауыс берді. АҚШ-тың жетінші флоты USS Valley Forge жетекшілік ететін 77-ші топты жіберді; Британдық Қиыр Шығыс флоты әуе және теңіз қолдауын көрсету үшін HMS Triumph және басқа да бірнеше кемелерді жіберді. Теңіз күштері Солтүстік Кореяны блокадаға алып, Солтүстік Корея күштерін тежеу үшін ұшақтарды ұшырды, бірақ бұл күштердің өзі Солтүстік Корея армиясының оңтүстікке қарай жылжуын тоқтата алмады. АҚШ президенті Гарри С. Трумэн әуе қолдауын күшейту үшін елге жер күштерін жіберді. Алайда, Қиыр Шығыстағы АҚШ күштерінің саны бес жыл бұрын, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері азайды, ал ең жақын бөлім – Жапонияда штаб-пәтері орналасқан Сегізінші АҚШ армиясының 24-ші жаяу әскер дивизиясы болды. Әскери шығындарды қысқарту дивизияның толық емес күшпен және ескірген жабдықтармен жабдырылуына әкелді. Дивизия командирі генерал-майор Уильям Ф. Дин 21-ші жаяу әскер полкінің 24-ші жаяу әскер дивизиясының үш полкінің ішінде ең жауынгерлік дайын полк екенін анықтады. Ол, оның командирі подполковник Чарльз Брэдфорд Смит Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гуадалканал шайқасында қатысқандықтан, ең тәжірибелі командир болғандықтан, құрамадан 1-ші батальонды жіберуге шешім қабылдады. C-54 Skymaster көліктік ұшағы Смит басқаратын дивизия гарнизонынан бір батальонды Кореяға әуемен жеткізді. Батальон тез арада Солтүстік Корея күштерінің алға жылжуын тоқтатып, дивизияның қалған бөлігі теңіз арқылы Оңтүстік Кореяға жеткізілгенше ұстап тұру міндетін орындады.
Смит арнайы тобы
24-ші жаяу әскер дивизиясының алғашқы бөлімшелері 30 маусымда Жапониядағы Итадзуке әуе базасынан аттанды. Өзінің командирі Чарльз Брэдфорд Смит есімімен аталатын Смит арнайы тобында 1-ші батальонның 406 адамы мен 21-ші жаяу әскер полкінің 134 адамы, сондай-ақ подполковник Миллер О. Перри басқаратын 52-ші далалық артиллерия батальонының құрамы болды. Күштер жабдықтары нашар және толық емес еді: 21-ші жаяу әскер полкінің 1-ші батальонында АҚШ әскері батальоны үшін қалыпты үш ротаның орнына тек екі жаяу әскер ротасы (B және C роталары) ғана болды. Батальон штабында қажетті сандардың жартысы, байланыс взводында жартысы және ауыр қару-жарақ взводында жартысы ғана болды. Олар алты ескірген M9A1 Bazooka зымыран тасығышымен, екі 75 мм рекуйлсіз мылтықпен, екі 4,2 дюймдік минометпен және төрт 60 мм минометпен қаруланды. Жабдықтың көп бөлігі 21-ші полктің қалған бөлімдерінен алынды. Арнайы топтың барлық артиллериялық қолдауын қамтамасыз еткен батарея алты 105 мм гаубицамен жабдықталған. Гаубицалар 1200 жарылғыш оқпен жабдықталған, бірақ олар танк бронясын тесіп өте алмады. Батареяға тек алты танкіге қарсы жарылғыш (HEAT) снаряды берілді, олардың барлығы негізгі батареядан алға орналасқан алтыншы гаубицаға бөлінді. Батареяда сонымен қатар төрт .50 калибрлі M2 Браунинг ауыр пулеметі мен төрт базука болды. Арнайы топтың көп бөлігі жауынгерлік тәжірибесі жоқ, тек сегіз апталық негізгі дайындықтан өткен жасөспірімдерден тұрды. Арнайы топ офицерлерінің үштен бірі ғана Екінші дүниежүзілік соғыста соғысқан тәжірибесі болды, ал сарбаздардың алтыдан бірі ғана соғысқа қатысқан. Олардың көпшілігі ерікті түрде арнайы топқа қосылды. Әрбір сарбазға 120 оқ және екі күндік C рационы берілді. 1 шілдеде Смит арнайы тобы Оңтүстік Кореяға толыққандай жетіп, Теджон қаласында штаб-пәтерін құрды. Содан кейін арнайы топ Солтүстік Корея армиясына қарсы тұру үшін теміржол мен жүк көлігімен солтүстікке қарай жылжуды бастады. Смит арнайы тобы Кореяға жіберілген бірнеше шағын американдық бөлімшелердің біріншісі болды, олардың міндеті Солтүстік Кореяның шабуылының алғашқы соққысын қабылдап, одан әлдеқайда ірі күштерді тоқтатып, АҚШ-тың басқа бөлімшелеріне Кореяға кіру үшін уақыт беру болды. Смит арнайы тобының міндеті – мүмкіндігінше солтүстікке жылжу және Солтүстік Кореялықтармен қақтығысуды бастап, олардың ілгерілеуін тоқтату, осылайша 24-ші жаяу әскер дивизиясының қалған бөлігі күшін нығайту үшін Оңтүстік Кореяға көшірілуіне мүмкіндік беру еді. 24-ші дивизия командирі Уильям Ф. Дин Смитке Солтүстік Корея күштерін Сувоннан және "Пусаннан мүмкіндігінше алыс" тас жол бойында тоқтатуға бұйрық берді. Үш күннен кейін, 4 шілдеде, олар Сувоннан оңтүстікке қарай 6 шақырым, Сеулден оңтүстікке қарай 25 шақырым жерде орналасқан Осан ауылының солтүстігіндегі жолдың екі төбесіне бекінді. Төбелер жолдан 91 метр биіктікке көтеріліп, Сувонға дейінгі көрініс аясын қамтамасыз етті. Батальон 2 шақырымдық қашықтықтағы төбелерге орналасты. Олар Солтүстік Корея күштерінің шабуылын күтіп отырды. Күштер жол бойында орналастырылды, жаяу әскер роталары екі төбеде, гаубицалардың бесеуі жаяу әскерден 2 шақырым қашықтықта, ал алтыншысы HEAT снарядтарымен жаяу әскер мен қалған далалық артиллерия бөлімдерінің арасында орналастырылды. Күшті жаңбыр әуеден қолдау көрсетуге мүмкіндік бермеді, сондықтан Смит пен Перри артиллерия батареясын алдын ала тіркеді, оның тиімді болатынына үміттенді. А батареясының ауыр пулеметтері мен базукалары еріктілер тобымен бірге жаяу әскерді күшейту үшін алға жіберілді.
Танк бағаналары
5 шілде күні сағат 07:30 шамасында Смит жасағы Солтүстік Кореяның 105-ші бронетанкті дивизиясының 107-ші танк полкіне қарасты сегіз Т-34/85 танкіден тұратын колоннаны байқады. Сеулден оңтүстіске қарай жылжудағы Солтүстік Корея күштері, кері шегініп келе жатқан Оңтүстік Корея күштерін қуды. 08:16-да артиллериялық батарея алға жылжып келе жатқан Солтүстік Корея танктеріне алғашқы оқтарын ашты. Жаяу әскерге жақын орналасқан танктерге 105 мм гаубицадан көптеген оқтар тиді, бірақ олар зақымдаған жоқ. Танктер 75 мм-лік қайтарымсыз зеңбіректердің ату қашықтығына келгенде, алдыңғы танктерге тікелей соққылар жасалды, бірақ оларға ешқандай зиян келтірмеді. Солтүстік Корея танктері де атысқа жауап берді, бірақ американдық позициялар мен қару-жарақтарды анықтай алмады, олардың атысы нәтижесіз болды. Танктер жаяу әскер қатарына жеткенде, екінші лейтенант Олли Коннор M9A1 ұшырғыш құбыршасынан 22 дана 2,36 дюймдік реактивтік снарядтарды шамамен қашықтықтан атып жіберді. Олардың бір бөлігі ғана тұтанды, бірақ бірнешеуі Т-34 танктерінің ең жұқа броньға ие артқы бөлігіне тиді. Бірақ снарядтар броньды тесіп өте алмады, солтүстік корея танктері алға жылжи берді, кедергіні елемей, жолмен жалғастырды. Операторлар кедергіні Оңтүстік Корея әскерлері күзетіп тұр деп ойлады және оларға қауіп төндірмегендіктен, оны назарға алмады. Танк колоннасы жолдың шыңына келгенде, бөлім бастығы капрал Герман В. Кричфилд басқаратын және бес артиллеристтен тұратын алдыңғы гаубица HEAT снарядтарымен атып, алғашқы екі танкты зақымдады, ал біреуін өртеп жіберді. Жануар танктың экипажының бір мүшесі PPSh 41 автоматымен шығып, өзі өлтірілгенше американдық пулеметшінің біреуін өлтірді; осы оқиғада америкалық сарбаз Корея соғысының құрбаны болды. Кейіннен ол Кеннет Р. Шэдрик деп жаңылысқан. HEAT снарядтары таусылған гаубица жарылғыш снарядтарды атуды бастады, бірақ үшінші Т-34 танк оны жойды. Содан кейін танктер алға жылжыды және американдық гаубица мен базука атысын елемей жалғастырды. АҚШ күштері 105 мм снарядтың соққысынан Солтүстік Кореяның тағы бір Т-34 танкының жүргізілмелі бөлігін зақымдап, оны тоқтатты. Т-34 танктерінің жүргізілмелі бөліктері жаяу әскер мен артиллерия арасындағы байланыс сымдарын кесіп, жағдайды одан әрі ушықтырды. Перри танк экипажының берілуін талап еткен кезде Солтүстік Кореяның шағын қаруынан аяғына жараланды. Оның артиллерия күштері Солтүстік Корея танктеріне тиімсіз атыс ашты. Бір сағат ішінде 25 Т-34 танкіден тұратын екінші колонна жасаққа жақындады. Жаңа Т-34 құрамасы бірінен соң бірі немесе екеу-үштен топтасып, ешқандай ресми ұйымдасқан түрі болмады. Гаубицалық батарея колоннадан тағы бір танкты жүргізілмелі бөлігіне тигізіп, оны тоқтатты және тағы үш танкты зақымдады. Солтүстік Корея танктері алдыңғы гаубицаны (№6) жойды, оның экипажының бірін жарақаттады, шамамен 20 жаяу әскерін өлтірді немесе жарақаттады және жаяу әскер қатарының артындағы барлық көліктерді жойды. Батареяның негізгі орнында қалған бес 105 мм зеңбіректердің бірі жақыннан түскен оқтан сәл зақымдалды. Артиллериялық батареядағы бірнеше сарбаздар өздерінің позицияларын тастап кетуге тырысты, бірақ Перри олардың көпшілігін қайта оралуға көндірді. Смит кейіннен оқ-дәрілердің уақыт өте келе нашарлағанын айтса да, 2,36 дюймдік базуканың тиімсіздігі Екінші дүниежүзілік соғыста неміс бронетехникасына қарсы бірнеше рет дәлелденген. Бейбіт уақыттағы қорғаныс кесулердің салдарынан 24-ші жаяу әскер дивизиясы совет танктерін жеңе алатын M28A2 HEAT танкіге қарсы оқ-дәрісі бар жетілдірілген M20 3,5 дюймдік базукаларын ешқашан алмады. Соңғы танктер олардың қатарынан өтіп кеткеннен кейін шамамен бір сағат бойы Солтүстік Корея күштері байқалмады.
Жаяу әскерлер колоннасы
Сағат 11:00 шамасында солтүстіктен үш танк келе жатқаны байқалды. Олардың артында 10 шақырымға созылған жүк көліктерінің колоннасы болды, олар екі толық жаяу әскер полкі – 16-шы және Солтүстік Кореяның 4-ші жаяу әскер дивизиясының 18-ші жаяу әскер полкі, генерал-майор Ли Квон Мудың басқаруымен шамамен 5000 сарбазды Сеулден қарай алып келе жатқан еді. Бұл колонна алдынан өткен танктермен байланысқа түспеген, ал Солтүстік Корея жаяу әскері американдықтардың бар екенін білмеген. 11:45-те колонна американдықтарға жақын келгенде, Смит арнайы топқа барлық қаруымен атуға бұйрық берді. Миномет, пулемет, артиллерия және мылтық атысы бірнеше жүк көлігін жойып, колоннаны шашыратты. Үш жетекші танк Смит арнайы тобына жақын келіп, атыс ашты. Олардың артында шамамен 1000 жаяу әскер жолдың шығысындағы күріш далаларында американдық күштерді қоршауға тырысты, бірақ олар кері тартылды. Смит Солтүстік Корея күштеріне артиллериялық оқ атуға әрекеттенді, бірақ хабаршылар артиллерия позициясына қайта орала алмады, сондықтан олар танктердің жойғанын болжады. 45 минут ішінде жолдың батысында тағы бір қоршау күші пайда болды, бұл Смитті бір взводты жолдың шығыс жағына қайтаруға мәжбүр етті. АҚШ жаяу әскері Солтүстік Кореялықтардың миномет және артиллерия оғына түсті.
Американың әскерін шығаруы
Смит арнайы тобы үш сағат бойы өз шебін ұстап тұрды, бірақ 14:30-да Смит оқ-дәрінің азаюы және байланыстың үзілуіне байланысты американдықтарға кері шегінуге бұйрық берді. Сол кезде Солтүстік Корея күштері американдық күштің екі жағынан және колоннаның арт жағынан шабуылдады. Смит күшті біртіндеп, бірінен соң бірін кері шегінуге бұйырды, қалған бөлімдерге оларды қаптауға мүмкіндік беру үшін. C ротасы шегінді, одан кейін американдық фельдшерлер, штаб және соңынан B ротасы келді. Дегенмен, B ротасының 2-ші взводы кері шегіну бұйрығын алмады. Взвод өзінің жалғыз екенін білгенде, тәртіпті шегінуге мүмкіндік болмады және жараланғандарды жылдам шығара алмады. Взвод жабдықтың көп бөлігін өз орнында қалдырды, оны солтүстік кореялықтар басып алды. Көптеген құтқарылғандар тұтқыннан қашып шықты, бірақ бірнеше жараланған американдық әскерлер мен оларды күтіп тұрған фельдшер артта қалды. Американдық жараланғандар кейіннен тақтайшаларда атып өлтірілген күйде табылды, ал фельдшердің тағдыры белгісіз болды. Кейінірек солтүстік кореялық офицер тарихшы Джон Толандқа американдық күштер "соғысуға тым қорқып қалғандай" болды деді. Шегіну шатақ пен дезорганизацияға ұласты. Смит арнайы тобы кері шегіну кезінде ең көп шығынға ұшырады, өйткені оның әскерлері жаудың отына ең көп ұшырады. Смит арнайы тобының аман қалған мүшелері A батареясының орнына жетті. Артиллерияшылар бес қалған гаубицаның көзқарастар мен замкаларын алып тастап, жақсы тәртіппен қолдарындағы қалдықтармен бірге Осанның солтүстік шетіне дейін жаяу жол тартты, онда бөлімнің көбісі жасырылған көлік құралдарының көп бөлігі бұрынғыдай сақталған күйде табылды. Солтүстік кореялық күштердің кедергісіз, көліктер Пхёнтхэк және Чхонанға бет алды, жол бойы артта қалғандарды жинап, екінші қорғаныс шебін құрған 24-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдерімен қосылды. Смит арнайы тобының 250 адамы түнгі уақытта американдық шепке оралды, ал шамамен 150 адамы қаза тапты, жараланды немесе жоғалып кетті. Басқа да артта қалғандардың көпшілігі келесі бірнеше күн ішінде американдық шепке жол таба алды. B ротасының 2-ші взводының соңғы артта қалғандары бес күннен кейін Чхонанға жетті, Солтүстік Корея армиясынан жарты сағат бұрын. Бастапқы есеп бойынша, Смит арнайы тобы 20 қаза тапқан, 130 жараланған немесе жоғалып кеткен және 36 тұтқынға алынған. Соғыс аяқталғаннан кейін, сандар 60 өлген, 21 жараланған және 82 тұтқынға дейін қайта қарастырылды, олардың 32-сі тұтқындықтан қайтыс болды. Бұл Смит арнайы тобының шығынының 40%-ын құрады. Пусаннан шығу операциясы кезінде солтүстікке жылған АҚШ әскерлері кейінірек 24-ші жаяу әскер дивизиясының бірнеше сарбаздарының денелерін қамтитын терең емес қабірлерді тапты. Олардың барлығы да басқа жағынан атылған, ал қолдары арқаларына байланған. Солтүстік Корея күштерінің шығыны шамамен 42 қаза тапқан және 85 жараланған, төрт танк жойылған немесе қираған. Солтүстік Корея күштерінің ілгерілеуі шамамен жеті сағатқа тоқтатылды.
Салдары
Осан шайқасы – соғыстағы АҚШ-тың алғашқы құрлықтағы әрекеті болды. Бұл шайқас американдық күштердің әлсіздігін және соғысқа дайын еместігін көрсетті, сондай-ақ ескірген жабдықтардың Солтүстік Кореяның бронетехникасымен күресуге жеткіліксіз екені, ал нашар даярланған және тәжірибесіз бөлімшелердің жақсы жаттығудан өткен Солтүстік Корея әскерлеріне тең келмейтіні анық болды. Бірақ, қатысқан әскерлердің санындағы айырмашылық осы және басқа шайқастардың нәтижесіне зор әсер етті. Тәртіпсіз американдық әскерлер өз позицияларын мерзімінен бұрын тастап, қару-жарақтары мен жаралыларын Солтүстік Корея әскерлеріне түсіріп кетті. Смит өзінің позициясында тым ұзақ болғанын, бұл Солтүстік Корея әскерлеріне оларды қоршауға және кері шегіну кезінде ауыр шығын келтіруге мүмкіндік бергенін айтты. Осы кемшіліктер келесі айда АҚШ-тың басқа бөлімшелерінде де көрінді, өйткені Солтүстік Корея әскерлері оларды одан әрі кері итерді. Күштер ауыр жеңіліске ұшыраса да, Смит тобы Солтүстік Корея күштерінің ілгерілеуін бірнеше сағатқа тоқтату миссиясын орындады. Шайқас кезінде 24-ші жаяу әскер дивизиясының 34-ші жаяу әскер полкі оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) қашықтықтағы Пхёнтхэк қаласына орналасты. Олар Пхёнтхэк шайқасында да жеңіліске ұшырады. Келесі айда 24-ші жаяу әскер дивизиясы Солтүстік Корея күштерін тоқтату үшін көптеген шайқастарда күресті, нәтижелері ұқсас болды. Бір апта ішінде 24-ші жаяу әскер дивизиясы Теджонға кері шегінді, онда олар Теджон шайқасында тағы да жеңіліске ұшырады. Солтүстік Кореялықтар АҚШ күштерін қайталап басып, Сегізінші армияны Пусанға дейін итерді, онда Пусан периметрі шайқасы Солтүстік Корея армиясының жеңілісімен аяқталды. Үш айдан кейін, 19 қыркүйекте Осан АҚШ және БҰҰ күштерінің, Сегізінші армияның басшылығымен оңтүстіктен алға жылжып, солтүстіктен келе жатқан X корпусының күштерімен кездесетін орынға айналды. Бұл кездесу Инчхон десанты арқылы Солтүстік Кореялықтарды жақында таң қалдырғаннан кейін болды. Екі күш те Солтүстік Кореялықтарды кері итеруге ұмтылып, оңтүстікте Солтүстік Корея армиясының толық жеңілісімен аяқталды. Корея соғысынан кейін АҚШ армиясы Смит тобының Жапониядағы жаттығу орындарын ескерткіш ретінде пайдаланды. Осан шайқасының құрметіне Смит тобына ескерткіш орнатылды, онда Сегізінші армия жыл сайын Осан шайқасын еске алады. Армия штаб-пәтері әлі де Оңтүстік Кореяда орналасқан.