Кіріспе

Польша мемлекет қайраткері граф Агенор Мария Адам Голуховский (25 наурыз 1849 – 28 наурыз 1921) – әкесінен көп мүлік мұра еткен польшалық мемлекет қайраткері. 1895-1906 жылдары ол Австрия-Мажарстанның сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Босфорды бақылау үшін Австрия мен Ресей арасындағы күрес салдарынан улағаттаған Австрия-Ресей қарым-қатынастарындағы жақсарту кезеңіне ол жауапты болды. 1907 жылдан бастап ол Австрия парламентінің жоғарғы палатасы – Херренхаустағы поляк тобын басқарды.

Ерте өмір

Ол Польшаның ескі және асыл тегінен шыққан граф Агенор Голуховскийдің ұлы, Галицияның губернаторы болған. Оның інісі Адам Голуховский да депутат және Галиция маршалы болды. Дипломатиялық қызметке қабылданып, 1872 жылы Берлиндегі Австрия елшілігіне атташе болып тағайындалды, онда ол хатшы қызметін атқарды, кейін Парижге ауыстырылды. Делегация кеңесшісі шеніне жеткен соң, 1887 жылы Бухарестте министр болып тағайындалды және 1893 жылға дейін сол қызметте болды.

Мансап

Бұл лауазымдарда ол берік және шебер дипломат ретінде зор беделге ие болды, ал 1895 жылғы мамыр айында граф Калноки зейнеткерлікке шыққан соң оның орнына Австро-Венгрияның сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Польшалықтың тағайындалуы Австрияның Ресеймен (кейін қарым-қатынас шиеленіскен) және Германиямен қарым-қатынасының маңыздылығын ескере отырып, қызығушылық тудырды, бірақ бұл таңдау оқиғалармен өзінің дұрыстығын дәлелдеді. Сол жылы делегациялар алдында сөйлеген сөзінде ол Үштік одақты сақтауды, әсіресе Германиямен тығыз байланысты Австрия саясатының негізгі тасы деп жариялады; сонымен қатар ол Австрия мен Ұлыбритания арасындағы дәстүрлі достыққа тоқталып, барлық үлкен державалармен жақсы түсіністікке жету ниетін білдірді. Осы саясатты іске асыру мақсатында ол Ресеймен келісімге келді, онда екі ел де Балқан түбегінде жеке ықпал етуден бас тартатын болды, осылайша ұзақ жылдар бойы туындаған жанжалдың себебін жойды. Бұл келісім 1897 жылғы сәуір айында императормен бірге Санкт-Петербургке сапар жасаған кезде ресми түрде бекітілді. Ол 1896 жылғы армян қырғыны кезінде еуропалық консертті құруға жетекшілік етті және Крит аймағындағы қиындықтар мен грек-түрік соғысы кезінде ірі державалардың кез келгенінің жеке әрекеттеріне қарсы тұрды. 1897 жылғы қарашада Мерсинада австро-венгриялық туға жасалған құрметсіздікке жауап ретінде, дереу өтемақы төленбесе, қаланы бомбалаумен қорқытты және өзінің қатыгездігімен Австрияның Шығыстағы беделін арттырды. 1898 жылы делегациялар алдында сөйлеген сөзінде ол Австрияның сауда флотын кеңейту қажеттігіне тоқталды және флотты ірі теңіз державаларының флоттарымен бәсекелеспей, оның мүдделерін қорғау қажет болған жерде Австрия туын құрметтеуге мүмкіндік беретін деңгейге жеткізу қажеттігін айтты. Сондай-ақ ол американдық бәсекеге қарсы тұру үшін еуропалық бірігудің қажеттігіне назар аударды. Балқан мемлекеттері мәселесінде Ресеймен түсіністік Италиямен достық қарым-қатынасты уақытша қауіпке ұшыратты, себебі Италия өз мүдделеріне қауіп төнді деп санады, бірақ 1898 жылы Голуховский қолданыстағы тәртіпке кепілдік берді. Ол 1904 және 1905 жылдары Италияның сыртқы істер министрі Томазо Титтонимен жеке кездесулер арқылы Италиямен жақсы түсіністікке қол жеткізуге ынталандырды. Граф Ламсдорф 1902 жылғы желтоқсанда Венаға келді, онда Македония үкіметінде реформалар жүргізу үшін бірлескен әрекеттер жасалды. 1903 жылы Мюрцстегте Голуховскийдің патшамен болған кездесуінен кейін (Мюрцстег реформалары) қосымша шаралар қабылданды және екі елден келген екі азаматтық агент екі жылға уәде етілген реформалардың орындалуын қадағалау үшін тағайындалды. Бұл мерзім 1905 жылы ұзартылды, Голуховский Митилендегі халықаралық теңіз демонстрациясы арқылы Портаны Македониядағы биліктердің қаржылық бақылауын қабылдауға мәжбүрледі. Алжирадағы конференцияда, Бірінші Марокко дағдарысын реттеу үшін шақырылған Австрия Германияның позициясын қолдады, ал конференция аяқталғаннан кейін Германия императоры Вильгельм II Голуховскийге телеграмма жіберді: "Сіз дуэльде керемет екінші болып табыңызды және осындай жағдайларда менен де сондай қызмет күте аласыз". Бұл уәде 1908 жылы, Балқан дағдарысында Германия Австрияны қолдағанда орындалды. Алайда, мажарлар Голуховскийді жек көріп, императордың мажар тілін мажар армиясында қолдануға қарсы болғанына себепкер болды деп күдіктенді және 1905 жылғы қыркүйекте Франц Иосиф I мажар делегациясына жасаған құрметсіздікке жауапты деп есептеді. Ол қызметте болған кезде екі монархияның ыдырауына әкелуі мүмкін мәселені шешуге үміт болған жоқ, ал 1906 жылғы 11 қазанда ол отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1895 жылдан бастап ол Венадағы Императорлық Парламенттің Херренхаус (Лордтар палатасы) консервативті мүшесі болды, ал 1907 жылдан бастап поляк мүшелерінің ықпалды "Польша блогының" төрағасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Польша Конгресі басылғаннан кейін ол "Австриялық шешімді" қолдады, яғни Польша Конгресі Австрияға қосылып, осылайша "екіұлтты" (Австрия және Венгрия) монархияны сақтап қалды, бұл Польша Конгресін Австрияның Галициясымен біріктіретін "үшұлтты" монархияға (Австрия, Венгрия және Польша) қарамастан болды.