Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жартылай өткізгіш жасушалық мембрана арқылы су потенциалын өлшеу
Measure of water potential across a semi permeable cell membrane
Химиялық биологияда тоника – тиімді осмостық қысым градиенті, жартылай өткізгіш жасушалық мембранамен бөлінген екі ерітіндідегі су потенциалы. Тоника жасушалық мембрана арқылы іріктелген, мембранадан өтпейтін ерітінділердің салыстырмалы концентрациясына байланысты, ол осмостық ағынның бағытын және мөлшерін анықтайды. Бұл көбінесе сыртқы ортаға батырылған жасушалардың ісінуіне немесе қысқаруына қатысты жауапты сипаттағанда қолданылады. Осмостық қысымнан айырмашылығы, тоникаға тек мембранадан өте алмайтын еріген заттар ғана әсер етеді, себебі олар ғана тиімді осмостық қысымды тудырады. Мембранадан еркін өте алатын еріген заттар тоникаға әсер етпейді, өйткені олар әрқашан таза еріткіштің қозғалысынсыз мембрананың екі жағында тең концентрацияға жетеді. Бұл имбибицияға да әсер ететін фактор. Тониканың бір ерітіндіге қатысты екіншісінде болуы мүмкін үш жіктелуі бар: гипертоникалық, гипотоникалық және изотоникалық. Дистилленген су гипотоникалық ерітіндінің мысалы болып табылады.
In chemical biology, tonicity is a measure of the effective osmotic pressure gradient; the water potential of two solutions separated by a partially permeable cell membrane. Tonicity depends on the relative concentration of selective membrane impermeable solutes across a cell membrane which determine the direction and extent of osmotic flux. It is commonly used when describing the swelling versus shrinking response of cells immersed in an external solution. Unlike osmotic pressure, tonicity is influenced only by solutes that cannot cross the membrane, as only these exert an effective osmotic pressure. Solutes able to freely cross the membrane do not affect tonicity because they will always equilibrate with equal concentrations on both sides of the membrane without net solvent movement. It is also a factor affecting imbibition. There are three classifications of tonicity that one solution can have relative to another: hypertonic, hypotonic, and isotonic. A hypotonic solution example is distilled water.
Гипертоникалық ерітінді
Гипертоникалық ерітіндіде басқа ерітіндіге қарағанда, өткізбейтін заттардың концентрациясы жоғары болады. Биологияда ерітіндінің тониктигі әдетте оның ерітінді концентрациясын, жасуша мембранасының қарсы жағындағы басқа ерітіндіге қатысты көрсетеді; егер жасушаның сыртындағы ерітіндідегі ерітінділердің концентрациясы жасуша ішіндегі цитозолдан жоғары болса, онда ол гипертоникалық деп аталады. Жасуша гипертоникалық ерітіндіге батырылғанда, осмостық қысым жасуша мембранасының екі жағындағы ерітінділердің концентрациясын теңестіру үшін судың жасушадан шығуына ықпал етеді. Цитозол, керісінше, гипотоникалық деп жіктеледі, сыртқы ерітіндіге қарама-қарсы. Өсімдік жасушалары гипертоникалық ерітіндіде болғанда, икемді жасуша мембранасы берік жасуша қабырғасынан шегінеді, бірақ плазмодезмалар деп аталатын жерлерде жасуша қабырғасына жалғасып қалады. Жасушалар көбінесе кішкене тікендер сияқты көрінеді, ал плазмодезмалар тартылып, құрышу себебінен дерлік жұмыс істемейді, бұл жағдай плазмолиз деп аталады. Өсімдік жасушаларында изотоникалық, гипотоникалық және гипертоникалық терминдерін қатаң түрде дәл қолдану қиын, өйткені жасуша қабырғасының қысымы осмостық тепе-теңдік нүктесіне маңызды әсер етеді. Кейбір организмдер гипертонияны болдырмау үшін күрделі әдістерді дамытқан. Мысалы, тұзды суда тіршілік ететін балықтар үшін тұзды су гипертоникалық болып табылады. Балықтардың қабыршақтарында газ алмасу үшін теңіз суымен тікелей жанасатын үлкен беттік қабат қажет болғандықтан, олар осмостық жолмен теңізге суды жоғалтады. Олар бұл жоғалтуға көп мөлшерде тұзды су ішу арқылы және артық тұзды белсенді түрде шығару арқылы жауап береді. Бұл процесс осморегуляция деп аталады.
A hypertonic solution has a greater concentration of non permeating solutes than another solution. In biology, the tonicity of a solution usually refers to its solute concentration relative to that of another solution on the opposite side of a cell membrane; a solution outside of a cell is called hypertonic if it has a greater concentration of solutes than the cytosol inside the cell. When a cell is immersed in a hypertonic solution, osmotic pressure tends to force water to flow out of the cell in order to balance the concentrations of the solutes on either side of the cell membrane. The cytosol is conversely categorized as hypotonic, opposite of the outer solution. When plant cells are in a hypertonic solution, the flexible cell membrane pulls away from the rigid cell wall, but remains joined to the cell wall at points called plasmodesmata. The cells often take on the appearance of a pincushion, and the plasmodesmata almost cease to function because they become constricted, a condition known as plasmolysis. In plant cells the terms isotonic, hypotonic and hypertonic cannot strictly be used accurately because the pressure exerted by the cell wall significantly affects the osmotic equilibrium point. Some organisms have evolved intricate methods of circumventing hypertonicity. For example, saltwater is hypertonic to the fish that live in it. Because the fish need a large surface area in their gills in contact with seawater for gas exchange, they lose water osmotically to the sea from gill cells. They respond to the loss by drinking large amounts of saltwater, and actively excreting the excess salt. This process is called osmoregulation.
Гипотонды ерітінді
Гипотондық ерітіндіде еріген заттардың концентрациясы басқа ерітіндіге қарағанда төмен болады. Биологияда, жасушаның сыртындағы ерітінді, егер оның цитозолына шаққанда еріген заттардың концентрациясы төмен болса, гипотондық деп аталады. Осмостық қысымның салдарынан су жасушаға диффузияланады, соның нәтижесінде жасуша көбінесе тургорлы, яғни ісіңкі болып көрінеді. Жасуша қабырғасы жоқ жасушаларда, мысалы, жануарлар жасушаларында, егер концентрация градиенті жеткілікті үлкен болса, артық судың сіңірілуі цитолизді, яғни жасушаның жарылуын тудыруға жеткілікті қысымды жасауы мүмкін. Өсімдік жасушалары гипотондық ерітіндіде болғанда, орталық вакуоль қосымша суды сіңіріп алып, жасуша мембранасын жасуша қабырғасына қарай итеріп жібереді. Жасуша қабырғасының беріктігіне байланысты, ол кері итеріледі, жасушаның жарылуына кедергі келтіреді. Бұл тургорлық қысым деп аталады.
A hypotonic solution has a lower concentration of solutes than another solution. In biology, a solution outside of a cell is called hypotonic if it has a lower concentration of solutes relative to the cytosol. Due to osmotic pressure, water diffuses into the cell, and the cell often appears turgid, or bloated. For cells without a cell wall such as animal cells, if the gradient is large enough, the uptake of excess water can produce enough pressure to induce cytolysis, or rupturing of the cell. When plant cells are in a hypotonic solution, the central vacuole takes on extra water and pushes the cell membrane against the cell wall. Due to the rigidity of the cell wall, it pushes back, preventing the cell from bursting. This is called turgor pressure.
Изотоника
Ерітінді, егер оның тиімді осмольдық концентрациясы басқа ерітіндімен бірдей болса, изотоникалық деп аталады. Биологияда, егер жасуша мембранасының екі жағындағы ерітінділерде жасуша сыртындағы еріген заттардың концентрациясы жасуша ішіндегі еріген заттардың концентрациясына тең болса, олар изотонды болып саналады. Мұндай жағдайда жасуша ісіп немесе кішіреймейді, себебі жасуша мембранасы арқылы судың көп мөлшерін таратуға түрткіс беретін концентрация градиенті болмайды. Су молекулалары плазмалық мембрана арқылы екі бағытта да еркін диффузияланады, және судың диффузия жылдамдығы екі бағытта да бірдей болғандықтан, жасуша суды жоғалтпайды да, қосымша алмайды да. Егер еріген зат жасуша мембранасынан өте алса, изоосмолярлы ерітінді гипотоникалық болуы мүмкін. Мысалы, уреяның изоосмолярлы ерітіндісі қызыл қан жасушалары үшін гипотоникалық болып келіп, олардың лизисіне себеп болады. Бұл уреяның концентрация градиенті бойынша жасушаға енуімен, одан кейін судың ілесуімен байланысты. Нормальды физиологиялық тұзды ерітіндінің осмолярлығы, яғни 9 грамм NaCl бір литр суға ерітілгенде, қандағы NaCl осмолярлығына жақын болады (шамамен 290 мОсм/л). Осылайша, нормальды физиологиялық тұзды ерітінді қан плазмасына шамамен изотонды болып келеді. Натрий және хлор иондары, мочевинадан айырмашылығы, плазма мембранасы арқылы еркін өте алмайды.
A solution is isotonic when its effective osmole concentration is the same as that of another solution. In biology, the solutions on either side of a cell membrane are isotonic if the concentration of solutes outside the cell is equal to the concentration of solutes inside the cell. In this case the cell neither swells nor shrinks because there is no concentration gradient to induce the diffusion of large amounts of water across the cell membrane. Water molecules freely diffuse through the plasma membrane in both directions, and as the rate of water diffusion is the same in each direction, the cell will neither gain nor lose water. An iso osmolar solution can be hypotonic if the solute is able to penetrate the cell membrane. For example, an iso osmolar urea solution is hypotonic to red blood cells, causing their lysis. This is due to urea entering the cell down its concentration gradient, followed by water. The osmolarity of normal saline, 9 grams NaCl dissolved in water to a total volume of one liter, is a close approximation to the osmolarity of NaCl in blood (about 290 mOsm/L). Thus, normal saline is almost isotonic to blood plasma. Neither sodium nor chloride ions can freely pass through the plasma membrane, unlike urea.