Кіріспе
Тоқтату кодонында транскрипцияланған РНК-ның босатылуына себеп болатын ақуыз сигналы Молекулалық биологияда терминациялық фактор - транскрипция терминаторын тани отырып, РНК транскрипциясының тоқтатылуына ықпал ететін және жаңадан жасалған мРНК-ның босатылуына себеп болатын ақуыз. Бұл РНК-ның транскрипциясын реттейтін процестің бір бөлігі болып табылады, ол гендік экспрессияның тұтастығын сақтайды және эукариоттарда да, прокариоттарда да бар, бірақ бактериялардағы процесс кеңінен түсініледі. Ең көп зерттелген және егжей- тегжейлі транскрипциялық тоқтату факторы - E. coli- ның Rho (ρ) ақуызы.
In molecular biology, a termination factor is a protein that mediates the termination of RNA transcription by recognizing a transcription terminator and causing the release of the newly made mRNA. This is part of the process that regulates the transcription of RNA to preserve gene expression integrity and are present in both eukaryotes and prokaryotes, although the process in bacteria is more widely understood. The most extensively studied and detailed transcriptional termination factor is the Rho (ρ) protein of E. coli.
Прокариоттық
Прокариоттар бір түрдегі РНК полимеразаны қолданады, олар бірден көп түрдегі белоктарға код беретін мРНК-ны көшіреді. Транскрипция, трансляция және мРНК-ның ыдырауы бір мезгілде жүреді. Транскрипцияның аяқталуы транскрипциялық бірліктердегі шекараларды анықтау үшін маңызды, бұл функциялар жіптердің бүтіндігін сақтау және сапаны бақылау үшін қажет. E. coli-дегі терминация Rho факторды пайдалана отырып, Rho тәуелді болуы мүмкін немесе Rho тәуелсіз болуы мүмкін, сонымен қатар ішкі терминация деп аталады. ДНҚ-дағы оперондардың көпшілігі Ро-независимы болса да, Ро-независимы аяқталуы да дұрыс транскрипцияны сақтау үшін маңызды. Rho ақуыз РНК полимераза кешеніне жеткенде, транскрипция РНК полимеразаның ДНК-дан ажырауы арқылы аяқталады. Rho ақуызының құрылымы мен белсенділігі АТФ синтезасының F1 кіші бірлігіне ұқсас, бұл екеуінің эволюциялық байланысы бар деген теорияны қолдайды. антисмыслендік транскрипцияны басу және транскрипция мен репликация арасындағы қайшылықтарды шешу. Rho факторымен тоқтату процесі әлсірету және антитерминация механизмдерімен реттеледі, ол пайдалану орындарының (тұқымдар мен жаңғақтар) бір-бірімен ауыспалы болуына байланысты ұзарту факторларымен бәсекелеседі және Rho транскрипция кезінде РНК полимеразамен жету және тоқтату процесін белсендіру үшін қаншалықты тез қозғала алатынына байланысты. Бицикломицинмен Rho тәуелділікпен аяқталудың тежелуі бактериялық инфекцияларды емдеуде қолданылады. Бұл механизмді басқа антибиотиктер кластарымен бірге қолдану, тетрациклин немесе рифампицин сияқты ген экспрессиясының басқа ингибиторларымен синергиялық жұмыс істеу кезінде РНК транскрипциясындағы қорғаныш факторларын басу арқылы антибиотиктерге төзімділікті жою тәсілі ретінде зерттелуде.
Эукариоттық
Транскрипциялық терминация процесі эукариоттарда едәуір кең ауқымды транскрипциялық РНК өңдеуге ие, ал эукариоттық РНК полимеразаның үш түрінің әрқайсысының әртүрлі терминациялық жүйесі бар. РНК полимераза I, транскрипцияны тоқтату факторында РНК полимераза I пре-рРНК кодтау аймақтарының төменгі ағысында байланысады, РНК полимеразаның үлгіден бөлінуіне және жаңа РНК желісінің босатылуына әкеледі. РНК полимераза II-де терминация полиаденилдену/бөліну кешені арқылы жүзеге асады. Сызықтың соңындағы 3' құйрығы полиаденилдену орнында байланады, бірақ сызық кодтауды жалғастырады. Жаңадан синтезделген рибонуклеотидтер CSTF және CPSF бөліну факторларымен бірінен соң бірі алынып тасталады, бұл процесс әлі толық түсінілмеген. Транскрипция аяқталғаннан кейін 5'-экзонуклеазаның көмегімен жіптің қалған бөлігі ажыратылады. РНК полимераза III транскрипцияланған мРНК-да урацил полимерлендіру қалдықтарының сериясынан кейін тоқтатылады.