Кіріспе

1921–1992 жылдардағы Моңғолия қарулы күштерінің тарихы. Моңғолия Халық Республикасының қарулы күштерінің 1920-жылдар, 1930-жылдар және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңдерін қамтитын тарихы.

Моңғол Халық Армиясы, сондай-ақ Моңғол Халық Революциялық Армиясы немесе Моңғол Қызыл Армиясы деп те аталады, Моңғол Халық Революциялық партиясының құрамындағы Моңғолия Халық Республикасының қарулы күштерін құрайтын мекеме болды. Ол 1921 жылдың 18 наурызында 1920-жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Қызыл Армиясының басшылығымен бағынышты армия ретінде құрылды. 1992 жылы армияның құрылымы өзгеріске ұшырады, содан кейін қайта ұйымдастырылып, Моңғолия қарулы күштері деп атау өзгертілді.

Әскердің құрылуы

Жаңа Моңғол халықтық революциялық партиясы билікке келген соң жасаған алғашқы қадамдарының бірі – 1921 жылы Ақ қозғалыс пен қытай әскерлеріне қарсы күресу үшін шебер атты әскер командирі Дамдин Сүхбаатар басшылығымен жергілікті коммунистік армия құру болды. Армия құру туралы шешім 1921 жылдың 9 ақпанында қабылданды. 1921 жылдың 13 наурызында партизандық отрядтардан төрт атты әскер полкі құрылды. МХРП-ға Ресейдің Қызыл Армиясы көмектесті, ол Моңғолия Халық Республикасын қорғауға көмектесіп, кем дегенде 1925 жылға дейін оның аумағында болды. Әскери басшылық арасында Әскери кеңес құрылды, ал Бас штабты совет мамандары басқарды. 1923 жылдың қыркүйегінде Урганың шетінде алғашқы атты әскер мектебі мен артиллерия мектебі ашылды, ал бір жылдан кейін армия газеті жариялана бастады. 1925 жылдың 16 қазанында Моңғолия жалпыға бірдей әскери міндеттеме туралы заң қабылдады, ал 1926 жылы халықтың әскери жасақтарын құру басталды.

1930 жылдардағы қақтығыстар мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Бастапқыда 1930 жылдардың басындағы жергілікті көтерілістер мен 1930 жылдардың ортасынан басталган жапондық шекаралық барлау кезінде Моңғолиядағы Кеңес Қызыл Армиясының әскерлері негізінен жергілікті армияға нұсқаушылар ретінде және дипломатиялық және саудалық мекемелердің күзетшілері ретінде болды. Ішкі салада, олар 1932 жылғы қарулы көтерілісті басуға қатысты. Сонымен қатар, Маньчжуко және Квантун армиясына (Жапон императорлық армиясының ірі бөлімдерінің бірі) және Қытай Ұлттық-революциялық армиясына қарсы көптеген шекаралық қақтығыстарға қатысты. Жапон императорлық армиясы 1932 және 1934 жылдар аралығында Маньчжурия шекарасында 152 ұсақ оқиғаны тіркеді. 1935 және 1936 жылдары оқиғалардың саны жылына 150-ден асып, оқиғалардың масштабы да кеңейді. 1935 жылдың қаңтарында Моңғолия мен Маньчжуко шекарасында алғашқы қарулы шайқас – Халхамияо оқиғасы (哈尔哈廟事件) болды. Монғол атқыштар бөлімдері Халхамияо буддалық ғибадатханасының жанында Маньчжуко армиясының патрульдік тобымен шайқасты. Маньчжуко армиясы аз шығынға ұшырады, соның ішінде жапон әскери кеңесшісі де зардап шекті. 1935 жылдың желтоқсаны мен 1936 жылдың наурызы аралығында Ораходога оқиғасы (オラホドガ事件) (жап.) және Тауран оқиғасы (タウラン事件) (жап.) болды. Бұл шайқастарда жапондық және монғолдық армиялар аз мөлшерде бронетехника мен әскери авиацияны қолданды. 1939 жылғы Халхин-Гол (немесе Номонхан) шайқасында Георгий Жуков басқарған Қызыл Армия күштері, Хорлоогийн Чойбалсан басқарған монғол әскерлерінің көмегімен, Мичитаро Коматсубара басқарған Жапон императорлық армиясын шешуші түрде жеңді. 1944 жылдың басында Мәскеуде Иосиф Сталинмен болған кездесуде Чойбалсан МПРА-ға шекараны қорғау үшін әскери көмек сұрады. Монғол халық армиясының бөлімдері де 1945 жылы Маньчжурияға кеңестік әскерлердің батыс жағынан шабуылында Кеңес Қызыл Армиясымен одақтасып, қолдау көрсетті. Генерал Иса Плиев басқарған Забайкаль майданының атты-механикалық тобының құрамында генерал Д. Лхагвасурен басқарған монғол әскерлері 5-ші, 6-шы, 7-ші және 8-ші атқыштар дивизияларын, 7-ші мотоатқыштар бронетанктік бригадасын, 3-ші танк полкін және 3-ші артиллерия полкін құрады.

Моңғол халық армиясына қарсы сталиндік қуғын-сүргін

18 ай бойы созылған зорлық-зомбылық кезінде, атылмай қалған монахтар күштеп ХАҚ-қа (МПА) алынды. Сонымен қатар, маршал Чойбалсанның бұйрығымен әскери жетекшілердің 187 адамы қаза болды. Әскер Советтік Қызыл Армиясының және НКВД-нің барлау тобымен байланысын сақтап тұрды.

Салқын соғыс дәуірі

Пей ташан оқиғасы кезінде, 1947 жылы, қытайлық Гоминьдан қытайлық мұсылман атты әскерін монғолдар мен орыстардың позицияларын жою үшін жіберді. Моңғолия әскерінің мақсаты – ұлттық қорғаныс, жергілікті коммунистік ұйымдарды қорғау және 1990 жылғы Моңғолиядағы демократиялық революцияға дейін сыртқы жауларға қарсы болашақ әскери әрекеттерде кеңес күштерімен ынтымақтастық болды. 1957 жылдың ақпан айында МХР Орталық Комитетінің саяси бюросы Халық армиясына көмектесу үшін ерікті қоғам құру туралы қаулы қабылдады. 1961 жылы Монголия Халық Республикасы Министрлер Кеңесі Қорғаныс және Еңбек қауымдастығын құрды. Бұған қоса, барлық монғол азаматтары Қорғаныс министрлігінің Азаматтық қорғаныс басқармасы ұйымдастырған азаматтық қорғаныс оқуларына қатысуға міндетті болды. 1971-1972 жылдары монғолдық күштер екі жаяу әскер дивизиясынан, 40 Т-34 және 100 Т-54/55 танкысынан, 10 СУ-100 танк жойғышынан, БТР-лерден және 1000 адамнан тұратын әуе күштерінен (жауынгерлік ұшақтары жоқ) құралды. Әуе күштері 10 Ми-1 және Ми-4 тікұшақтарымен жабдықталған.

Саяси индоктринация

1921 жылы армияда саяси комиссарлар (Политрук) мен барлық әскери бөлімдердегі партия ұяларының жұмысын бақылау және армиядағы МХРП Орталық Комитетімен саяси байланыс орнату үшін орталық саяси басқарма құрылды. Бұл басқарма әскерилердің рухын көтеруге және жаудың саяси үгітінің алдын алуға қызмет етті. Әскери бөлімдердің үштен бірі партия мүшелері болса, қалғаны Моңғол революциялық жастар одағының мүшелері еді. Қызыл Моңғол армиясы алғашқы жылдары мемлекеттік бюджеттің алпыс пайызын алды және 1923 жылы 2560 адамнан 1924 жылы 4000-ға, ал 1927 жылы 7000-ға дейін ұлғайтылды. Жергілікті қарулы күштер Кеңес Қызыл Армиясының барлау тобымен байланыста болды, ал НКВД, моңғол құпия полициясы және Бурят-Моңғол Коминтерні агенттері әкімшілер ретінде жұмыс істеп, тікелей кеңестік басшылық астында елдегі нақты билікті жүзеге асырды.

Оқыту

1926 жылы үкімет жыл сайын 10 000 әскери міндеттілерді даярлауды және оқу мерзімін алты айға дейін ұзартуды жоспарлады. 1927 жылы қытайлық барлау қызметінің мәліметтері бойынша, қысқа мерзімде 40 000-нан 50 000-ға дейін резервтегі жауынгерлерді жинауға болар еді. 1929 жылы оқу және резервтік жүйені тексеру үшін жалпы жұмылдыру жарияланды. Күтілген әскер саны 30 000 адамды құрасты, бірақ тек 2 000 адам келді. Бұл сәтсіздік әскериге шақыру және оқыту жүйелерінде маңызды реформаларға бастады.

Қуаттылығы

1921–1927 жылдары құрлық әскерлері, көбінесе атты әскерлерден тұратын, шамамен 17 000 атты әскерге ие болды және 200-ден астам ауыр пулемет, 50 таулық гаубица, 30 далалық зеңбірек, жеті бронеавтомобиль және максимум 20 жеңіл танктан құралды.

Қарулы корпустар

Советтер одағының механикаландыру науқанының қолдауымен армия 1922 жылы алғашқы механикаландырылған бөлімін құрды. 1943 жылға дейін, оның құрамында жартылай механикаландырылған ат әскері болды, ал қалған бөлімдері жеңіл бронетранспорттық құралдармен жабдықталды. 1943 жылдан бастап армия моторизациялану процесіне көшті. Бұл – 1922 жылдар мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Моңғол Халық Армиясының танктері мен бронетехникасының тізімі.

Әуе шабуылына қарсы күштер

Моңғол халық армиясында әуе шабуылына қарсы қару-жараққа көңіл аз бөлінгенімен, бірнеше ондаған советтік жасалған құрал-жарақ жеңіл бронетехникалық бөлімдерге таратылғаны белгілі.

Моңғол Халық Армиясының Әуе күштері

Моңғол Халық Армиясының авиациясы кеңестік оқумен күрт жақсарды және бірнеше жылдың ішінде едәуір дамыды. 1925 жылдың мамыр айында Junkers F.13 монғолдық азаматтық және әскери авиациядағы алғашқы ұшақ ретінде пайдалануға берілді. 1931 жылдың наурыз айында Кеңес Одағы Моңғол Халық Армиясына үш Polikarpov R-1 ұшағын сыйға берді, ал Моңғолстан тағы үш R-1 ұшағын сатып алды. 1932 жылы ұжымдастыруға қарсы көтеріліс болды, онда кеңестік және моңғолдық R-1 ұшақтары көтерілісшілерге қарсы операцияларға қатысты. Ұшақтар барлау, үнпарақ тарату және бомбалау міндеттерін орындады. Қытай барлау қызметінің мәліметінше, 1945 жылы Моңғол Халық Әуе Күштері үш истребитель және үш бомбалаушы авиациялық полк, бір ұшқыштарды даярлайтын мектеп және ірі әуе эскадрильяларымен құралған. 1944 жылдың қазан айында Мөкдендегі Маньчжуко тыңшылық бөліміндегі штаб-пәтері бойынша әуе күштерінің құрамында 180 ұшақ және 1231 әуеші болды деп хабарланды. Моңғол Халық Армиясының авиациясы Халхин-Гол шайқасындағы ең ірі қақтығысында толыққанды мүмкіндіктерін көрсетті. Жау ұшақтарын ұстаудан басқа, Халық авиациясы ішкі көтерілісші қозғалыстарды басуға кеңінен қолданылды. Моңғол Халық Әуе Күштері түрлі ұшақ түрлерін пайдаланды.