Кіріспе
Ежелгі грек астрономы Теодосий Битиниялық (; б.з.д. 2 - 1 ғасыр) - битиниялық эллиндік астроном және математик. Ол сфералық геометрия туралы трактат, сондай-ақ математика мен астрономия туралы бірнеше кітап жазды. Олардың екеуі сақталып қалды, олар туралы мекендер және күн мен түндер туралы.
Theodosius of Bithynia ( ; 2nd–1st century BC) was a Hellenistic astronomer and mathematician from Bithynia who wrote the Spherics, a treatise about spherical geometry, as well as several other books on mathematics and astronomy, of which two survive, On Habitations and On Days and Nights.
Өмір
Теодосийдің өмірі туралы аз мәлімет бар. Судада (б.з.б. 10-ғасырдағы Византия энциклопедиясы) оның Архимед әдісіне түсініктеме жазғаны туралы айтылған (б.з.б. 3-ғасырдың аяғы), ал Страбонның Географиясында математиктер Гиппарх (б.з.б. 190 - 120 жж.) және "Теодосий мен оның ұлдары" бітіниялықтардың арасында білімдерімен ерекшеленді. Витрувий (б. з. б. 1 ғасыр) Теодосий ойлап тапқан күн сағатын атап өткен. Теодосий Архимедтен кейін және Витрувийден бұрын өмір сүрген, мүмкін, Гиппархпен бірге немесе одан кейін, б.з.д. Тарихи тұрғыдан ол Теодосий деп аталды Триполиске байланысты, себебі Судадағы бір параграфты бүлдіріп, Теодосий есімді адамдар туралы жазбаларды біріктірген болуы мүмкін. Кейбір дереккөздерде ол Битиниядан Триполиске көшіп барды немесе Битиниядағы Триполис деп аталатын гипотетикалық қаладан келді деп айтылады.
Шығармалары
Теодосийдің сфералық геометрия туралы "Сфералар" (tá sphairiká) атты басты еңбегі грек сфералық астрономиясының математикасының Евклидтің "Элементтері" жалпы геометрияға берген негізге ұқсас ресми негізін құрады. Евклидтің "Феномендер" және "Қозғалыстағы сфера" атты еңбектері екі ғасыр бұрын жазылған, олар сфералық геометрияда дәлелденген геометриялық қатынастарды қолданады, сондықтан олар оқырмандарды элементарлық сфералық геометрия туралы трактатпен таныс болуды күткен болуы мүмкін деп болжайды, мүмкін Евдокс Книдтің (б.з.д. Алайда, бұл гипотетикалық ертеректегі жұмыстың немесе оның авторының бүгінгі күні айтылмайтыны және Теодосийдің бұрын жер шарында немесе армилярлық сферада бейресми физикалық демонстрациялар арқылы ақталған материалды ресми түрде алғаш рет ресми түрде жасағаны да мүмкін. Сферадан басқа Теодосийдің тағы екі еңбегі сақталған: "Тұрғын үйлер туралы", ол әр түрлі климат пен жылдың әр түрлі мезгілінде аспанның көрінісін сипаттайды, ал "Күндер мен түндер туралы" Күннің көрінетін қозғалысын зерттейді. Үшеуі де Евклидтің элементтері негізінде геометрия мен астрономияға арналған қысқаша еңбектердің жиынтығы "Кіші астрономия" деп аталатын трактаттар жинағының бір бөлігі ретінде бірге берілді. Исламның алтын ғасырында жинақтағы кітаптар араб тіліне аударылды, және бірнеше жаңа еңбектер қосылғаннан кейін, Элементтер мен Птолемейдің Альмагестіне сәйкес келетін Орта кітаптар деп аталды. Теодосийдің еңбектері латын тілінде 16 ғасырда жарық көрді. Теодосийді Витрувий Жер бетіндегі кез келген орынға жарамды күн сағатын ойлап тапқан деп атаған.