Кіріспе

Византиялық архитектор және математик, осы атқа ие адамдар

Антемий Тральский (Орта ғасыр грекше: Ἀνθέμιος ὁ Τραλλιανός; шамамен 533 – 558) – Тралл қаласынан шыққан византиялық грек, Византия империясының астанасы Константинопольде геометр және архитектор болып жұмыс істеді. Милеттік Исидормен бірге ол Юстиниан I үшін Ая София соборының жобасын жасады.

Өмір

Антемий – Траллдық Стефанның бес ұлының бірі, ол дәрігер еді. Оның бауырлары Диоскор, Александр, Олимпи және Метродор болды. Диоскор Тральде әкесінің кәсібін жалғастырды; Александр Римде жұмыс істеді және өз заманының ең танымал дәрігерлерінің бірі атанды; Олимпи белгілі заңгер болды; ал Метродор Константинопольде грамматик болып жұмыс істеді. Антемий көршісі Зенонға екі жағдайда көңіл көшірді деген әңгіме бар: біріншісі, Зенон достарымен бірге отырғанда, ол былғары түтіктер арқылы бу жіберіп, Зенонның қонақ бөлмесінің астында шағын жер сілкінісін тудырды. Екіншісі, ол күн күркірі мен молнияны жасап, Зенонның көздеріне сәл ойылған айнадан шығарылған жарықпен нұқсан келтірді. Бу туралы білімінен бөлек, кейбір сенімсіз дереккөздер Антемийдің ұңғын немесе басқа да жарылғыш заттар туралы білімі болғанын айтады.

Математика

Антемий – қабілетті математик. "Күйдіретін айналар туралы" трактатында жарықты бір нүктеге шоғырландыратын беттерді салуды жеңілдету мақсатымен, ол эллипстің шексіз кішкентай сызықтар арқылы құрылысын сипаттады және Аполлоний Перганың "Коникалар" еңбегінде кездеспейтін эллипстің қасиетін тұжырымдады: бір нүктеден жүргізілген екі жанасу сызығының арасындағы бұрыштардың фокуста тең болуы. Оның еңбегінде директрисаның тұңғыш рет практикалық қолданылуы да бар: фокус пен қос координата берілген жағдайда, ол параболаның кез келген нүктесін табу үшін фокус пен директрисаны пайдаланды. Бұл жұмысты кейін араб математиктері, мысалы, Альхазен білді. Евтокийдің Аполлонийдің "Коникалар" еңбегіне жазған түсіндірмесі Антемийге арналған.

Сәулет

Архитектор ретінде Антемий ең әйгілісі Айя-Софияны жобалау жұмысымен танымал. 532 жылы осы орындағы алдыңғы шіркеу өртенгеннен кейін Юстиниан I оны Милеттік Исидормен бірге жұмысқа тартты, бірақ жоба басталғанда ерте қайтыс болды. Ол сондай-ақ Дарас қаласындағы су тасқынынан қорғау бекіністерін жөндеген деген де мәлімдеме бар.