Кіріспе
Лифт операторы (солтүстік америкалық ағылшын тілінде), лифтші (қазақ тілінде, әдетте, лифт қызметшісі) немесе лифтші қыз (британ ағылшын тілінде) - бұл қолмен жұмыс істейтін лифтті басқаруға арнайы жұмысқа алынған адам. Көбінесе ескірген мамандық деп саналатын болса да, лифт операторлары тарихи қондырғыларда жұмыс істеуді жалғастырып, қазіргі заманғы нишаларды толтырады.
An elevator operator (North American English), liftman (in Commonwealth English, usually lift attendant), or lift girl (in British English), is a person specifically employed to operate a manually operated elevator. While largely considered an obsolete occupation, elevator operators continue to work in historic installations and fill modern day niches.
Тарихи сипаттама
Лифт операторының біліктілігі көп. Қолмен жұмыс істейтін лифтілерді жиі үлкен рычагпен басқаратын. Лифт операторы лифттің жылдамдығын реттеуге тура келді, бұл әдетте лифт деңгейін әр қабатпен үнемі тоқтату үшін уақытты жақсы сезінуді талап етеді. Кейіннен сауда үйлеріндегі жұмысшылар қауіпсіздік пен пайдалану бойынша оқудан басқа, оператордың рөлін сәлемдесушімен және экскурсиялық нұсқаушымен біріктіріп, өнім бөлімдерін, қабаттан қабатқа хабарлап, кейде арнайы ұсыныстарды атап өтті.
Ғимараттар
Қажетті қабатты таңдау үшін басқыштарды пайдаланатын пайдаланушымен жұмыс істейтін лифттердің пайда болуымен лифті операторлары аз қалды. Кейбір ескі ғимараттарда әлі күнге дейін қолмен жұмыс істейтін лифттер бар, сондықтан оларды басқару үшін лифт операторларын жұмысқа алуға болады. Огайо штатының Дейтон қаласында Мендельсонның тарату нүктесі ескі Delco ғимаратынан жұмыс істейді, онда оператор басқаратын ескі жолаушылар лифті бар. Чикагодағы Көркем өнер ғимараты; Миннеаполис қаласының орталығындағы Янг Куинлан ғимараты, Миннесота штаты; Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы қалалық әкімдік; Луисвилл штатындағы Коммодор пәтер ғимараты, Кентукки штаты; Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласындағы қалалық әкімдік; және Мейн штатының Уотервилл қаласындағы Сир ғимараты - лифт операторларын жұмысқа алатын АҚШ-тағы бірнеше ғимарат. 2017 жылы Нью-Йорктегі 50-ден астам ғимараттарда лифт операторлары жұмыс істеген, негізінен Манхэттеннің жоғарғы шығыс және батыс жағындағы көпқабатты ғимараттарда, сондай-ақ Бруклиндегі кейбір ғимараттарда. Швециядағы Стокгольм концерт залында лифт операторы міндетті түрде жұмыс істейді, өйткені лифтке көше деңгейінен тікелей кіру бар, сондықтан билеттерді тексеру үшін лифтте жұмысшы болуы керек. Қазіргі заманғы ғимараттарда лифт операторлары әлі де кездеседі. Мысалы, олар көбінесе Жапония мен Тайваньдағы Сого және Мицукоши сияқты жапондық дүкендерде, сондай-ақ Тайбэй 101 және Линкольн өнер орталығындағы сияқты аспан қыртысындағы жоғары жылдамдықты лифттерде кездеседі. Кейбір ескерткіштер, мысалы, Сиэтлдегі Space Needle, Париждегі Эйфель мұнарасы және Торонтодағы CN Tower, арнайы немесе жоғары жылдамдықты лифттерді басқару үшін лифт операторларын пайдаланады, ескерткішті (немесе лифт технологиясын) талқылайды және көпшілік қозғалысын бағыттауға көмектеседі.
Нью-Йорк метро станциялары
Нью-Йорк метросында бірнеше лифтілер операторы жұмыс істейді. Олар бес станцияда орналасқан: 168-ші көшеде, 181 -ші көшеде Сент-Николас даңғылында және Форт-Вашингтон даңғылында, 190 -шы көшеде және 191 -ші көшеде Вашингтон Хайтс, Манхэттеннің жоғарғы бөлігінде. Бұл станцияларда лифтілер авариялық емес кірудің жалғыз немесе негізгі құралы болып табылады. Қазіргі уақытта лифтілер жолаушыларды сенімді ету үшін қызмет етеді, өйткені лифтілер платформаларға кіретін жалғыз жол болып табылады, ал жолаушылар лифтілерді жиі қызмет көрсетушімен күтеді. Бес станцияның қызметкерлері негізінен жөндеу және тазалау жұмыскерлері, олар бұрынғы жұмыстарына қиындаған жарақаттар алды.
Тарих
Лифтілер 1970-ші жылдары автоматтандырылған, бірақ 2003 жылы олардың саны азайса да, операторлар сақталды. 2004 жылы Метрополитендік көлік басқармасының (MTA) бюджет қысқартулары нәтижесінде станцияларда лифтілер қызметшісі саны бір станциядан бір адамға дейін қысқартылды. Агенттік барлық қызметшіні алып тастауды жоспарлаған еді, бірақ көптеген саяхатшылар наразылық білдіргеннен кейін әр станцияда біреуін қалдырды. Бұл өзгеріс жылына 1,2 миллион доллар үнемдеген. 2007 жылдың қарашасында МТА операторлардың лауазымдарын жоюды ұсынды, бірақ 2007 жылдың 7 желтоқсанында МТА аймақтағы сайланған лауазымды адамдар мен тұрғындардың қарсылығына байланысты қалған лифт операторларын алып тастамайтынын мәлімдеді. 2018 жылдың қазан айында МТА тағы да бес станцияда лифт операторларын алып тастауды ұсынды, бірақ бұл шешім Көлік жұмыскерлері одағының қарсылығынан кейін кері қайтарылды.
Сан-Францискодағы BART
2022 жылдан бастап лифт операторлары қазіргі уақытта Сан-Франциско шығанағының шығанағының жылдам транзиті жүйесінің Маркет-стрит станциясында жолаушылардың қауіпсіздігі мен лифт тазалығын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді.
Көңіл көтеру парктері
Әдетте ойын-сауық және ойын-сауық саябақтарында бақылау мұнаралары болады. Мысалы, Санта-Кларитадағы (Калифорния штаты) Six Flags Magic Mountain-дегі Sky Tower. Бұл аттракциондарда заманауи немесе батырмамен жұмыс істейтін лифттер болуы мүмкін, бірақ олар көбінесе қауіпсіздік және көпшілікті бақылау мақсатында аттракцион операторларын пайдаланады. Көптеген юрисдикцияларда ойын-сауық парктерінің операторлары үшін қатаң жауапкершілік заңдары бар, сондай-ақ вандализм үлкен проблема болуы мүмкін, сондықтан кейбір парктер клиенттерге қызметкерлері болмаса, бұл аттракциондарға отыруға рұқсат бермейді. Сонымен қатар, егер осындай саяхаттың басында мұражай болса, оператор әдетте мұражайдың мақсаты мен мазмұны туралы және парк туралы басқа да жарнамалық хабарламалар туралы кіріспе береді.
Құрылыс орындары
Көп қабатты ғимараттарды салуда қолмен жұмыс істейтін лифті операторларын уақытша сыртқы көтерулерді немесе әлі орнатылып жатқан дәстүрлі лифттерді пайдалану арқылы пайдалануға болады.
Жапониядағы лифтідегі қыздар
Лифтші қыз (エレベーターガール, Erebētāgāru), қысқаша erega, Жапонияда лифтілерді басқаратын әйелдердің кәсібі. 1920 жылдары бұл рөл кең тараған кезде, shokoki garu ("жоғарға және төменге бақылаушы қыз"), hakojo ("қорап қыз") және erebeta no onna untensyu ("лифт жүргізушісі") сияқты қосымша терминдер осы рөлді сипаттау үшін пайдаланылды. Алайда, "эребета қыз" - бұл кәсіптің танымал атауы болып қала береді, ол Жапонияның қалаларында жиі кездеседі. Лифтідегі қыздар арнайы киім киіп, күлкілі болып, әдепті сөйлеуге және дене ұстауына жақсы үйреніп жатады. Жапонияның жалақышысынан айырмашылығы, лифтідегі қыз әйелдердің қоғамдағы рөлінің символы болды, ол сөзбе-сөз және физикалық тұрғыдан жоғары және төмен қозғалып, әйелдер жапондық жұмыс күшін қабылдады. Бүгінде дүкендердегі лифтілік қыздар аз, бірақ оларды ұстап тұрғандар лифтілік қызды тиімді маркетингтік стратегия деп санайды. Лифтші қыздар жұмыс орнындағы әйелдікке айналған кәсіптердің үлгісі болып табылады.
Тарих
1929 жылға дейін лифт операторлары ер адамдар болған. 1929 жылы Matsuzakaya сауда үйінің Уэно филиалы жаңа ғимараттағы лифтілерді басқару үшін әйелдерді жалдады. Сол жылы Йомиури Шинбун бірінші лифтші қыздардың тәжірибесі туралы мақала жариялап, лифт операцияларын жапон әйелдерінің жаңа кәсібі деп атады. Америка Құрама Штаттарында әйелдер бұрын да осындай жұмыс атқарса, Жапонияда әйелдер лифт операторына ауысу ерекше болды. Бастапқыда әйелдер ерлер сияқты лифт операторы ретінде лифт тетіктерін және есіктерді жабумен айналысатын. Лифтілер автоматтандырылған сайын, олардың рөлі клиенттермен қоштасу, сатып алуды жарнамалау және хабарландыруларға айналды.
Сурет
Лифтші қыздар көптеген әдебиеттер мен фильмдерде кездеседі. Лифтші қызды қолданудың басты құралы - жұмыс орнындағы лифтші қыздың сақталған, бақыланатын рөлін әйелдің жеке өмірінде атқаратын белгісіз, мүмкін аңызсыз рөлімен салыстыру. Шоджи Миюкидің "Going Up: I am an Elevator Girl" порнографиялық фильмі осы қарама-қайшылықты ойнап, көтерілісте жыныстық қатынасқа түсетін жасырын нимфомандықты көрсететін, әдепті көтерілісші қыздың оқиғасын баяндады. Crayon Shin Chan танымал аниме сериясында лифт бұзылған кезде лифт қызына тұтқынға түскен. 2009 жылы түсірілген "Лифтілік қасірет" фильмін комедияшы Тори Миюки үш кәсіби лифтілік қызбен бірге лифтте фильмді көріп жарнамалаған. Карл Гринфельдтің 1995 жылы жапон мәдениетінің ашылуындағы "Жұмысты жылдамдықпен жалғастыру: Жапонияның келесі ұрпағымен күн мен түн" атты еңбегінде күндіз лифтпен жұмыс істейтін, ал түнде есірткі мен қауіпті жыныстық қатынасқа түсетін лифтші қыз туралы ойдан шығарылған әңгіме жазылған. Кортни Барнетт "Лифті операторы" атты ән жазды.