Кіріспе

Солтүстік Македонияның алтыншы премьер-министрі Никола Груевский (, айтылады; 1970 жылы 31 тамызда туған) - Македонияның 2006 жылдан 2016 жылғы македониялық наразылықтарға байланысты отставкаға кеткенге дейін премьер-министр қызметін атқарған және 2004 жылдан 2017 жылға дейін VMRO DPMNE партиясын басқарған бұрынғы македониялық саясаткер. Еуропалық Одақ араласқан Призино келісімі бойынша Груевский 2016 жылдың 18 қаңтарында орнынан түсуге келісті және қызметінен кетті. 2018 жылдың мамыр айында ол жемқорлықпен айыпталып, екі жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 2017 жылы Болгариямен жасалған келісімдерге және 2018 жылы Грекиямен жасалған Преспа келісіміне қарсы болды. 2022 жылдың сәуірінде ол АҚШ қазынашылығының Балқанға қатысты санкцияларға және АҚШ Мемлекеттік департаментінің сыбайлас жемқорлыққа байланысты санкцияларға тап болған адамдардың арнайы тағайындалған азаматтар тізіміне қосылды. Сондай-ақ сәуір айында ол ақшаны адалдандыру және мемлекеттік мүлікті заңсыз сатып алу және жасыру үшін 7 жылға бас бостандығынан айырылды.

Қаржы министрі (1999-2002)

Любчо Георгиевскийдің басшылығымен үкімет Македонияның Телеком компаниясын Мажарстанның Матавына және ОКТА мұнай өңдеу зауытын Грекияның мұнай компаниясына сатып жіберді. Груевский сондай-ақ қаржылық реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде төлем жүйесін реформалау және 18% қосылған құн салығы, бұл салықтан жалтаруға қарсы күрес бағдарламасы болған барлық македондық бизнес үшін салықтық түсімдерді талап ету.

Партия басшысы (2003-2017 жж.)

Груевский - билік басындағы VMRO DPMNE партиясының көшбасшысы. 2002 жылғы парламент сайлауында ВМРО ДПМНЕ жеңілгеннен кейін партияның ішінде ішкі жанжал кезеңін бастан кешірді. Груевский ЕО жақтасы ретінде танылды және ол партияның басшысы болып сайланды. Любчо Георгиевский ВМРО ДПМНЕ-ден кеткеннен кейін өзінің жеке партиясын (ВМРО Халық партиясы) құрды, бірақ ВМРО ДПМНЕ партияның көпшілігін жақтады.

Премьер-министр (2006-2016 жылдар)

ВМРО ДПМНЕ 2006 жылғы шілдедегі парламенттік сайлауда жеңіске жетті және 2006 жылғы 25 тамызда ол жаңа үкіметті құрды. Оның үкіметінде көптеген жаңа тұлғалар болды, олардың көпшілігі 30 жаста, маңызды министрліктер мен басқа да лауазымдарда. Груевский сайлауда 1970 жылдары туған алғашқы еуропалық үкімет басшысы атанды. 2007 жылдың маусым айында Груевский АҚШ президенті Джордж Буш, Албания премьер-министрі Сали Бериша және Хорватия премьер-министрі Иво Санадермен бірге Албанияның Тирана қаласында өткен кездесуге қатысты. Оның партиясы VMRO DPMNE бастаған коалиция 2008 жылдың 1 маусымында өткен парламенттік сайлауда жеңіске жетті, бұл олардың парламенттегі орындықтардың жартысынан астамын жеңіп, екінші сайлау жеңісі болды. Алғашқы сайлауда бірқатар зорлық-зомбылық оқиғалары орын алып, кейбір албандықтар басымдылық танытқан муниципалитеттерде алаяқтық туралы айыптар айтылды. Груевский албандықтардың Демократиялық интеграция одағы саяси партиясымен үкімет құрды. Оның партиясы VMRO DPMNE бастаған коалиция 2011 жылдың 5 маусымында өткен парламенттік сайлауда жеңіске жетті, бұл олардың кезекті үшінші сайлау жеңісі болды, парламенттегі 123 орынның 56-сын жеңіп алды. Мемлекеттік ресурстарды теріс пайдалану, соның ішінде жүз мыңнан астам мемлекеттік қызметкерлерді агитатор ретінде әрекет етуге шантаж жасау туралы наразылықтар назардан тыс қалдырылды және сайлаулар жарамды деп жарияланды. Груевский жаңа үкіметті қайтадан Интеграция үшін демократиялық одақпен коалицияда құрды. 2012 жылдың 6 қаңтарында Груевский Македонияның тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған ескерткіш ретінде Скопьедегі "Порта Македония" триумф аркасын ашты және ол жеке өзі Скопье 2014 жобасының бастамашысы болғанын мойындады. 2014 жылдың 27 сәуірінде ВМРО ДПМНЕ парламенттік сайлауда жеңіске жетіп, Груевскиге премьер-министр ретінде тағы бір мерзім берді. 2014 жылы Груевский ішкі және халықаралық реттеушілердің құзырынан тыс салықсыз автономды сауда аймағын құру жоспарларын парламент арқылы асыра бастады. Бұл шара парламенттің мүшелерін үрейлендірді. Еуропалық Одақтың Венеция комиссиясы "Егер барлық заңдарды (қылмыстық заңдардан басқа) конституциялық танылған заң шығарушы мен атқарушы орган емес, басқарушы орган қабылдап, орындаса, бұл аймақ қолданыстағы конституциялық құрылымнан бөлек "мемлекет ішінде мемлекет" болып табылады" және "қоқыс ақшаның" баспанасына айналуы мүмкін ". 2015 жылы бұрынғы премьер-министр және ВМРО ДПМНЕ-нің негізін қалаушы Любчо Георгиевский Груевскийдің үкіметін Сербияға қосылу үшін елді сербшелендіруді мақсат тұтқаны үшін айыптады.

Телефон тыңдау туралы жанжал және отставка

2015 жылдың мамырында Скопьеде Груевский мен оның үкіметіне қарсы наразылық акциялары болды. Демонстрациялар оппозиция жетекшісі Зоран Заевке айып тағылғаннан кейін басталды. Груевскийдің 20 мың македондық шенеуніктер мен басқа да тұлғаларды тыңдатып, 2011 жылы полиция қызметкерінің жас жігітті өлтіруін жасырып тастағанын мәлімдеді. 5 мамырда белсенділер мен полиция арасында зорлық-зомбылық оқиғалары орын алып, екі жаққа да жарақаттар түсті. Келесі күндері оппозиция үкіметті қорқытуға қарсы тағы да іс-қимылдар жасалатынын мәлімдеді, олар осы айдың соңында солай болды. Бірнеше министр, соның ішінде ішкі істер министрі де отставкаға кетті. Груевский бастапқыда орнынан түсуден бас тартты, 16 мамырда "егер мен кері бұрылсам, бұл қорқынышты қадам болады, мен шабуылдарға қарсы тұрамын" деді. Алайда, 2016 жылдың 15 қаңтарында Эмиль Димитриев премьер-министр болып тағайындалды және ол 18 қаңтарда, Груевскийдің сайлау алдындағы орнынан түсуінен кейін, Przino келісімінің бөлігі ретінде, қызметке кірісті.

Премьер-министр болғаннан кейінгі (2017 жылдан бастап)

2017 жылдың шілдесінде Македония соты Груевскийдің және оның партиясының тағы төрт лауазымды адамының, соның ішінде бұрынғы ішкі істер министрі Гордана Янкулоска мен бұрынғы көлік министрі Миле Янакиескидің телефон тыңдау ісіне байланысты паспорттарын тәркілеуді бұйырды. 2017 жылдың желтоқсанында Груевский VMRO DPMNE партиясының басшысы лауазымынан орнынан кетті.

Сот

2017 жылдың қаңтар айында Македонияның арнайы прокуратурасы "Танк" тергеуін бастады, онда екі адам 2012 жылдың ақпан мен қазан аралығында ресми лауазымы мен өкілеттігін пайдаланып, €600,000 құндық бронемашина Mercedes Benz мемлекеттік сатып алуды заңсыз аяқтады және сол кездегі премьер-министр болған Груевскийдің "еркін орындады" деп айыпталды. 2018 жылдың 23 мамырында Груевский мемлекеттік қызметкерлерге заңсыз ықпал еткені үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды. 2018 жылдың 9 қарашасында Скопье қылмыстық соты Груевскийдің түрме жазасын кейінге қалдыру туралы арызын қабылдамады және 10 қарашада ол екі жылдық жазасын бастауға қатыспады. Ол соңғы рет 8 қарашада Македонияда Скопьедегі қонақ үйде көрінді. Македония билігі қашқынға қатысты тұтқындауға ордер шығарды. VMRO DPMNE-нің жетекшісі Християн Микоски Груевскийді қорғап, оған қатысты тұтқындау ордені мен полиция іздестіруін "саяси қуғын-сүргін" және "саяқ аулау" деп сипаттады, VMRO DPMNE "полиция қоршауында" екенін қосты.

Қашушы

13 қарашада Груевский өзінің Facebook аккаунты арқылы Венгрияға қашып кетіп, саяси баспана сұрағанын хабарлады. Груевскийдің оңшыл ұлттық консервативті Фидестің басшысы және Венгрияның премьер-министрі Виктор Орбанмен тығыз қарым-қатынасы бар деп саналады. Ол Грекия мен Македония арасындағы Преспа келісіміне қарсы шығып, оған қарсы VMRO DPMNE-нің қатал ұстанымын қолдады. Орбан Груевскийдің қашып кетуін "барлық қылмыс оқиғалары сияқты қызықты, қызықты оқиға" деп сипаттаған. Болгария билігінің айтуынша, Груевский ешқашан болгар азаматтығына өтінген емес. Кейіннен албан полициясы Груевскийдің Венгрияға дейін Албания, Черногория және Сербия арқылы өткенін растады. Интерпол Груевскийге халықаралық тұтқындау ордені берілгенін хабарлап, Македония үкіметі оның ұсталуы туралы ресми өтініш берді. 2018 жылдың 20 қарашасында Груевскиге Венгрия билігі саяси баспана берді. Груевский Преспа келісімін айыптап, премьер-министр Зоран Заевтың Македония халқын елдің атын өзгерту мәселесі бойынша "алдау" және "алдау" жасағанын және грек саясаткерлерінің Македонияға "антикалық тарих" бойынша Грекияның айрықша талаптарын сипаттайтын жағымсыз келісімді енгізгенін мәлімдеді. 2019 жылдың 27 маусымында Груевский Солтүстік Македония сұраған экстрадиция үшін Будапешттегі сот отырысында ашық емес отырыста қолдарына шынжыр байлап тұрды. Сол күні Будапешттегі сот оның экстрадициясын қабылдамағанын жариялады. Сот Ева Вархегидің айтуынша, оның экстрадициясына қажетті шарттар орындалмаған. 2020 жылдың 21 шілдесінде Груевскийдің VMRO DPNME құрметті президенті лауазымы партияны демократияландыру үшін енгізілген басқа өзгерістермен бірге алынып тасталды. Бұдан басқа, 2020 жылдың қазан айында Груевскийдің есімі Солтүстік Македония билігі бастаған жаңа ақшаны адалдандыру туралы тергеуде аталды.

Тобиас Зехтің лоббистік абыройы

2021 жылдың 19 наурызында неміс саясаткері Тобиас Зех Бундестагтан бұрынғы Македония премьер-министрі Никола Груевскийдің науқанына көп ақша алған деген айыптауларға байланысты отставкаға кетті. Груевский Венгрияға қашып кеткеннен кейін, Зех Солтүстік Македонияның бұрынғы қарсы барлау қызметкері Златко Кесковскиймен серіктестікке отырып, канабиспен байланысты PharmCann Deutschland AG компаниясы арқылы Солтүстік Македониямен іскерлік қарым-қатынасын жалғастырды.