Кіріспе

Болгария президенті Желю Митев Желев (; ; 3 наурыз 1935 – 30 қаңтар 2015) – болгар саясаткері және бұрынғы диссидент, 1990 жылдан 1997 жылға дейін Болгарияның демократиялық жолмен сайланған тұңғыш және коммунистік емес президенті болды. Желев 1989 жылғы Болгария революциясының ең белгілі тұлғаларының бірі еді, ол президент Тодор Живковтың 35 жылдық үкіметін аяқтады. Демократиялық күштер одағының мүшесі ретінде, ол 7-ші Ұлы Ұлттық Ассамблеяда президент болып сайланды. Екі жыл өткен соң, ол Болгарияның алғашқы тікелей президенттік сайлауында жеңіске жетті. 1996 жылғы қайта сайлау науқанында ол Петър Стояновқа қарсы өткен қиын іріктеу сайысында жеңіліске ұшырағаннан кейін партиясының кандидаттығынан бас тартылды.

Ерте өмір

Желев 1935 жылы Солтүстік-Шығыс Болгариядағы Веселиново ауылында шаруа отбасында дүниеге келді. Ол София университетінде философияны оқып, 1958 жылы бітірді және 1974 жылы PhD дәрежесін алды. 1965 жылы Коммунистік партиядан қуылғаннан кейін диссидент ретінде қаралы болып жүрген кезінде бұл өте маңызды жетістік болды. Қуылғаннан кейін ол бірнеше жыл "әлеуметтік паразит" деп аталып, коммунистік терминологияда жұмыссыз қалды. Ол осы жылдарды әйелінің ауылында дерлік ішкі жер аударуда, шаруа шаруашылықтарында кездейсоқ жұмыс істеп, күнкөрісін табуға тырысты.

Диссидент

Желев Болгария Коммунистік партиясының мүшесі болды, бірақ 1965 жылы саяси себептермен партиядан шығарылды. Болгариядағы барлық жұмыс мемлекеттік бақылауда болғандықтан, ол алты жыл жұмыссыз қалды. 1982 жылы ол "Фашизм" атты даулы еңбегін жариялады. 1982 жылы жарық көргеннен кейін үш апта өткен соң, кітап бүкіл елдегі кітап дүкендерінен және кітапханалардан алынып қойылды, себебі оның Италия, Германия және Испанияның фашистік режимдерін Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, соғыс кезінде және одан кейін бейнелеуі осы режимдерді Шығыс блогындағы коммунистік режимдермен салыстыратын болды.

ЖҚБ

1988 жылы коммунизм құлағанға дейін Желев Русе комитетін құрды, ал 1989 жылы ол Ашықтық және реформаны қолдау клубының негізін қалаушы мүшесі және төрағасы болды (сол кезде мұндай демократиялық клубтар көптеп құрылды), бұл оған Демократиялық күштер одағының (болг. СДС, SDS) партиясының үйлестіру кеңесінің төрағасы лауазымына ие болуға көмектесті.

Парламент депутаты және Президент

Желев 1990 жылғы маусымда 7-ші Ұлы Ұлттық Ассамблеяның депутаты болып сайланды; Ассамблеяның басты мақсаты Болгарияның жаңа демократиялық Конституциясын жасау болды. Президент Петър Младенов отставкаға кеткеннен кейін, 1990 жылдың 1 тамызында Ассамблея Желевті оның орнына сайлады. 2009 жылы Желев Болгарияның француз үлгісіндегі президенттік жүйеге көшуі керек деген пікірін білдірді: «Елде премьер-министр де, президент те болуы керек, бірақ соңғысына атқару билігін бақылауға жеткілікті кең өкілеттіктер берілуі тиіс». Желев 2015 жылдың 30 қаңтарында Софияда 79 жасында дүние салды.

Дүниежүзілік әділдік жобасы

Желю Желев Дүниежүзілік Әділет Жобасының (ABA) құрметті тең төрағасы болды.

Отбасы

Мария Желевамен (3 сәуір 1942 – 8 желтоқсан 2013) үйленген және Йорданка (1963–1993) және Станка (1966 жылы туған) есімді екі қызы бар. Желевтің Станка қызынан екі немересі бар.

Сыйлықтар мен марапаттар

2010 жылдың 15 қаңтарында Желев Югославиядан тәуелсіздігін алған Македония Республикасын мойындауына қосқан үлесі үшін 8 қыркүйек мемлекеттік орденімен марапатталды. Антарктикадағы Лубет жағалауындағы Желев шыңы "Болгарияның Антарктика бағдарламасын қолдағандығы үшін" Желю Желевтің құрметіне аталған.