Кіріспе

Неміс саясаткері Ханс Карл Филбингер (15 қыркүйек 1913 жыл - 1 сәуір 2007 жыл) консервативті неміс саясаткері және 1960 және 1970 жылдары оңшыл Христиан-демократиялық одақтың жетекші мүшесі, ХДС Баден-Вюртембергтің бірінші төрағасы және федералды ХДС-ның вице-төрайымы болды. Ол 1966 жылдан 1978 жылға дейін Баден-Вюртембергтің премьер-министрі болды және сондай-ақ 1973/74 жылдары Бундесраттың төрағасы болды. Ол консервативті зерттеулер орталығы Studienzentrum Weikersheim-ті құрды, оған 1997 жылға дейін төрағалық етті. Фильбингерге екінші дүниежүзілік соғыста әскери заңгер және судья ретінде атқарған рөлі туралы айыптаулар болғаннан кейін министр-президент және партия төрағасы лауазымынан кету керек болды. ХДС Баден-Вюртемберг оны құрметті төраға етіп сайлаған кезде - ол өлімге дейін осы лауазымға ие болды - ол даулы тұлға болып қалды.

Кәсіптік және отбасылық өмір

Фильбингер 1913 жылы 15 қыркүйекте Баден Ұлы Герцогтігінің Мангейм қаласында дүниеге келген. Фрайбург университетінде, Мюнхеннің Людвиг Максимилиан университетінде және Парижде заң және экономиканы оқыды. 1939 жылы "Акциялар мен корпорациялар құқығындағы көпшілік биліктің шектері" диссертациясы бойынша докторлық дәрежесін алғаннан кейін Фрайбург университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1940 жылы ол соңғы емтиханын тапсырды. Католик болған Филбингер Ингеборг Брюерге үйленген, олардың төрт қызы мен бір ұлы болды. Оның қыздарының бірі, Сюзанна Филбингер Риггерт (1951 жылы туған) "Kein weißes Blatt" атты кітап жазды. Бұл - әкесінің қызының өмірбаяны. (2013 ж.)

Фильбингер және нацистік партия

Фильбингер нацистік ұйымдарға студент кезінде алғаш рет келген. Ол грамматикалық мектепте оқыған кезінде қосылған Jugendbund Neudeutschland (Жастар федерациясы Жаңа Германия) мүшесі болды. Орталық партиясына саяси бейімділігі бар католик студенттер федерациясы олардың Гитлер жастарымен бірігуіне қарсы болғандықтан, оған тыйым салынды. Солтүстік Баден округінің жетекші мүшесі болған Филбингер 1933 жылдың сәуірінде өз әріптестерін бұрынғы ниеттерімен жұмысын жалғастыруға және алдағы болашаққа арналған бағдарлама шығаруға шақырды. Нәтижесінде НСДАП оны "саяси тұрғыдан сенімді емес" деп есептеді. 1933 жылы 1 маусымда Филбингер Штурмбаттаульге (SA) қосылды, кейіннен Ұлттық социалистік студенттер федерациясына да кірді, бірақ негізінен белсенді емес мүше болды. 1937 жылдың қаңтарында өзінің алғашқы сынағына өтініш берген кезде, Бас прокурор Бреттл Фильбингерге өзінің саяси шағымдарынан арызданбастан, болашақ мемлекеттік қызметкерлерге қажетті дайындық қызметі Референдиарияға қабылдануды күте алмайтынын айтты. Екінші емтиханнан шеттетіліп, одан әрі кәсіби мансабынан шеттетіліп, Фильбингер көктемде NS партиясының мүшелігіне қабылдауды сұрады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы Филбингер Германия әскери-теңіз күштеріне шақырылады. Ол Oberfähnrich және кейін лейтенант дәрежесіне көтерілді. 1943 жылы өзінің еркіне қарсы әскери заң бөліміне кіруге бұйрық алды. Екі рет Крайгсмаринге U-кемеге ерікті түрде шақырылып, бұған жол бермеуге тырысқан, бірақ бұл сәтсіз болды. Фильбингер соғыс аяқталғанға дейін заң бөлімінде қызмет етті. Бұл кезең кейіннен Филбингер ісімен танымал болды. Сол кезде ол Фрайбург шеңберінің мүшесі болды, бұл католик зиялыларының тобы баспагер Карл Фэрбердің айналасында болды. Фильбингер өзінің демалысын Фрайбургке оралып, нацистік режимді сынға алған жазушы Райнхольд Шнайдердің лекцияларына қатысу үшін пайдаланды. Оның білмей, 20 шілдедегі заговордың екі заговоршысы - Карл Сак және Бертольд Шенк Граф фон Штауфенберг - Фильбингерді сәтті төңкерістен кейін жұмысқа алуды ұсынды, сонымен қатар Фильбингердің "нацистік ұстанымы мен адалдығына" әрқашан сенуге болады деп қосты.

Соғыстан кейінгі алғашқы мансабы

1946 жылы Филбингер Фрайбург университетінде өзінің академиялық жұмысын жалғастырды, Уолтер Юкеннің ордолиберализмін қолдай отырып, заңгер болып қайтты. 1947 жылы ол Еукен мен Карл Гейлер төрағалық еткен Халықаралық антитрест комиссиясына кірді. 1951 жылы Филбингер Христиан-демократиялық одаққа қосылып, Оңтүстік Баден CDU төрағасы болды. 1953 жылы Филбингер Фрайбург қалалық кеңесіне сайланды. 1958 жылы министр-президент Гебхард Мюллер оны құрметті мемлекеттік кеңеске тағайындады. Осылайша ол штаттық үкіметтің мүшесі болды, негізінен Баден Вюртембергтің жас штатында Оңтүстік Баденнің мүддесімен айналысты. 1960 жылы Филбингер Ішкі істер министрі болып тағайындалды. Сол жылы Баден-Вюртембергтің мемлекеттік парламентіне сайланды, онда Фрайбург қаласын білдірді. Ол 1980 жылға дейін парламенттің мүшесі болды.

Баден-Вюртембергтің премьер-министрі

1966 жылы министр-президент Курт Георг Кизингер Германияның канцлері болып сайланды, ал Фильбингер Баден-Вюртембергтің министр-президенті болып тағайындалды. Ол кезде ХДС-ның коалициялық серіктесі ФДП ХДС-пен ажырап, ХДП-мен үкімет құрды. Драмалық келіссөздер нәтижесінде Фильбингер ХДС-ның ГСДП үкіметін құрады, бұл Федералды Ұлы Коалицияны бейнелейді. Ұлы коалиция 1968 жылғы сайлаудан кейін де жалғасты және әкімшілік жүйені реформалауға кірісті. Бұл реформа көптеген қалалар мен аудандарды біріктіріп, өмір сүруге жарамды бірліктер жасады. Фильбингердің айтуынша, қалалар "мемлекеттің шынайы күш көзі болып табылады және азаматтарға үйі бар деген сезімді береді". Нәтижелер Баден мен Вюртембергтің тарихи аймақтарының тарихи шекарасынан асып түсті. Екі аймақ тек 1952 жылы референдум арқылы біріктірілген болатын. Олардың қарым-қатынасы ешқашан оңай болған емес және Баденде жаңа "Оңтүстік-Батыс мемлекетіне" қарсылық күшті болды. Баденнің тәуелсіздігін жақтаушылар 1951 жылғы референдумның заңдылығына қатысты алаңдаушылық білдірді, себебі дауыс берудің қарама-қайшылықтары болды. 1956 жылы Федералды Конституциялық Сот штаттардың бірігуін заңды деп жариялады, бірақ Баден халқының еркі саяси махинацияларға ұшыраған деп қосты. Бұл шешімнің тікелей салдары Фильбингер министр президенті болғанға дейін болған жоқ. Ол өзі Баденнен шыққан және 1969 жылы сот өз шешімін қайталағаннан кейін, 1970 жылы Филбингер әкімшілігі Баденде екінші референдум өткізді, нәтижесінде бірігуді көпшілік мақұлдады. Фильбингерді осы үшін "Баден-Вюртембергтің бірлігінің сәулетшісі" деп атаған. Фильбингер өзінің партиясын да итермеледі, ол әлі де төрт бөлек аймақтық партия ретінде Баден-Вюртембергтің CDU-ға бірігу үшін ұйымдастырылды және бірінші төраға болып сайланды. 1972 жылғы штаттық сайлауда Филбингердің ХДС-ы 52,9% дауыс жинап, алғаш рет абсолютті көпшілікке ие болды. 1976 жылы "Социализмнің орнына бостандық" деген ұранмен сайлау науқанын жүргізген ол партиясының дауыс беру деңгейін 56,7% -ға дейін арттырды. Фильбингер саясаттағы және университеттердегі солшыл үрдістерге қарсылық білдірген және терроризмге қарсы күресте көрнекті орын алды. Ол жалпы ұлттық үрдістерге қарсы шығып, жалпы білім беретін мектептерге қарсылық білдірді және мемлекеттің үшжақты мектеп жүйесін (Hauptschule, Realschule, Gymnasium) және кәсіптік мектептерді кеңейтті. Баден-Вюртембергтің премьер-министрі ретінде ол 1973 жылдан 1974 жылға дейін федералды деңгейдегі мемлекеттердің өкілдігі - Бундесраттың президенті болды. 1970 жылдары Филбингер патриархалды тұлға ретінде үлкен танымалдылыққа ие болды. Ол ХДС-ның федералды атқарушы кеңесінің мүшесі және төрағаның орынбасары болып сайланды. Талдаушылар оны тіпті 1979 жылғы президенттік сайлауға үміткер деп санады, өйткені оның мансабы 1978 жылы Фильбингер ісіне байланысты кенеттен аяқталды (төменде қараңыз), бұл оқиғадан кейін оның беделі ешқашан қалпына келмеді.

Фильбингер ісі

Фильбингердің соғыс уақытындағы жазбасына қатысты алғашқы сын 1972 жылдың 10 сәуірінде айтылған. Баден-Вюртемберг штатының сайлауына екі апта қалғанда Der Spiegel журналы Филбингердің бір үкімін жариялады. 1945 жылы 29 мамырда Фильбингер артиллериялық Петцольдқа қарсы сотқа төрағалық етті және оны наразылық туғызу, мойынсұнудан бас тарту және қарсылық көрсету үшін алты айға бас бостандығынан айырды. "Шпигель" басылымының редакторлық мақаласында, Петцольдтың естеліктеріне сүйене отырып, Филбингер Гитлер туралы "атамекенді қайта көтерген сүйікті фюреріміз" деп айтқан. Фильбингер дереу "Шпигельге" қарсы сотқа жүгінді, "Шпигельдің" мұндай талап қоюдан бас тартуын талап етті. Сот Пэтзольдты сенімді куәгер емес деп тапқандықтан және оның басқа сөздері мен әрекеттеріне қайшы келетіндігі туралы шешім қабылдады. Дегенмен, Филбингерге қатысты айыптаулар әр түрлі жағдайларда жалғасты, мысалы, 1974 жылы Фильбингер Бундесраттың президенті ретінде 20 шілдедегі заговордың үш жүз жылдығында сөйлеген кезде немесе 1975 жылы Уайльдегі ядролық қондырғы туралы пікірталас кезінде. Дебаттанушылар жиі бар дәлелдерді бұрмалады немесе елемеді немесе жағдайды, әсіресе Петзольдтың нацистікке қарсы ұстанымын, нақты үкіммен шатастырды. Фильбингердің Петзольдқа қарсы үкімі 1945 жылы 8 мамырда неміс әскерінің берілгені үшін ерекше сынға түсті. Алайда британдық әскери командалық Норвегиядағы неміс офицерлеріне неміс тұтқындары арасында тәртіпті сақтауды тапсырды. Кейіннен Петзольд ісі Фильбингерге қатысты басқа да істермен шатастырылып, Фильбингер нацизмге қарсы сөйлегені үшін солдатты өлімге кескен деген аңыз пайда болды. Бұл дауды неміс жазушысы Рольф Хоххут қызу қозғады. 1978 жылы 17 ақпанда неміс Die Zeit апталығы Хоххуттың "Германиядағы махаббат" романынан (октябрь 1978 жылы жарық көрді) алдын ала көрініс жариялады, оның негізін теңізші Уолтер Грогер ісі құрады. Хокхут Филбингерді әскери заңгер ретінде төрт өлім жазасына "қатысты" деп айыптады. Пецзольдтың соты өлім жазасына кесілмегенімен, Хокхут оны соғыстан кейін өткізілгені үшін "қате" деп есептеді. Фильбингер сот шешімін шағымданған жоқ, және Хокхут өзінің "заңсыздық" айыптарын қайталамаса да (содан кейін тіпті ешкім мұндай айыптар қоймады деп мәлімдеген), басқа да айыптаулар бұқаралық ақпарат құралдарында қайталанды және әртүрлі болды.

Фильбингерге қатысты күрделі істер

Әскери-теңіз флотында заңгер болған кезінде Филбингер 230 іске қатысқан, оның 6-ы өлім жазасына кесілген. Осы істердің үшеуінде Филбингер айыптаудың адвокаты болды, екі жағдайда ол төреші болды және бір жағдайда ол сырттан араласты. 1943 жылдың мамыр айында Кильдегі әуе шабуылынан кейін оқиға орнын тазартуға қатысқан бірнеше теңізші дәріханадан кейбір ұсақ-түйек тауарларды ұрлады деп айыпталды. Фильбингер прокурор ретінде топ жетекшісі Кремерді өлім жазасына кесуді талап етті және судья Кремерді өлім жазасына кесіп тастады. Үкім шығарылғаннан кейін Филбингер теңізшіні оқиға туралы тағы да тергеді, содан кейін сотталған адамды оң көзбен қарайтын баяндама жазды. Фильбингер бұл баяндаманы үкімге қосады, ол жоғары тұрған командирге растау үшін жіберілуі керек еді. Командир Фильбингерден адамды кешіру керек пе деген сұраққа түсініктеме беруін сұрағанда, прокурор өлім жазасын түрме жазасына ауыстыру туралы өтініш жасады. Басшы келісіп, Креймерді жазалау лагеріне жібереді. Филбингердің өзі өзінің әрекеттерін "жалған, айлакерлік, өтірік, күмәнсіз" деп атады. Екінші жағдай Хоххуттың романының негізі болған жағдай. Норвегияға жіберілген теңізші Уолтер Грогер өзінің норвегиялық сүйіктісімен Швецияға қашып кетуді жоспарлаған. Жұптың ісі ашылып, олар тұтқындалды, ал Грегер сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда флоттың командирі растаудан бас тартып, істі Осло әскери сотына қайтарып, прокурорға өлім жазасын талап етуге бұйрық берді. Сотталған күні өлім жазасына үкім шығаруды өтінген прокурор қатысуға тыйым салынды, ал іске қатысы жоқ Филбингер прокурор болып тағайындалды. Адмиралдың бұйрығына сәйкес, Филбингер өлім жазасын талап етті және сот теңізшіні өлім жазасына кесіп тастады. Адмирал Дониц кешірім сұрап өтініш білдірген. 1945 жылы 16 наурызда Грегер өлім жазасына кесілді және әскери әдет-ғұрыпқа сәйкес Фильбингер өлім жазасына кесілді. Екі жағдайда Филбингер режимге қарсы шыққандарды өлім жазасынан құтқарды: ол саяси мәлімдемесі үшін өлім жазасына кесілген әскери капеллан Мёбиус ісіне араласты. Істі 1945 жылдың көктемінде қайтадан ашып, Мёбиус ақталды. 20 шілдедегі соғыс туралы кейбір пікірлер айтқан лейтенант Форстмайерге қарсы іс-қатыстағы прокурор ретінде ол куәгерлерге айғақтар беруге ықпал етті, олар айыпталушының пайдасына түсіндірілуі мүмкін, іс жүргізуді ұзартты және сотта сотталушының дәрежесін төмендету және шартты түрде бас бостандығынан айыру туралы үкімді алды. Форстмайерді майданға жіберу керек еді, бірақ соғыс аяқталуы бұған жол бермеді. Ақырында, Филбингер әскери судья ретінде екі өлім жазасын шығарды: 9 сәуірде Филбингер төрағалық еткен Осло әскери соты төрт теңізшінің ісін қарады, олар өздерінің командалық офицерін өлтіріп, Швецияға қашып кетті. Сот оларды адам өлтіргені және қашып кеткені үшін өлім жазасына кесіп отырды. (Бұл оқиғадан кейін 1952 жылы теңізшілердің бірі тағы да сотталып, он жылға бас бостандығынан айырылды.) 1945 жылы 17 сәуірде Фильбингер өзінің қайығын және он төрт теңізшісін Швецияға алып кеткен Оберстштурманға қарсы сот процесін басқарып, аға NCO-ны қашып кету және моральды құлдырату үшін өлім жазасына кесіп жіберді. Екі үкім де сотқа дейінгі іс бойынша шығарылған, сондықтан да олар айыпталушыларға жетпеді. Бұл екі өлім жазасы соғыстың соңында да әскери тәртіптің бұзылуын болдырмау үшін жасалды, әсіресе теңіз флоты Қызыл армия қоршап алған Шығыс Пруссиядан екі миллион немісті эвакуациялауға қатысқандықтан. FAZ-тың еңбек сіңірген редакторы Гюнтер Гиллесеннің айтуынша, ол 2003 жылы бұл істі қараған.

Фильбингердің реакциясы

Фильбингерді соғыс кезінде жасаған әрекеттері үшін ғана емес, сонымен қатар 1978 жылы айыпталуларға қатысты реакциялары үшін де сынға алды: айыпталуларға қатысты алғашқы реакциясында Фильбингер "бірде-бір өлім жазасын шығарған жоқ" деп мәлімдеді, бұл кейіннен 1945 жылдың сәуірінен бастап екі іс-әрекеттің ашылуымен қарама-қайшы болды. Фильбингердің 1945 жылғы екі өлім жазасын 1978 жылғы дау кезінде ғана еске түсіргені көптеген адамдарға сенбейтін және қорқынышты болып көрінді. Фильбингер бұл туралы үкімдерді "жанды үкімдер" деп сипаттап, олар жоқ айыпталушылар үшін ешқандай нәтиже бермейтінін түсіндірді. Тағы бір мәселе "Was damals rechtens war, kann heute nicht Unrecht sein" ("Ол кездегі заңдылық бүгінгі күні заңсыз бола алмайды") деген сөйлемге байланысты. Бұл пікір Spiegel журналының 1978 жылы 15 мамырда Filbinger-ге берген сұхбатының бір бөлігі болды. "Шпигель" бұл цитатаны нацистік заңдарды ақтау ретінде түсіндірді, ал Филбингер 1872 жылғы әскери қылмыстық кодекске сілтеме жасады, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданыста болды. Фильбингер оның цитаты редакцияланып, контекстінен шығарылғанына шағымданды және сұхбат кезінде болған оның сол кездегі өкілі Герхард Голл журналдың түсіндіруін "нағыз емес, сонымен қатар қорлық" деп атады. Голлдің айтуынша, Филбингер 1945 жылы барлық ұлттар өлім жазасын дезертирлікке қарсы жеткілікті және қажетті қорқыныш ретінде қарастырған, ал ол нацистік мемлекетті әрқашан "әділетсіздіктің төрелігі" деп қарастырып, таңбалаған. Дегенмен, бастапқыда жарияланған цитата Филбингерде қалады және қайталанатын сынның негізін құрайды. Содан бері "Шпигель", "Зайт" және басқа да ақпарат құралдары бұл даулы түсініктерді қайталап, Фильбингердің наразылық хаттарына әкелді. 1991 жылы "Zeit" газеті сот үкімімен түзетулерді жариялауға мәжбүр болды. Фильбингердің сыншылары кінәсіздік презумпциясын бұзғаны және қарсыластарын кінәлі деп тануды айыптауды растау ретінде қабылданатын бүлдіршін шеңберге түсіргені үшін сынға ұшырады. Фильбингер алғашқы айыптаулардан кейін басқа да істер туралы сұрамағаны үшін, жеткілікті түрде ашылмағаны немесе айыптаулардың құқықтық өлшемдеріне тым көп мән бергені үшін сынға түсті.

Филбингердің отставкасы

ХДС саясаткерлері сынға қосылғаннан кейін, Филбингер 1978 жылы 7 тамызда министр президенті қызметінен, сондай-ақ Баден-Вюртемберг ХДС-інің төрағасы қызметінен кетті. Екі лауазымда да оның орнын Лотар Спет иеленді. Осыған қарамастан, ХДС Баден Вюртемберг оны 1979 жылы құрметті төраға етіп тағайындады, ол өлгенге дейін осы лауазымда болды. Фильбингер сондай-ақ федералды партиядағы қызметтерінен бас тартуға мәжбүр болды, 1978 жылы төрағаның орынбасары қызметінен кетіп, 1981 жылы атқарушы кеңестің орындығынан бас тартты. Ол қызметінен кеткен кезде Филбингер шабуылдар әлі де болса шындыққа сай келмегенін білдірді. Кейбір тарихшылар мен заңгерлер осыған келісе, ал басқалары бұл тұжырымға қарсы. Баден-Вюртемберг ХДС-і Фильбингерді оңалтылған деп санайды.