Кіріспе

Жәкелер – Груiformes отрядына жататын, ұзын аяқты және ұзын мойынды үлкен құстар. Ұлыбританияда екі түрі жабайы күйде кездеседі: жалпы жәке (Grus grus) – сирек көшіп келетін және қазіргі уақытта елге қайта қоныстандырылып жатқан, өте шектеулі ареалда көбейетін түр, және Солтүстік Америкадан келген құмды жәке (Antigone canadensis) – өте сирек кездесетін құс. Үшінші түрі – demoiselle жәкесі (Grus virgo) бірнеше рет тіркелген, бірақ бұл құстардың жабайыда пайда болғаны көбінесе мойындалмайды. Көптеген басқа түрлер де тұтқында ұсталады, сондықтан олардан қашып кеткендер кездесуі мүмкін.

Тарихи оқиға

Жалпы алғанда, орта ғасырларда Ұлыбританияда көбейтін құс болған деп саналады. Англиялықтар кранды соқыртындар үшін "ең құрметті аң" деп бағалап, оны қуана жеген. 1212 жылдың желтоқсан айында Джон король Кембриджширдегі Эшвеллде гирфальконымен крандарды аулап, жеті құсты өлтірді, ал 1213 жылдың ақпан айында Линкольнширде тағы тоғыз құсты түсірді. 1465 жылы Джордж Невиллдің Йорк архиепископы болып сайлануын тойлауға арналған тойда 204 кран болған деген аңыз бар. 1533 жылғы Парламент заңы кран жұмыртқаларын ұрлауды айыппұлмен жазаланатын қылмыс деп жариялады, сондай-ақ "Л'Эстранж отбасының үй шаруашылық кітабында" 1519 мен 1533 жылдар аралығында олардың қоймасына кран жеткізілгені туралы бес жазба бар. Англияның ауылдық аймақтарында сұр құсты да "кран" деп атағандықтан, осы құстардың қандай екендігі туралы шатасу туындайды, және ол әлі де солай аталады. "Кран" префиксі бар ағылшын жер аттары жиі кездеседі және олар құстан шыққан, мысалы, Бедфордширдегі Кранфилд атауы англосаксон тілінде крандардың жиі келетін ашық даласынан шыққан.

Көші-қон мәртебесі

Қараша кран Британияға көктем және күз мезгілдерінде сирек кешіп баратын құс, ал кейде олар қыс немесе жаз бойы қалуы мүмкін.

Норфолк бұтасының қайта отарлануы

20-ғасырдың соңында қара жусан (кран) Норфолк Броудс-қа қайта қоныстанды; қазір түр 20-ға жуық жеке құстан тұратын тұрақты популяцияны құрды. Бұл популяция Броудстың солтүстік-шығыс бөлігінде, Си Паллинг / Хорси / Хиклинг аймағында шоғырланған. Бұл популяцияның пайда болуы 1979 жылдың 15 қыркүйегінде Хиклинг Броуд жанында екі құстың пайда болуымен байланысты. 7 қазанда Ирстед / Хорнинг аймағында тұмсығына резеңке зат оралған қара жусан (кран) табылған. Ол күтімге алынып, 1980 жылдың наурыз айында Хорсиде босатылды, бұл уақытша популяцияны төрт құсқа жеткізді.

2000 жылдар

Норфолктан басқа, 2002 жылы Йоркширде екі жерде жұптар кездесті, олардың біреуі ұсынылып тұрды. 2007 жылы Саффолк штатындағы Лейкенхит-Фенде бір жұп ұя салды. Тағы бір жұп болды, бірақ олар көбейген жоқ. 2008 және 2009 жылдары Хамберхед деңгейінде бір жұп сәтті көбейіп, әр жолы бір балапан өсірді. Әр жылы екі жас балапан шықты, бірақ әр ұядан біреуі, мүмкін түлкілердің шабуылынан қырылды. 2010 жылы Nene Washes-те бір жұп бір балапан өсірді. (RSPB) Британдық орнитология қоры 2017 жылы Ұлыбританияда көбеюге қабілетті қара жумақтардың саны 10 жұпты құрайды деп бағалады. Ұлыбританияда қыста 52 қара жумақ анықталды, ал 37 қара жумақ көшпенді құстар ретінде тіркелді. Жазда Еуропадағы қара жумақтардың саны 50-70 мың жұпқа жетеді деп есептелді.

Үлкен кран жобасы

2009 жылы «Wildfowl and Wetlands Trust», «RSPB» және «Pensthorpe Conservation Trust» Viridor Credits қаржысымен жаңа сулы-батпақты жерлерде жоңғарлардың көбейіп өсетін популяциясын қайта орнату бойынша бірлескен жобаны бастады. WWT Slimbridge-де бағып-күту орталығы немесе «жоңғарлар мектебі» құрылды; ол 2010 және 2014 жылдар аралығында жабайы ортаға ең жақын жағдайда жоңғар балапандарын өсіруге арналған батпақты бақшадан тұрады. Сомерсет жазығында босатуға дейінгі қоршау да салынды. Жоңғарлар қолмен өсірілсе де, құстармен байланысқа түсетін барлық адамдар арнайы сұр жамылғы киімдер мен капот киеді, ал құстарды қоқыс жинағыш тұтқасына бекітілген гипстен жасалған жоңғар бастары арқылы тамақтандырады. Жыл сайын шамамен 20 жоңғар өсіріліп, босатылады. Алғашқы жоңғарлар 2010 жылы босатылды, ал кезекті босатулар 2014 жылға дейін жоспарланған. Жоңғарлар Сомерсет аймағында, Сомерсет жазығында және Моорста босатылады. Жоба фермерлер мен жер иелерімен құстар үшін қолайлы көбейту ортасын жасау бойынша жұмыс істеп жатыр. Жобаға қатысқан бір жұп жоңғар 2013 жылы алғашқы жұмыртқасын салды.

Демуэльз кран

Демозель кран (Grus virgo) Камбрия, Дорсет, Гэмпшир, Кент, Ланкашир, Лотиан, Норфолк, Оркней, Батыс аралдары және Йоркширде бірнеше рет байқалды. Бұл құстардың қайдан келгені белгісіз, және олар Британ тізіміне енгізілген жоқ.