Құстардың галлоансералар тобы: дала құстары (Galliformes) мен су құстары (Anseriformes) – эволюциялық жақын туыстар. Биологиялық ерекшеліктері, ДНК деректері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстардың жоғары сатыдағы тобы
Superorder of birds
Құстар – екі биологиялық отрядтың біріне жататын құстар, атап айтқанда, дала құстары немесе құрлық құстары (Galliformes) және су құстары (Anseriformes). Анатомиялық және молекулалық ұқсастықтар осы екі топтың жақын эволюциялық туыс екенін көрсетеді; олар бірге ғылыми тұрғыдан Galloanserae немесе Galloanseres (алғашқыда Galloanseri деп аталған) (латынша gallus ("аталық тауық") + ānser ("қаз")) деп аталатын құстар кладын құрайды. Бұл клад морфологиялық және ДНК тізбегінің деректерімен, сондай-ақ ретротранспозонның болуы/болмауы туралы деректермен де расталады.
Fowl are birds belonging to one of two biological orders, namely the gamefowl or landfowl (Galliformes) and the waterfowl (Anseriformes). Anatomical and molecular similarities suggest these two groups are close evolutionary relatives; together, they form the fowl clade which is scientifically known as Galloanserae or Galloanseres (initially termed Galloanseri) (Latin gallus ("rooster") + ānser ("goose")). This clade is also supported by morphological and DNA sequence data as well as retrotransposon presence/absence data.
Терминология
"Құс" сөзінен өзгеше, "құс шаруашылығы" – еті, жұмыртқасы немесе қауырсыны үшін үйретілген немесе тұтқында өсірілген кез келген үй құсының атауы; мысалы, страустар кейде құс шаруашылығы мақсатында ұсталады, бірақ олар аң құсы да, су құсы да емес. Алайда, күнделікті тілде "құс" сөзі көбінесе "құс шаруашылығы" сөзімен мағынасы жақын қолданылады, және көптеген тілдерде "құс шаруашылығы" мен "құс" арасында ешқандай айырмашылық жасалмайды. Дегенмен, Галлиформдар мен Ансериформдардың монофилетикалық топ құрауы мүмкін екендігі "құс" пен "құс шаруашылығы" арасындағы айырмашылықты қажет етеді. Тарихи айырмашылық орта ғасырлық ағылшын тіліне тән германдық/латындық сөздердің жұптарымен байланысты; "құс" сөзі германдық текті (мысалы, ежелгі ағылшын тілінде "fugol", батыс фриз тілінде fûgel, голланд тілінде vogel, неміс тілінде Vogel, швед тілінде fågel, дат және норвег тілінде fugl), ал "құс шаруашылығы" латын тілінен нормандық француз тілі арқылы келген; "құс шаруашылығы" сөзіндегі бастапқы /p/ және "құс" сөзіндегі бастапқы /f/ дыбысы Гримм заңымен түсіндіріледі. Адамдар жейтін көптеген құстар "құс" болып табылады, оның ішінде тауық немесе түйеқұс сияқты құс шаруашылығы құстары, фазан немесе кескілең сияқты аң құстары, келең немесе тауыс сияқты басқа да жабайы құстар, және үйрек немесе қаз сияқты су құстары.
As opposed to "fowl", "poultry" is a term for any kind of domesticated bird or bird captive raised for meat, eggs, or feathers; ostriches, for example, are sometimes kept as poultry, but are neither gamefowl nor waterfowl. In colloquial speech, however, the term "fowl" is often used near synonymously with "poultry", and many languages do not distinguish between "poultry" and "fowl". Nonetheless, the fact that the Galliformes and Anseriformes most likely form a monophyletic group makes a distinction between "fowl" and "poultry" warranted. The historic difference is due to the Germanic/Latin split word pairs characteristic of Middle English; the word 'fowl' is of Germanic origin (cf. Old English "fugol", West Frisian fûgel, Dutch vogel, German Vogel, Swedish fågel, Danish/Norwegian fugl), whilst 'poultry' is of Latin via Norman French origin; the presence of an initial /p/ in poultry and an initial /f/ in fowl is due to Grimm's Law. Many birds that are eaten by humans are fowl, including poultry such as chickens or turkeys, game birds such as pheasants or partridges, other wildfowl like guineafowl or peafowl, and waterfowl such as ducks or geese.
Сипаттамалары
Олар экологиялық жағынан өте алуан түрлі және соған сәйкес, олардың әртүрлі өмір салтына бейімделуде, морфологиялық және этиологиялық ерекшеліктері де әртүрлі болғанымен, су және құрлық құстарын біріктіретін белгілер де бар. Дегенмен, олардың көпшілігі Неорниттер тобының ішінде плезиоморфты қасиеттер болып табылады, сондай-ақ палеогнаттармен де ортақ. Галлоансерлер өте жемісті, олар көбінесе бесеуден немесе тіпті оннан астам жұмыртқадан тұратын ұя салады, бұл мұндай ірі құстар үшін көп. Ал, қаршығалар мен көгершіндер сирек жағдайда екі жұмыртқадан артық тастайды. Көптеген құстар бір жұпты құраса, көптеген Галлоансерлер көп әйелді немесе көп еркекті құрайды. Орнитологтар үшін бұл, әсіресе су құстарында жиі кездеседі, онда еркектер жиналып, әйелдерді "топтап зорлайды". Көпшілікке үй тауықтарының көп әйелді болу әдеті белгілі, әдетте бір немесе екі әтеш бір топ әйелдермен бірге ұсталады. Галлоансерлерде будандастыру өте жиі кездеседі, және әдетте тірі гибридтер тудырмайтын туыстар да салыстырмалы түрде оңай будандаса алады. Гвинея құстары үй тауықтарымен және үнділік тауыс құстарымен сәтті гибридтер шығарды, олар Галлиформдар тобында оларға тым жақын емес. Бұл олардың туыстығын анықтауда мтДНК тізбегіне негізделген зерттеулерді қиындататын маңызды фактор. Мысалы, Солтүстік Американың қарақұйрықтары көбінесе Сібірден келген, қоныстанған және американдық қара қаздың ата-бабаларымен жұптасқан еркектерден тараған. Сондай-ақ, ойын құстарының гибридтері туралы да қараңыз. Галлоансералардың жас төлдері өте ерте жетіледі. Құс тұмсықтылардың жас төлдері шабақтан шыққаннан кейін бірнеше сағаттан кейін жүзуге және суға сүңгіп, ал үйінді құраушылардың (мегаподалар) төлдері толық қанаттанып, тіпті ұядан шыққаннан кейін ұзақ қашықтыққа ұша алады.
While they are quite diverse ecologically and consequently, in an adaptation to their different lifestyles, also morphologically and ethologically, some features still unite water and landfowl. Many of these, however, are plesiomorphic for Neornithes as a whole, and are also shared with paleognaths. Galloanserae are very prolific; they regularly produce clutches of more than five or even more than 10 eggs, which is a lot for such sizeable birds. By comparison, birds of prey and pigeons rarely lay more than two eggs. While most living birds are monogamous, at least for a breeding season, many Galloanserae are notoriously polygynous or polyandrous. To ornithologists, this is particularly well known in dabbling ducks, where the males band together occasionally to "gang rape" unwilling females. The general public is probably most familiar with the polygynous habits of domestic chickens, where usually one or two roosters are kept with a whole flock of females. Hybridization is extremely frequent in the Galloanserae, and genera, not usually known to produce viable hybrids in birds, can be brought to interbreed with comparative ease. Guineafowl have successfully produced hybrids with domestic fowl and Indian peafowl, to which they are not particularly closely related as Galliformes go. This is an important factor complicating mtDNA sequence based research on their relationships. The mallards of North America, for example, are apparently mostly derived from some males which arrived from Siberia, settled down, and mated with American black duck ancestors. See also Gamebird hybrids. Galloanserae young are remarkably precocious. Anseriform young are able to swim and dive a few hours after hatching, and the hatchlings of mound builders (megapodes) are fully feathered and even able to fly for prolonged distances as soon as they emerge from the nest mound.
Жүйелілік және эволюция
Қазірге дейін табылған қазбалардан, Galloanserae-нің бор дәуірінің соңында кеңінен таралғаны қазіргі таңда жалпыға қабылданған тұжырым. Қазбалар мен молекулалық сағаттардың біріктірілген нәтижесі Галлоансерлердің 85 миллион жыл бұрын пайда болғанын көрсетеді. Вегавис сияқты қазбалар, қазір жойылған туысқа жататын болса да, дерлік қазіргі су құстарының құс емес динозаврлармен бірге өмір сүргенін көрсетеді. Мезозой дәуірінің басым Avialan тобы – энантиорниттер, басқа құс емес динозаврлармен бірге жойылды, ал Галлоансерлер (құстар) аман қалды және басқа динозаврлардың жойылғаннан кейін қазіргі құстардың алғашқы сәтті тобына айналды. Морфологиялық жағынан салыстырмалы түрде консервативті Galliformes-тен айырмашылығы, Anseriformes сүзу арқылы қоректенуге бейімделген және осы өмір салтына байланысты көптеген автопоморфиялармен сипатталады. Anseriformes-тің өте жетілген қоректену жүйесі және ерте Anseriformes Пресбиорнис пен жағалау құстарының ұқсастығы бұрынғыда кейбір ғалымдарды Anseriformes-ті Charadriiformes-пен байланыстыруға итермелеген. Алайда, кейінгі зерттеулерде Галлоансерлерге мықты қолдау көрсетілгендіктен, ғалымдардың көпшілігі құс кладының нағыз эволюциялық тегі екенін мойындайды.
From the fossils that have to date been recovered, the conclusion that the Galloanserae were already widespread by the end of the Cretaceous is generally accepted nowadays. A combination of fossils and molecular clocks estimated the origin of Galloanserae at 85 million of years ago. Fossils such as Vegavis indicate that essentially modern waterfowl, albeit belonging to a now extinct lineage, were contemporaries of the non avian dinosaurs. While the dominant avialans of the Mesozoic Era, the Enantiornithes, died out with all other non avian dinosaurs, the Galloanserae (fowl) survived to become the first successful group of modern birds after the other dinosaurs died out. As opposed to the morphologically fairly conservative Galliformes, the Anseriformes have adapted to filter feeding and are characterized by many autapomorphies related to this lifestyle. The extremely advanced feeding systems of the Anseriformes, together with similarities of the early anseriform Presbyornis to shorebirds, had formerly prompted some scientists to ally Anseriformes with Charadriiformes, instead. However, as strong support for the Galloanserae has emerged in subsequent studies, the fowl clade continues to be accepted as a genuine evolutionary lineage by the vast majority of scientists.
Рухани мағыналар мен бейнелер
Құстардың терең рухани мағынасы мен ежелгі мәдениеттердегі тамырлары бар, мысалы Үндістандағы индуизм және әлемдегі көптеген жазықша мәдениеттерде. Мысалы, тауыс ақиқатты, сұлулықты, ар-намысты және күшті бейнелейді, ал тауыс туралы арман жақсы жосыққа балады.
Fowl have deep spiritual meanings and roots in ancient cultures, such as Hinduism in India and in many Pagan cultures throughout the world. The peacock, for example, represents truth, beauty, honor, and strength and dreams of peacocks are referred to as good omens.
Тамақ ретінде
Құстар еті мен жұмыртқасы үшін жиі өсіріледі. Олардың ішінде тауықтар ең көп тұтынылатын және шаруашылықта өсірілетін түрі. Тамаққа жиі қолданылатын басқа құстарға үйрек, аққу, түйеқұс және бөдене жатады.
Fowl are frequently kept for both meat and eggs. Chickens, by far, are the most heavily consumed and farmed out of all of them. Other fowl commonly used in cooking include ducks, geese, turkeys and quail.
Ойын ретінде
Құстардың түрлі түрі ойын үшін де, тағам ретінде де аң ауына түседі. Фазандар өздерінің Азиядағы туған жерлерінен тыс, Еуропа мен Солтүстік Америкаға тамақ және ойын үшін кеңінен әкелініп, жаратылысқа бейімделді.
Various species of fowl are hunted for both sport and food. Pheasants have been widely introduced and naturalized outside of their native range in Asia to Europe and North America for use as food and sport.