Кіріспе

Қанды спорт

Әтеш айқасы – әтештерді ("қасқырлар") қолғабыс күреске түсіретін, "айқас аренасы" деп аталатын алаңда өткізілетін қанды спорт. "Ойын әтеші" деген сөзді алғаш рет 1634 жылы Джордж Уилсонның "ойындағы әтеш" терминіне сәйкес қолданған, ол "ойын", спорт, ойын-сауық немесе көңіл көтеру үшін әтешті пайдалануды білдірген. Бірақ 1521 жылы Магелланның Филиппин ашылу сапары кезінде қазіргі заманғы әтеш айқасын алғаш рет батыстықтар үшін Магелланның жазбашысы, итальян Антонио Пигафетта Татай патшалығында көрген және сипаттаған. Бұл айқасқа қатысушылар, ойын құстарымен шатастырылмауы керек, ерекше өсіріліп, төзімділігі мен күші арту үшін дайындалады. Мұндай тұқымдағы еркек және әйел тауықтарды әтеш құсы деп атайды. Әтештер өз тегінің барлық еркектеріне қарсы туа біткен агрессияға ие. Көбінесе айқастың нәтижесіне тікелей бәс тігіледі. Әтеш айқасы – әтештер бір-біріне келтіретін дене жарақаттарының салдарынан қанды спорт болып саналады, кейде бұл жарақаттар әтештің табиғи тырнақтарына металл тырнақтар бекіту арқылы күшейтіледі. Барлық айқастар өлімге соқтырмайды, бірақ әтештер ауыр дене жарақаттарына ұшырауы мүмкін. Әлемнің кейбір аймақтарында әтеш айқасы әлі де кең таралған шара ретінде жүргізіледі; кейбір елдерде ол заңмен реттеледі немесе толығымен тыйым салынған.

Процесс

Екі иесі өзінің әйқорын айқас алаңына қояды. Әйқорлар біреуі өлгенше немесе ауыр жарақат алғанша күреседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл 16 ғасырда ойын-сауық немесе қызу қызбалы орынды білдіретін термин болған. Уильям Шекспир бұл терминді Генри V пьесасында театр сахнасының айналасындағы аумақты нақты білдіру үшін қолданған. Тюдор дәуірінде Вестминстер сарайында «Айқас алаңы» деп аталатын тұрақты айқас алаңы болған.

Өңірлік айырмашылықтар

Кейбір аймақтық нұсқаларда құстарға металл шұңқырлар (гаффтар деп аталады) немесе пышақтар бекітіледі, олар құстың табиғи шұңқырының бір бөлігі алынып тасталған жерге аяғына байланады. Әтеш тұяғы – құстың аяғына бекітілетін қисық, өткір тікені бар білезік (көбінесе былғарыдан жасалған). Тікендердің ұзындығы бір дюймнан сәл асатын "қысқа шұңқырлардан" екі жарым дюймға дейінгі "ұзын шұңқырларға" дейін жетеді. 17 ғасырғы ағылшын әтеш күресінің ең жоғары деңгейінде тікендер күмістен жасалған. Осы өткір шұңқырлар құс ұстаушыларды жарақаттауы немесе тіпті өлтіруі мүмкін. "Жылаңаш өкше" нұсқасында құстың табиғи шұңқыры өзгеріссіз қалдырылып, өткірленеді: бұл жағдайда, әсіресе Үндістанда (оның ішінде Тамил Надуда) қақпақтарсыз немесе таспасыз күрес жүргізіледі. Мұнда көбінесе жалаңаш өкшемен күреседі, үш раундтан, әрқайсысы жиырма минуттық, арасында тағы жиырма минуттық үзіліспен, немесе төрт раундтан, әрқайсысы он бес минуттық, арасында он бес минуттық үзіліспен. Әтеш күресі Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған, ол құс тұмауының таралуына ықпал етеді. Оңтүстік-Шығыс Азияда әтеш күресі – құдайға табынудың танымал түрі.

Үндістан

Әтешпен күресу спорты Үндістанда ұзақ уақыттан бері тыйым салынған, Жоғарғы Сот бұл практиканы 1960 жылғы Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау туралы заңның тікелей бұзушылығы деп жариялаған. Полиция бастығы М. Равиндранатх Бабудың мәлімдемесіне сәйкес, бұл сондай-ақ дәстүрлі мерекелерді заңсыз ставкалар мен құмар ойындарды ілгерілету үшін пайдалану болып есептеледі. Осыған қарамастан, әтеш-шайқаларға қатысты үкіметтік тыйымдарға институционалдық қарсылық кездеседі. 2012 жылы Үндістанның «Күн құдайы» фестивалінде жергілікті Бхаратия Джаната партиясының аудандық комитеті әтеш шайқасын өткізу құқығы үшін үгіт жүргізді. Бұл шара ғибадатханалар ішінде өткен жағдайда жергілікті полициямен келісілді. Балиде таджен немесе сабунг айам деп аталатын әтеш шайқасы ежелгі діни тазару рәсімінде зұлым рухтарды қуу үшін жүзеге асырылады. Бұл рәсім, жануар құрбандығының бір түрі, табух ра («қан төгу») деп аталады. Табух раның мақсаты – жаман рухтарға құрбандық ұсыну (жеңілген тауықтың қаны). Әтеш шайқасы – Балидегі әрбір ғибадатханалық мерекеде немесе діни рәсімдегі діни міндет. Дін аясында өткізілмеген әтеш шайқастары Индонезияда құмар ойын болып саналады, бірақ ол Индонезияның көптеген аймақтарында әлі де кеңінен таралған. Әйелдер әдетте табух ра процесіне қатыспайды. Табух ра процесі Бали ғибадатхана кешеніндегі ең үлкен павильонда, уантиландa өткізіледі. Америкалық антрополог Клиффорд Гертц Балидегі әтеш шайқасының практикасы туралы өзінің ең танымал еңбегі – «Балидегі әтеш шайқасы туралы жазбалар» атты кітабын жариялады. Онда ол әтеш шайқасының кең бали қоғамының пародисі немесе үлгісі ретінде қызмет ететінін, одан мәдениеттің басқа аспектілері туралы пікірлер қалыптастыруға болатынын айтты.

Филиппин

1521 жылы Фердинанд Магеллан экспедициясының итальяндық күннамашысы Антонио Пигафетта жазғандай, Филиппинде әтеш күресі колониялық кезеңге дейін гүлденген. Жергілікті тұрғындар сабонг деп атаған әтеш күресі Филиппинде бүгінгі күнге дейін танымал ойын түрі болып табылады, онда заңды да, заңсыз да әтеш күрестері өткізіледі. Заңды әтеш күрестері әр апта сайын арнайы ареналарда (кокпиттерде) ұйымдастырылады, ал заңсыз күрестер, тупада немесе тигбакай деп аталатын, билік шабуылдай алмайтын жасырын жерлерде өткізіледі. Екі түрде де пышақтар немесе қағылғыштар қолданылады. Филиппин әтеш күресінде екі түрлі пышақ пайдаланылады: бір жақты пышақтар (дербилерде қолданылады) және екі жақты пышақтар; пышақтардың ұзындығы да әртүрлі болады. Барлық пышақтар құстың сол аяғына бекітіледі, бірақ иелерінің келісіміне қарай, пышақтар оң аяққа немесе тіпті екі аяққа да бекітілуі мүмкін. Сабонг және заңсыз тупада күрестерін sentensyador немесе koyme деп аталатын төреші бағалайды, оның шешімі соңғы және шағымдануға жатпайды. Тәріздер әдетте "кристо" деп аталатын адам қабылдайды, ол көрермендерден тікелей сұрап, жадынан сақтап, қолдарын жайып, тілек білдіреді. Ел бірнеше рет World Slasher Cup дербисін қабылдады, ол екі жылда бір рет Кесон қаласындағы Smart Araneta Coliseum-да өткізіледі, онда әлемдегі жетекші құс өсірушілер жиналады. World Slasher Cup сондай-ақ "Әтеш күресінің Олимпиадасы" деп белгілі. 2014 жылғы World Gamefowl Expo Манила қаласындағы World Trade Center Metro Manila-да өтті.

Басқа құс түрлері

Кейде еркек шафранды қарлығаштар мен канарейкалар төбелеске қатыстырылған.

Аргентина

1954 жылғы 14.346 заңның 3.8-бабы жануарларға қатыгездік жасау және оларды қорлау актілеріне қатысты, "жануарлардың ұрыстарын, бұқалар мен мығырлардың ұрыстарын, немесе олардың пародийлерін өткізуге, олардың нәтижесінде жануарлар өлтірілуіне, жарақаттануына немесе мазалануына" тыйым салады.

Австралия

Әтеш айқастыру және әтеш айқастыруға арналған жабдықтарды иелену Австралияда заңсыз және түрме жазасымен қудаланады.

Бельгия

Бельгияда әтеш-аққа 1867 жылдан бері тыйым салынған. 1929 жылы жануарлар арасындағы барлық ұйымдастырылған төбелестерге тыйым салынды. 1986 және 1991 жылдары жануарларды қорғау заңына толықтырулар енгізіліп, әтеш-аққа қатысу да қылмыстық құқық бұзушылық деп танылды. Бұл ережені бұзғандар алты айға бас бостандығынан айырылып, 2000 евро айып төлейді. 1990 жылдардан бері бірнеше адам әтеш шайқасына қатысқандары үшін сотталды.

Бразилия

Әтеш ұрыстары 1934 жылы президент Гетулио Варгастың көмегімен, 16 шілдеде қабылданған Бразилияның 1934 жылғы конституциясы арқылы тыйым салынды. Конституцияда жануарлардың құқықтарын мойындауға негізделген Бразилия Жоғарғы Сотының шешімі, әтеш ұрыстары сияқты жануарлардың азапталуына себеп болатын және Бразилияның оңтүстігіндегі "Farra do Boi" (Төрт аяқты фестивалі) деп белгілі дәстүр сияқты жануарларға қатысты іс-әрекеттерге тыйым салуға әкелді, осы шешімде "жануарлардың да зәбір-зоққы мен азаптаудан құқықтық қорғауға құқығы бар" делінген.

Канада

Канаданың Қылмыстық кодексіне жануарларға қатыгездік жасауға қатысты заңнама кіреді, ол кез келген жануарды күреске салуды немесе оны қоздыруды қылмыс деп есептейді. Бұл заңдар уақыт өте келе өзгертіліп, қатаңдатылды және 2018 жылдан бастап кез келген жануарлар үшін күрестер өткізуге, оларды насихаттауға, ұйымдастыруға және олардан пайда табуға, сондай-ақ күрестер үшін жануарларды өсіруге, оларды жаттықтыруға және тасымалдауға, ал жануарлар күресі үшін ареналарды ұстауға тыйым салынды.

Чили

Чилидің 2009 жылғы 25 тамыздағы №20.380 «Жануарларды қорғау туралы» заңы 16-бабында «жануарлар спортының» түрлі формаларын нақты түрде босатады: «Осы заңның нормалары жануарлар қатысатын спорт түрлеріне, мысалы, родео, тоқты соғу, иықпен басқару және ат спорты сияқты спорт түрлеріне қолданылмайды, олар тиісті регламенттермен реттеледі».

Колумбия

Колумбияда, әсіресе Кариб аймағында және Анд тауларының кейбір бөліктерінде әтешпен ұрысу дәстүрлі саналады. Әтеш күрестері Вальдеупардағы Фестиваль де ла Леенда Валента фестивалінде өткізіледі. 2010 жылдың тамызында Колумбия Конституциялық соты, бұқа күресі, корралехалар және әтеш күресін жануарларға қатыгездік деп есептеп, тыйым салу туралы талапты қабылдамады. 2019 жылдың наурыз айында сол сот бұл шешімін растады, әтеш күресі мен бұқа күресі елдің кейбір муниципалитеттерінде терең мәдени тамырлары бар дәстүрлер екенін айтты. "Associación Nacional de Criadores de Gallos de Pelea" ұйымы әтеш күресінен халықаралық чемпионат өткізеді. Габриэль Гарсия Маркестің "Жүз жылдық жалғыздық" романында әтеш күресі мәңгілікке қадалды, мысалы, Пруденсио Агилардың өліміне әкелген оқиғаларда немесе Хосе Аркадио Сегундоның оған деген құштарлығында көрініс тапқан. Хуан Рулфоның "El gallo de oro" романының телеверсиясы – "La caponera" 90-жылдардың соңында Колумбияда және аймақтың басқа елдерінде көрсетілген, және әтеш күресі оның басты тақырыптарының бірі болды.

Коста-Рика

Коста-Рикада 1922 жылдан бері әтеш шайқасы заңсыз. Үкімет осы іс-әрекетті жануарларға қатыгездік, қоғамдық тәртіпсіздік және халық денсаулығына қауіп деп санайды және мемлекеттік жануарларды қорғау хатшылығы жүйелі түрде оны тоқтатады. Халықтың көп бөлігі де бұл іс-әрекетке қарсы, себебі Ұлттық университетінің соңғы сауалнамаларына сәйкес, Коста-Рика азаматтарының 88% әтеш шайқасын ұнатпайды. 2017 жылдан бері бұл іс-әрекет екі жылға дейін түрме жазасына алып келеді.

Куба

Кубада әтеш-ауыздар заңды және танымал, бірақ 1959 жылғы революциядан бері матчтарға тікелей ставка жасауға тыйым салынған. Мемлекет ресми ареналарды, соның ішінде Сиего-де-Авилада 1000 орындық аренаны ашты, бірақ заңсыз жер асты әтеш-аяқ күресі алаңдары да бар. 20 ғасырдың бірінші жартысында әтеш-шағала күресінің заңдылығы бірнеше рет өзгерді. 1909 жылы Кубаның президенті Хосе Мигель Гомес, қолдаушыларын көбейту үшін, әтеш-тоқаш күресіне қайта рұқсат берді және күрестерге қатысты ережелер бекітілді. 1968 жылдың басына дейін әтеш-шала күресі елдің барлық жерінде өткізілді, бірақ ставкалары тоқтатылуы үшін ареналар жабылып, билік күрестерге тыйым салды. 1980 жылы билік әтеш-тоқаш күресін қайтадан заңдастырды және жеке селекционерлердің қатысуымен мемлекеттік бизнес ұйымы құрылды. Жыл сайын мемлекеттік ұйым қаңтардан сәуірге дейін бірнеше ұлттық турнирлер ұйымдастырады, көрмелер өткізеді және Кариб теңізінің басқа елдерінен келген клиенттерге ұрыс құйрықтарын сатады. Әр қалада кем дегенде бір арена (галера) бар, ал үлкен қалаларда ірі колозейлер кездеседі. Маңызды жекпе-жектер теледидардан көрсетіледі, газеттерде әтеш-шалақалар және түрлі трабалар – жергілікті атауымен, ұрыс құйрықтарын өсіру орындары туралы жазылады. Ұрыс-керіс әтештерді өсіріп, жаттықтыратындарды галеро немесе траберо деп атайды. Әдетте, әтештерге әр түрлі материалдардан (пластмассадан металға дейін, тіпті қалың қабықшадан) жасалған арнайы шұңқырлар орнатылады, ал күрестер көбінесе өлімге дейін жүреді. Қоғамның спортқа деген көзқарасы бейсбол немесе басқа да ірі спорт түрлері сияқты қалыпты.

Франция

Францияда әтеш-шала күресін өткізу қылмыс болып саналады, бірақ француз қылмыстық кодексінің 521-1 бабының 3-тармағында, үзіліссіз дәстүрі бар жерлерде әтеш-шала және бұқа күресіне рұқсат ету қарастырылған. Осылайша, әтеш күресі Нор-Па-де-Кале аймағында рұқсат етіледі, онда ол Raimbeaucourt, La Bistade және Лилльдің төңірегіндегі басқа да шағын елді мекендерде өтеді. Дегенмен, Францияның Конституциялық Кеңесі 2015 жылы қолдаған заңға сәйкес, әтеш күресі үшін жаңа ареналар салуға тыйым салынған. Әтеш күресі Францияның кейбір теңіз арты аумақтарында да заңды.

Гаити

Гаитиде әтешпен күресу заңды. Невинс (2015) оны "Гаитидегі ұлттық спортқа ең жақын нәрсе" деп сипаттады, ол елдің әр жерінде әр жексенбі күні таңертең ұйымдастырылады. Әтештердің аяқтарына өткір қылыштар бекітіліп, оларды одан да қауіпті етеді, және көбінесе күрес бір жануардың өлімімен аяқталады.

Гондурас

Гондураста 2016 жылы күшіне енген «No. 115 2015 жылғы «Жануарларды қорғау және олардың әл-ауқатын жақсарту туралы» заңның» 11-бабына сәйкес, ит және мысық төбелесі мен үйрек жарыстарына тыйым салынған, ал «қоңыр мүйізді бұқамен күрес көрсетулері мен әтештердің шайқасы ұлттық фольклордың бөлігі болып саналады және осыған байланысты рұхсат етіледі».

Үндістан

Үндістанның Жоғарғы соты хандарық шайқасты Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау туралы заңды бұзу деп танып, тыйым салды. Бірақ ол, әсіресе Андхра-Прадеш штатының ауылдық жағалау аймақтарында, Санкранти мерекесі қарсаңында көптеген тікелей тікелей бәс тігіліп, әлі де танымал болып қала береді.

Индонезия

Индонезия үкіметі 1981 жылы барлық түрдегі құмар ойындарды, оның ішінде әтеш айқастарындағы құмар ойындарды да заңсыз деп жариялады. Бірақ, Бали индуизміндегі әтеш айқасының діни қырлары қорғалып келеді. Дегенмен, заңсыз болса да, Балиде әтеш айқасы әлі де кеңінен танымал.

Ирак

Әтеш шайқасы Иракта заңсыз, бірақ кеңінен таралған. Көрермендер тікелей төраға ойнау үшін немесе көңіл көтеру үшін келеді. Бір әтештің бағасы 8000 долларға дейін жетеді, немесе 23 000 рупий. Ең бағалы әтештер – харати деп аталады, олар түрік немесе үнділік тегінен шыққан, қалың аяқтары мен мойындары бар құстар.

Жапония

Әтеш күресі 8 ғасырдың басында Қытайдан Жапонияға әкелінді және Камакура және Эдо дәуірлерінде кең таралды. 1873 жылы тыйым салынғаннан кейін де, осы күрес кейбір жапон аймақтарында сақталды.

Малайзия

Жануарларды ұрыстыру және оларды азытқыштармен жемдеу Жануарларды қорғау туралы заңмен (2015) тыйымдалады.

Нидерланды

Нидерландыда әтеш ұрыстарын ұйымдастыру немесе қатысу қылмыс болып есептеледі және үш жылға дейін бас бостандығынан айыруға немесе 20 500 еуроға дейін айыппұл салуға соқтырады.

Жаңа Зеландия

Құс күресі жасау 1999 жылғы «Жануарларды қорғау туралы» заң бойынша заңсыз, сондай-ақ, күреске дайындау үшін әтештерді ұстау, оқыту және көбейту де заңсыз.

Пәкістан

Құс шайқасы Пакистанның ауылдық аймақтарында танымал спорт түрі болған; алайда, "1977 жылғы Құмар ойындарды болдырмау туралы заң бойынша тікелей ставка жасау заңсыз". Ставка жасау заңсыз болғанымен, полиция көбінесе оған немқұрайлы қарайды. Синд провинциясында адамдар Пәкістанда "Синдхи асель" деп аталатын ұрыс құс тұқымын ұстауға құмар. Бұл құстардың бойы ұзын, салмағы ауыр және жақсы жауынгерлік қабілеттерімен ерекшеленеді. Тағы бір танымал тұқым – "Мианвали Асель". Синдте Гамблор немесе Хафти ұрыс құстарын күшейтетін бадам және басқа да дәрі-дәрмектермен қоректендіреді.

Панама

Панаманың Ұлттық Ассамблеясы 2012 жылдың 15 наурызында жануарларды қорғау туралы 308-заңды бекітті. Заңның 7-бабында былай делінген: "Иттермен ұрыс, жануарлардың жарыстары, бұқалар жекпе-жегі – испан немесе португал стилінде болсын – кез келген түрдегі машықтандырылған жануарларды пайдаланатын цирктердің немесе цирк көрсетілімдерінің ұлттық аумақта өсірілуі, кіргізілуі, болуы және жұмыс істеуі тыйым салынды." Дегенмен, ат жарыстары мен қораз жекпе-жегі бұл тыйымнан алынбады.

Парагвай

Парагвайда жануарларды қорғау және олардың әл-ауқатын жақсарту туралы №4840 заң бойынша, барлық жануарлардың арасындағы жекпе-жектерді ұйымдастыру, оның ішінде қоғамдық және жеке жерлерде, тыйым салынған. Бұл заң 2013 жылғы 28 қаңтарда жарияланды. Атап айтқанда: "Жануарларды қатыгездікке немесе жаман қарым-қатынасқа ұшырататын, өлімге, азапқа себеп болатын немесе оларды табиғи емес және лайықсыз жағдайға түсіретін көрсетілімдерде, ұрыстарда, халықтық мерекелерде және басқа да іс-шараларда пайдалануға тыйым салынады" (30-бап). "Үй жануарларын қоғамдық немесе жеке көрсетілім өткізу мақсатымен ұрысқа дайындау" – "қатыгездік әрекеті" болып есептеледі (31-бап). "Жануарларды көрсетілімдерде, ұрыстарда, халықтық мерекелерде және басқа да қатыгездікке немесе жаман қарым-қатынасқа ұшырататын, өлімге, азапқа себеп болуы немесе оларды табиғи емес немесе қорлайтын жағдайға түсіруі мүмкін іс-шараларда пайдалану" – "өте ауыр құқық бұзушылық" (32-бап) болып саналады, ол 501 мен 1500 ең төменгі күндік жалақы (журнальдер mínimos, 39-бап) көлемінде айып салынады, сондай-ақ кінәлі адамға "10 жылға дейін басқа жануарларды сатып алу немесе иеленуге тыйым салынуы мүмкін" (38-бап).

Перу

Латын мәдениеті энциклопедиясының мәліметінше, Перуде әтешпен күресудің "ең көне тарихы бар", бұл практика мүмкін 16 ғасырға дейін жетеді.

Филиппин

Филиппинде әтеш күресіне қатысты жалпыұлттық тыйым жоқ, бірақ 1948 жылдан бері әр 30 желтоқсандағы Ризаль күні әтеш күресіне тыйым салынған. Бұл ережені бұзғандар Республика заңы №229 бойынша айып төлеуге немесе түрмеге қамалуға жазаланады. Бұл ереже Президенттік жарлық №449, яки 1974 жылғы «Әтеш күресіне қарсы заңмен» толықтырылды. Оған сәйкес, әтеш күресі тек жексенбі күндері, белгілі бір мерекелерде және басқа да жағдайларда, сондай-ақ лицензиясы бар ареналарда ғана өткізілуі мүмкін. 2020 жылдың 14 наурызында Ішкі істер және жергілікті басқару департаменті (DILG) коронавирус пандемиясы және Филиппин бойынша енгізілген карантин шараларына байланысты әтеш күресіне уақытша тыйым салынғанын жариялады. Давао қаласының мэрі Сара Дутерте де 2020 жылдың 16 сәуірінен бастап, коронавирус пандемиясының салдарынан Давао қаласында әтеш күресін өткізуге тыйым салды. Филиппиннің әтеш күресімен байланысты мәдени тамырлары тереңде жатыр және оның тарихы ежелгі заманға дейін жетеді. Филиппиндіктер алғаш келген кезде Гавайиге әтеш күресінің үлкен толқынын әкелді деуге болады, тіпті ол жергілікті тұрғындар тарапынан кеңінен айыпталып та қойды. Филиппиндегі әтеш күресінің танымалдылығы цифрлық кеңістікке онлайн сабонг немесе е-сабонг пайда болуымен бірге өсті. Бұл виртуалды формат әуесқойларға интернет трансляциясы арқылы әтеш күресіне қатысуға және ставка жасауға мүмкіндік береді. Онлайн әтеш күресінің өркендеуіне қазіргі заманғы технологиялардың, әсіресе осы іс-шараларды ұйымдастыратын онлайн казино платформаларының үлкен үлесі бар. GCash сияқты төлем қосымшалары да маңызды рөл атқарады, ставкаларды жасау және транзакцияларды онлайн басқару үшін ыңғайлы және қауіпсіз тәсіл ұсынады.

Польша

Польшада әтеш шайқасына тыйым салынған. Заң бойынша жануарларға қатыгездік жасауға тыйым салынған, әтеш-қағаз соғысына қатысты арнайы заң жоқ. Еуропаның көптеген елдерінде де бұл іс-әрекет 18 ғасырға дейін танымал болған. Силезия аймағында ол тіпті 19 ғасырда да танымал болды. Әдетте бұл шайқас Сент-Галл күні (16 қазан) күні өткізілген. Польшаның бөлінісінен кейін және 1918 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Польшаның көп бөлігінде бұл әрекетке тыйым салынды. Германияның батыс аймақтарында 1871 жылы Германияның қылмыстық кодексінің 360-бабының 13-тармағымен тыйым салынды. Ресейдің қарамағындағы шығыс аймақтарда 1903 жылы Таганцев Николай Степановичтің қылмыстық кодексінің 287-бабымен тыйым салынды. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл заңдар жаңа заңдар қабылданғанға дейін күшінде болды. Тәуелсіз Польшада жануарларға қатыгездік жасауға қарсы алғашқы заң 1928 жылы президент жарлығымен қабылданды және ол 1997 жылға дейін күшінде болды. 1997 жылы ол 11-тараудың 35-бабының 1- және 2-тармақтарымен ресми қылмыстық кодекске енгізілді. Қазіргі уақытта бұл әрекет үшін 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген, ал қатыгездік ауыр болған жағдайда 5 жылға дейін жазалануы мүмкін.

Испания

Испанияда екі испан аймағын қоспағанда, әтешпен күресуге тыйым салынған: Канар аралдары мен Андалусия. Алайда, Андалусияда бұл әрекет көбінесе тоқтатылған, тек Кордоба университеті үйлестіретін "combatiente español" деп аталатын ұрыс тұқымын сақтау бағдарламасы шеңберінде ғана сақталған. Испанияның 1991 жылғы Жануарларды қорғау заңы осы аймақтар үшін мәдени мұра және аймақтағы әтешпен күресу тарихына байланысты ерекшеліктерді мойындайды. Жануарлар құқықтарын қорғайтын ұйымдар бүкіл ел бойынша бұл қанды ойынға тыйым салуға тырысты, бірақ Испания Парламенті арқылы заң қабылдауға қол жеткізе алмады.

Ұлыбритания

1835 жылы Англия мен Уэльсте, сондай-ақ Британдық теңіз арты аумақтарында қақпақай шайқасына толық тыйым салынды. Алты онжылдықтан кейін, 1895 жылы, Шотландияда да қақпақай шайқасы тыйым салынды, онда ол 18 ғасырда салыстырмалы түрде кең таралған болатын. Солтүстік Уэльстегі Денбигтен қайта құрылған қақпақай аренасы Кардиффтегі Сент-Фаганс Ұлттық Тарих мұражайында сақталған, ал 1774 жылы Шотландиядағы Стэнкаслдегі қақпақай аренасы туралы мәлімет бар. Бүгінгі күнге дейін сақталған қақпақай аренасының сирек кездесетін толыққанды мысалы Лондондағы Числхерст орманында орналасқан. RSPCA-ның 2017 жылғы есебіне сәйкес, Англия мен Уэльсте қақпақай шайқасы соңғы бес жылдағы ең жоғары көрсеткішке жетті.

Вьетнам

Әтеш күресі – Вьетнамда танымал халықтық ойын, оның тарихы Ли әулетіне дейін жетеді. Тарихи деректерге сәйкес, Ли Тханг Киеттің әскерлері Чампаны басып алғаннан кейін осы ойынды Вьетнамға әкелді. Бастапқыда әтеш күресі негізінен ауылдық және таулы аймақтарда, көптеген этникалық азшылықтар тұратын жерлерде ғана өткізілді. Бірақ уақыт өте келе, бұл ойын елде, қаладан ауылға дейін, кеңінен танымал болды. Феодалдық дәуірде әтеш күресі императордың, шенеуніктердің және жоғары топтың танымал ойын-сауығы болды. Императорлар қонақтарын көңілдіру үшін Тет Нгуен Дан (Вьетнам жаңа жылы), Тет Трунг Тху сияқты мерекелерде әтеш шайқастарын жиі ұйымдастыратын. Бүгінде әтеш күресі Вьетнамда әлі де танымал халықтық ойын болып табылады. Дегенмен, нарықтық экономиканың ықпалымен әтеш күресі көбірек кәсіби және коммерциялық сипатқа ие болды. Ірі әтеш күресі ареналары заманауи дыбыс және жарық жүйелерімен жабдықталған, көптеген қатысушыларды тартады. Әтеш күресі сонымен қатар көптеген адамдардың ұнататын спортына айналды және ел бойынша үлкен-кіші турнирлерде жиі ұйымдастырылады.