Ассирия патшасы Нинурта-апал-Экур: тарихы мен билігі
Ninurta-apal-Ekur
Нинурта-апал Экур: ежелгі Ассирия патшасы, таққа қол жеткізіп, өзін ғаламның патшасы деп жариялаған. Өмір сүрген мерзімі туралы әртүрлі мәліметтер бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нинурта Апал Экур, mdMAŠ A é kur, мағынасы "Нинурта Экурдың мұрагері" дегенді білдіреді, б.з.д. 12 ғасырдың басында Ассирия патшасы болды. Ол тақты басып алып, өзін ғаламның патшасы және Энлил мен Нинурта құдайларының жұбыншысы деп жариялады. Оның билеу кезеңі Бабыл замандастары Адад шума усур мен Мели Шипақтың билеу кезеңімен бірдей кезеңге тоңдес келеді.
Ninurta apal Ekur, inscribed mdMAŠ A é kur, meaning “Ninurta is the heir of the Ekur,” was a king of Assyria in the early 12th century BC who usurped the throne and styled himself king of the universe and priest of the gods Enlil and Ninurta. His reign overlaps the reigns of his Babylonian contemporaries Adad šuma uṣur and Meli Šipak.
Өмірбаян
Оның билік еткен мерзімі туралы пікір талас тудырып отыр, себебі Ассирия патшалары тізімінің әртүрлі нұсқаларында қарама-қайшылықтар бар. Көбінесе басқа нұсқалардан ертерек деп есептелетін Нассухи патшалары тізімі оған 13 жыл билік еткендігін көрсетеді, ал басқа тізімдерде тек үш жыл көрсетілген. Соңғы зерттеулер ұзақ мерзімді билікті қолдайды.
There is some dispute as to how long he reigned, based on discrepancies among various copies of the Assyrian King List. The Nassouhi King List, sometimes considered to be older than the other versions of the King List we have, gives him 13 years of reign, but the other king lists give him only three. More recent scholarship has tended to support the longer reign,
Оның шығу тегі
Оның әкесі Или пада болды, ол әкесі Ашшур-иддиннің және атасы Киби-Ашшурдың ізін басып, Ассирияның ұлы визирі, немесе суккаллу рабиу, сондай-ақ тәуелді Ḫанигалбат мемлекетінің патшасы болды. Киби-Ашшур лимму лауазымында қызмет еткен үш шенеуніктің бірі болуы мүмкін, олар Шамш-аха-иддина, Силлі-Мардук және Ибашши-илидің ұлдары. Соңғысының лимму жылы Түкүлти-Нинурта I жылнамасына тікелей жақын болғандықтан, кейбіреулер Нинурта Апал Экурдың Адад-нирари I-нің ұрпағы болуы мүмкін деген болжамдарға келді. Алайда, ол өзінің жазуларында тек Эриба-Адад I-ден таратынын айтады, сондықтан бұл генеалогия ықтимал емес. Алғашқы екеуінің лимму жылдары Шалманнасар I билік еткен кезеңге сәйкес келеді, бұл хронологияға дұрыс келеді.
His father was Ilī padâ, who had followed his father, Aššur iddin, and grandfather, Qibi Aššur, as grand vizier, or sukkallu rabi’u, of Assyria and king of the dependant state of Ḫanigalbat. Qibi Aššur may be one of three officials who are attested as limmu’s, the sons of Šamaš aḫa iddina, Ṣilli Marduk, Ibašši ili, respectively and it is this latter one, whose limmu year directly follows that of Tukulti Ninurta I, that has led some to speculate that Ninurta apal Ekur was a descendant of Adad nirari I, a genealogy that is unlikely as he claims descent only from Eriba Adad I in his inscriptions. The earlier two have their limmu years during the reign of Shalmaneser I which better fits the chronology.
Оның билігі
Бұған дейін Ассирия патшасы болған Энлиль Кудури Усур, бұрынғы күшті патша Тукульти Нинурта І-нің ұлы, кассит монархы Адад Шума Усурмен шайқаста жеңілді. Бұл жеңіліс соншалықты арсыз болды, ассириялық офицерлер өздерінің мырзасы [Энлиль Кудури] Усурды ұстап алып, Адад Шума Усурға тапсырды. Бәлкім, өздерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, ассириялықтар бұрын ассирия жағына қашқан сатқыш Вавилондықтарды да берді. Патшалар тізімінде ол "Кардунияштан келді, тақты басып алды" делінген. Жақында табылған мәтінге сәйкес, ол Мели Шипактан сыйлықтар алды, ол Ассур қазбаларынан табылған мәтінде аттар мен кілемдер жібергенін көрсетеді.
The preceding Assyrian king, Enlil kudurri usur, a son of the earlier powerful king Tukulti Ninurta I, was vanquished in battle against the Kassite monarch, Adad šuma uṣur, a defeat so ignoble that the Assyrian officers “seized [Enlil kudu]r usur their lord and gave (him) to Adad šuma uṣur.” Perhaps to secure their passage, the Assyrians also handed over renegade Babylonians who had fled to the Assyrian side. The Kings List tells us that he “came up from Karduniaš, seized the throne,” He was the recipient of gifts from Meli Šipak, who sent teams of horses and rugs, as a recently discovered text records, unearthed during excavations at Assur.
Сарай жарлықтары
Ол соттың әдеп-құлықтары мен патшалық гаремнің қатаң тәртібіне қатысты тоғыз сарай жарлығының (риксу) бірін шығарды (бұл жарлықтар харем жарлықтары немесе Орта Ассирия сарай жарлықтары деп аталады), бұл мұрагерлік мәселесіндегі бейсіздікке нұсқау береді, бірақ оның алаңдауына орын жоқ еді, өйткені оның ұрпақтары кем дегенде б.з.б. VIII ғасырға дейін Ассирияны билей берді. Біріншісі – харемге жақындаған евнух пен оның кәнизактарының мінез-құлқы туралы. Екіншісі, егер олар дауласып, құдайға қарсы сөйлесе, харем әйелдерінің тамағын кесумен қорқытады. Үшіншісі патшаға қарсы қылмыс жасағандарды жазалайды, ал қалғандары мазмұнына анық сенуге болмайтындай шашыраңқы, бірақ мысалы, патшалық жиһазға – төсек пен орындыққа қарсы айтылған қарғыстарды реттейді. Кішігірім бұзушылықтар үшін кінәлі әйелдің мұрны тесіліп, таяқпен ұрылатын. Бір мәтінде оның қызы Мұбаллита, бас діни қызметкер, сыйға алған зергерлік бұйымдары туралы жазылған.
He issued one of the nine palace decrees (riksu) relating to conduct of the court and the oppressive discipline of the royal harem (known as harem edicts or Middle Assyrian palace decrees), suggestive of insecurity in the succession, although he need not have worried as his descendants would continue to rule Assyria until at least the eighth century BC. The first relates to the conduct of a eunuch approaching the harem and that of the concubines. The second threatens the harem women with having their throats cut, if when quarreling they should blaspheme against a god. The third punished men guilty of lèse majesté and the remaining are too fragmentary to be certain of their contents, but regulate curses against, for example, the royal furniture, i. e. bed and stool. Minor infractions were dealt with severely, with the guilty woman having her nose pierced and being beaten with rods. A text records his gift of jewellery to his daughter Muballita[ṭ ], the great high priestess.