Кіріспе

Қараваджоның суреті

Қасиетті Петірдің айқышқа тартылуы (итальянша: Crocifissione di san Pietro) – Микеланджело Мериси да Караваджоның 1601 жылы Римдегі Санта-Мария-дель-Пополо шіркеуінің Сераси капелласы үшін салған туындысы. Капелланың қарсы жағында Дамаск жолында Қасиетті Пауылдың дінге келуі (1601) бейнеленген Караваджоның тағы бір жұмысы орналасқан. Екі суреттің арасындағы алтарьда Аннибале Карраччидің "Көкке көтерілген Құдай анасы" суреті тұр.

Сипаттама

Суретке Киелі Петірдің шейіт болғандығы бейнеленген. Ежелгі және белгілі дәстүрге сәйкес, Петір Римде өлім жазасына кесілгенде, оны кері айқышқа шегелеп өлтіруді сұрады, өйткені ол адам Иса Мәсіх сияқты өлтіруге лайық деп сенбеді. "Ал енді, Петір, сенің денесіңді оны тартып алғандарға тапсыру уақыты келді. Сондықтан оны қабыл алыңдар, уа, оған лайық адамдар! Мен сендерден, жазалаушылар, осылай айқышқа шегелетіп, басы төмен қарай, басқаша емес: мен мұны тыңдағандарға түсіндіремін" – Петірдің істері.

Үлкен суретте үш жазалаушының айқышқа тік тұруға күресіп жатқаны көрсетілген. Петірдің қолы мен аяқтары қабырғаға қамалып, қан ағып жатыр. Елшіге келгенде, ол жартылай жалаңаш, бұл оның әлсіздігін көрсетеді. Ол қарт, шашы ақ, сақалы ұзын, бірақ қартайған денесі әлі де мықты, күшті екенін аңғартады. Петір айқыштан үлкен күшпен көтеріліп, бүкіл денесін бұрады, суреттен тыс нәрсеге (Құдайға) қарағысы келгендей. Оның көзі жазалаушыларға қарамайды, көздерінде жоғалғандық сезімі байқалады. Айқышты көтеру үшін үш адамның күші керек. Бірі арқанмен көтеріп тұрса, көмекшілері ауыр құралды қолдарымен және иықтарымен көтеруге тырысады. Сары шалбар киген жұмысшы, айқыш ағашының астында отырып, тастың арасына шұңқыр қазу үшін қолданылған көректі ұстап тұр. Бұл процестің бұзық және хаостық көрінуіне себеп, жазалаушылар айқыштың кенеттен ауырлығына дайын болмағандай. Олардың беттері көрерменнен жасырылған, оларды көзге көрінбейтін биліктің әділетсіз бұйрығымен орындалған әрекеттің бейтарап орындаушылары етіп көрсетеді. Көріністің фонында қараңғы қабырға тұрғандай көрінеді, бірақ шындығында ол жартас. Бұл Петір есімінің мағынасына сілтеме: Мәсіх өзінің шіркеуін салар екенін айтқан "тас" (Матай 16:18).

Стиль

Денис Махонның пікірінше, Сераси шіркеуіндегі екі картина "Контарелли шіркеуіндегі "Матфейдің шабыт алуы" және Ватикан Пинакотекасындағы "Христостің жерленуі" сияқты "бір-бірімен тығыз байланысты, жетілген сипаттамасы бар топты" құрайды. Ол бұл төрт туындыны "орталық топ" деп атап, олардың Караваджоның пісіп-жетілген кезеңіне жататынын айтты. Сераси шіркеуіндегі екі картинаны салыстырғанда, Махон Пауылдың аянуын "өзінің серігінен әлдеқайда көтеріңкі" деп санады, ал ол мұндай күшті қозғалыс сезімін беруге жеткіліксіз. Суреттің ең керемет ерекшелігі – оның айқын реализмі: Хелен Лэнгдонның сөзіне сүйенсек, әулие "Бетсайдадан шыққан кедей балықшы, ал жазалаушылардың қолдарындағы тамырлар анық көрініп, қызыл, аяқтары шаң басқан, еңбек ететін жұмысшылар" болып бейнеленген. Бұл Караваджоның өнеріндегі жаңа кезеңнің бастауы болды, онда ол қарапайымдық пен құтқарылудың христиандық этикасына, азап арқылы жететін ізгілікке ден қойды.