Кіріспе

Еуропалық өнер 1590–1750 жылдар аралығында

Барокко сурет салу – Барокко мәдени қозғалысымен байланысты сурет өнері. Бұл қозғалыс көбінесе абсолютизм, Контрреформация және католиктердің қайта жаңғыруымен байланыстырылады, бірақ Батыс Еуропадағы абсолютизмдік емес және протестант мемлекеттеріндегі маңызды Барокко өнері мен архитектурасының болуы оның кең таралған танымалдылығын көрсетеді. Барокко сурет салу көптеген стильдерді қамтиды, себебі 1600 жыл шамасында басталып, 17 ғасыр бойы және 18 ғасырдың басына дейін дамыған кезеңдегі ең маңызды және ірі суреттер бүгінде Барокко сурет салуы деп аталады. Барокко өнерінің ең типік мысалдарында үлкен драма, бай, терең түстер және қарқынды жарық пен қараңғы көлеңкелер кездеседі, бірақ француз Барокко суретшілерінің классицизмі, мысалы, Пуссен, және голланд жанрлық суретшілері, мысалы, Вермеер де осы терминге кіреді, кем дегенде ағылшын тілінде. Ренессанс өнері көбінесе оқиғадан бұрынғы сәтті көрсетсе, Барокко суретшілері оқиғаның ең драматикалық нүктесін, әрекет орын алатын сәтті таңдайтын. Микеланджело, Жоғары Ренессанс кезеңінде жұмыс істеп, Дәуітін Голиафпен шайқасқа дейін дайындалып тұрған күйде бейнелесе, Бернинидің Барокко Дәуіті алыпқа тас лақтыру кезінде суреттелген. Барокко өнері Ренессанс дәуірінде бағаланған тынышқандық пен рационалдықтан гөрі эмоция мен құмарлықты оятуға бағытталған. Барокко дәуірінің ең ұлы суретшілерінің қатарында Веласкес, Караваджо, Рембрандт, Рубенс, Пуссен және Вермеер бар. Караваджо – Жоғары Ренессанс дәуірінің гуманистік суреттерінің мұрагері. Оның адам бейнесіне деген реалистік көзқарасы, тікелей табиғаттан суреттелген және қараңғы фонға қарсы жарқын жарықпен көрсетілген, замандастарын таң қалдырып, сурет тарихында жаңа тарау ашты. Барокко сурет салу көбінесе көріністерді кьяроскуро жарық эффектілерін пайдалана отырып, драматикалық түрде бейнелейді; мұны Рембрандт, Вермеер, Ле Найн және Ла Турдың туындыларында көруге болады. Фламанд суретшісі Энтони ван Дайк, әсіресе Англияда үлкен ықпалға ие болған, әсем, бірақ әсерлі портрет стилін жасады. 17 ғасырдағы Голландияның гүлденуі көптеген суретшілердің өнер тудыруына әкелді, олардың көпшілігі жоғары маманданған және тек жанрлық көріністерді, пейзаждарды, натюрморттарды, портреттерді немесе тарихи картиналарды суреттеді. Техникалық деңгей өте жоғары болды, ал Голландияның Алтын ғасыры сурет салуы модернизм келгенге дейін өте ықпалды тақырыптардың жаңа репертуарын қалыптастырды.

Тарих

Трент кеңесі (1545–1563), Рим-католик шіркеуінің протестанттардың да, шіркеу ішінде қалғандардың да көтерген ішкі реформаға қатысты көптеген сұрақтарына жауап берген кеңес, өзінің қаулыларында бейнелеу өнеріне қысқа да, біршама тікелей емес сипатта келді. Бұл кейіннен Молан сияқты дін қызметкерлері тарапынан түсіндіріліп, дамытылды. Олар шіркеудегі суреттер мен мүсіндер өз тақырыптарын манеризмнің стильдік әрекеттерінен аулақ, анық, күшті және лайықты бейнелеуі тиіс деп талап етті. Көптеген өнер тарихшылары бұл қайта оралуды шіркеу өнерінің мақсатына қатысты халыққа жақын түсінікке бет бұру деп қарастырады. Бұл Каравагжио мен Каррачи ағайындарының жаңалықтарын тудырған себеп деп есептеледі. Олардың барлығы 1600 жыл шамасында Римде жұмыс істеді (және тапсырыстар үшін бәсекелестікке түсті). Дегенмен, діни сурет салу, тарихи сурет салу, аллегориялар мен портреттер әлі де ең құрметті тақырыптар саналса да, пейзаж, натюрморт және жанрлық көріністер католик елдерінде жиі кездесе бастады, ал протестант елдерінде басты жанрларға айналды.

Терминнің

Бастапқыда "барокко" термині оның шектен тыс екенін көрсету үшін сындарлы мағынада қолданылған. Басқалары оны логикалық схоластикадағы күрделі силогизм түрін білдіретін "Барокко" деген есте сақтау терминінен тудырады. Атап айтқанда, бұл термин эксцентрикалық артықшылығы мен көптеген бөлшектерінің шулылығын сипаттау үшін пайдаланылды, бұл Ренессанстың анық және салмақты рационалдығымен күрт қайшы болды. Оны алғаш рет швейцариялық өнер тарихшысы Генрих Вёльфлин (1864–1945) өзінің "Renaissance und Barock" (1888) еңбегінде жаңартып бейнеледі; Вёльфлин барокконы "массаға енген қозғалыс" деп атады, ол Ренессанс өнеріне қарсы тұратын стиль. Ол қазіргі авторлар сияқты маниризм мен барокко арасындағы айырманы жасаған жоқ, сондай-ақ 18 ғасырға дейін жалғасқан академиялық барокко кезеңін назарға алмады. Француз және ағылшын авторлары Вёльфлиннің ықпалы арқасында неміс ғылымы жетекші орын алғаннан кейін ғана барокконы құрметті зерттеу нысаны ретінде қарастыра бастады.

Ұлттық айырмашылықтар

Италия бастамасымен Жерорта теңізі елдері, содан кейін Германиядағы және Орталық Еуропадағы қасиетті Рим империясының көп бөлігі, толыққанды барокколық көзқарас қабылдады. 17 ғасырдағы Голландияның алтын ғасырының солтүстік реалистік дәстүрлерінен өзгеше өнер пайда болды, онда діни және тарихи суреттер өте аз болды, оның орнына натюрморт, күнделікті сахналардың жанрлық суреттері және пейзаж суреттері сияқты секулярлық жанрларды дамытуда маңызды рөл атқарды. Рембрандттың өнерінің барокколық екені анық болғанымен, бұл атау Вермеер және көптеген басқа голланд суретшілеріне сирек қолданылады. Голланд өнерінің көп бөлігінде барокко туындыларына тән идеалдау және сәнге құштарлық жоқ, соның ішінде голланд тенденцияларымен байланысы бар көршілес фламанд барокко суреті де дәстүрлі санаттарды барокко стилінде жасауды жалғастырды. Францияда лайықты және әсем классицизм барокко суретіне ерекше сипат берді, онда 17 ғасырдың соңы сурет салудың алтын ғасыры болып есептеледі. Ең маңызды суретшілердің екеуі, Николя Пуссен мен Клод Лоррен, Римде тұрды, олардың жұмысы, көбінесе мольбертте салынған суреттері, итальяндық және французтардың қамқорлығын күтті.