1707-1708 жылдардағы Астрахан көтерілісі немесе Булавин бүлігі
Bulavin Rebellion
1707-08 жж. Булавин көтерілісі: Дон қазақтарының Ресей үкіметіне қарсы күресі. Кондрат Булавин бастаған көтеріліс себептері, соғыс барысы мен нәтижесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1707-1708 жылдары Каскандықтардың Ресей үкіметіне қарсы көтерілісі
1707 1708 Cassock revolt against Russian rule
Булавин көтерілісі немесе Астрахан көтерілісі (Ланг ру; Восстание Булавина, Vosstaniye Bulavina) – 1707 және 1708 жылдары Дон қазақтары мен Ресей патшалығы арасында болған соғыс. Дон қазақтарының демократиялық жолмен сайланған атаманы Кондратий Булавин қазақ көтерілісшілерін басқарды. Бұл қақтығыстың себебі Ресейдің Петр I басшылығымен Мәскеу үкіметі, қазақтар және Ресейдің крепостнойлықтан қашып, Дон аймағында бостандық іздеген орыс шаруалары арасындағы бірқатар шиеленістер болды. Ол 1707 жылы Булавиннің басшылығындағы Дон қазақтарының Дон аймағына жасаған жазалау экспедициясын жетекшілік еткен Юрий Владимирович Долгоруковты (1664 ж.т.) өлтіруінен басталды. Көтеріліс 1708 жылы Булавиннің қазасымен аяқталды.
The Bulavin Rebellion or Astrakhan Revolt (Lang ru; Восстание Булавина, Vosstaniye Bulavina) was a war which took place in the years 1707 and 1708 between the Don Cossacks and the Tsardom of Russia. Kondraty Bulavin, a democratically elected Ataman of the Don Cossacks, led the Cossack rebels. The conflict was triggered by a number of underlying tensions between the Moscow government under Peter I of Russia, the Cossacks, and Russian peasants fleeing from serfdom in Russia to gain freedom in the autonomous Don area. It started with the 1707 assassination of Prince Долгоруков, Юрий Владимирович (1664), the leader of Imperial army's punitive expedition to the Don area, by Don Cossacks under Bulavin's command. The end of the rebellion came with Bulavin's death in 1708.
Негізгі себептері
Булавин көтерілісіне дейінгі жылдары Ресей шаруаларының арасында көптеген әлеуметтік наразылықтар кеңінен таралды. XVIII ғасырда Петр I ескі Московияны "батыстануға" бағытталған радикалды реформаларын жүргізді, бірақ олар халықтың кеңінен наразылығын тудырды. Діндар, терең консервативті халық оның реформаларын өздерінің дәстүрлі өмір салтына және православие дініне қарсы шабуыл деп қарады. Петр тіпті Антихристпен теңестіріліп, нағыз патша кейпінде келген жалғаншы деп есептелді. Бұған үстіне, Петрдің жаңа құрылған полициялық мемлекеті аумақты кеңейтіп, казактардың азық-түлігін сақтау үшін қажетті тұз кен орындарына тиісті. Бұл жер дауы бір жағынан экономикалық мәселе болғанымен, казактар оны өздерінің жартылай тәуелсіз саяси мемлекетіне жасалған арашалау деп есептеді. Жалпы алғанда, Ресейдің ауылдық атмосферасы белгілі бір катализаторды күтіп, алабасқандай болды.
A number of social grievances were prevalent in the peasant population of Russia in the years leading up to the Bulavin Rebellion. Peter the Great's radical reforms designed to "Westernize" old Muscovy in the 18th century were met with widespread discontent. The pious, deeply conservative masses saw his reforms as an affront to their traditional way of life and to their Eastern Orthodox faith. Peter was even equated to the Anti Christ and assumed to be an impostor posing as the true Tsar. On top of this, Peter's newly formed police state was expanding territorially, and by this expansion was encroaching upon salt resource sites coveted by the Cossacks for preservation of their foods. This dispute over land was in one sense an economic issue, but the Cossacks also regarded this as an intrusion upon their semi autonomous political state. In general, the entire rural Russian atmosphere was in an agitated state, waiting for a catalyst of some kind.
Тез катализатор
Петрдің полициялық мемлекетінде өмір сүрудің шектеулері мен қорқыныштарына жауап ретінде көптеген шаруалар қашып кетті, ірі қалалық аймақтарды, әсіресе Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі жаңа астананы тастап кетті. Кейбір топтар Польшаға немесе Австрияға эмиграцияласа, көптегендері шекаралық күзеттен қашуды жөн көрді және оның орнына ауылдық шеткерлерге және қазақтар қоныстанған өзен бойындағы аймақтарға қашты. Петрдің саясаты – қашып кеткендерді іздеп табу, тұтқындау және оларды иелеріне қайтару болды, осылайша оларды салыққа тартуға болады. Бұл саясаттың мерзімі шектеусіз еді. Осы саясатқа сәйкес Петр Юрий Долгоруков басқаратын шаруаларды іздеушілер тобын қазақ аймақтарындағы қашқан шаруаларды іздеуге жіберді. Қазақтар шаруалардың өз аймағын тым көп қоныстандыруына және жергілікті ресурстар үшін бәсекелесуіне реніш білдіргенімен, олар үшін Петрдің өкілдерінің өз аумақтарында еркін жүріп-тұруы одан да жағымсыз болды. Олар қашқан шаруаларды тапсырудан бас тартты, сонымен қатар 1707 жылдың 8 қазанында Кондратий Булавин бастаған жергілікті атамандардың шағын тобы Айдар өзені бойындағы Шулгин ауылында Долгоруковты және оның серіктерін аңдып өлтірді, зорлық-зомбылыққа есік ашылып, Булавин көтерілісі басталды.
In response to the constraints and fears of living in Peter's police state, large numbers of serfs absconded, abandoning the major urban areas, especially Moscow and the new capital at St. Petersburg. While some groups emigrated to Poland or Austria, many chose to avoid the border patrols and instead fled to the rural periphery and the river regions already inhabited by the Cossacks. It was Peter's policy to hunt down and arrest absconders and return them to their lords where they could be counted for taxes, a policy which, by this time, had no statute of limitations. In accordance with this policy, Peter deployed a group of bounty hunters under Yuri Dolgorukov to scout the Cossack regions for fugitive peasants. Despite the fact that the Cossacks harbored some resentment towards the peasants (for overpopulating their region and generally competing for local resources), more deplorable to them was the idea of Petrine agents roaming freely through their territory. They not only refused to give up the fugitive peasants, but on 8 October 1707 a small band of local atamans headed by Kondraty Bulavin ambushed and murdered Dolgorukov and his men in the village of Shulgin on the Aidar River, opening the door to violence and beginning the Bulavin Rebellion.
Булавин - адам
Булавиннің өзі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол казак отбасында дүниеге келген және Стенка Разин мен 17 ғасырдың соңындағы көтерілісті есте сақтай алатын жасқа жеткен болуы мүмкін. Ол жастығында Кубань және Қырым татарларымен шайқасып, біршама әскери тәжірибе жинаған. Дегенмен, ол ешқашан аса көрнекті әскери қолбасшы болған емес, және өзінің атымен аталатын бүлік кезінде де толыққанды даусыз көшбасшы бола алмады. 1704 жылға қарай ол Бахмут атаманы дәрежесіне көтерілді, және 1706 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Осы кезеңде ол Северский Донецтегі тұз өндіріс орнын жоюды ұйымдастырып, оған қатысты, бұл мемлекеттік билік оларды жер басып алушылар ретінде қуғандығына жауап ретінде жасалған әрекет болды. Бұл қақтығыс толыққанды шешілмеді және ақырында үлкен көтеріліс күш алған сайын оның құрамына сіңіп кетті. Булавин, көп болса да, сауатсыз болған, бірақ оның замандастары сияқты, халыққа әсер ете білу және оларды әрекетке жігерлендіру қабілетіне ие болды.
Little is known about Bulavin personally, but he was born into a Cossack family and would have been old enough to remember Stenka Razin and the revolt of the late 17th century. He developed some combat experience fighting the Kuban and Crimean Tatars in his youth. However, he was never a particularly great military commander, and throughout the rebellion that bears his name, he would forever fall short of becoming an undisputed leader. By 1704, he had risen to the status of ataman of Bakhmut, a position he held until 1706. It was during this stint that he orchestrated and participated in the destruction of the salt works on the Severski Donets, an act of retaliation for having been evicted by the government as squatters. This conflict was never entirely resolved and was ultimately absorbed into the greater rebellion as it gained momentum. Bulavin was most likely illiterate, but like his contemporary revolutionaries, he possessed a talent for appealing to the people and inciting them to action.
Жалпы мәліметтер
Булавиннің үгіт сөздері қарапайым болды: мақсаты – Мәскеуге қарсы тұрып, патшаға зұлым ықпалдарды жою еді. Бұл көтеріліс патша институтына емес, сол кездегі биліктегі тұлғаларға қарсы екенін атап өту маңызды. Көпшілік пікір бойынша, Петір өзі туралы айтқандай емес (яғни, жасырылған нағыз патшаның орнында отырған Антихрист), немесе ол шынымен заңды патша болғанмен, зұлым кеңесшілердің бақылауында болды. Егер оған еркіндік берілсе, ол барлық зұлым реформаларынан бас тартар деп сендірілді. Көтеріліс бірнеше әлсіздіктерге тап болды. Біріншіден, Булавин барлық шақыруларына қарамастан, таққа талапкер ұсынбады немесе Петрді алмастыруға лайық патшаны көрсетпеді. Бұл қателік көтерілістің соңғы мақсатын күңкірт етуге және оның жинаған қолдауының мол бөлігінен айырылуына әкелді. Екіншіден, Булавин күштерін ешқандай бұрынғы Мәскеу жауымен үйлестірмеді, сондықтан Швециямен соғыс жүргізіліп тұрғанмен де, Петірдің әскери машинасы толық бөлінбеді және көтеріліс ірі қақтығыс емес, көбінесе мазасыздық тудырды. Көп санды және тиімді әскер көтерілістің барлық деңгейінде басып тастауға қабілетті болды. Соңында, Булавиннің қатал талаптары мен ауыр жеңілістеріне ашуланған казак жақтастарының бір бөлігі оған қарсы шықты. Ол 1708 жылдың 7 шілдесінде басына оқ тиіп, өлген күйі табылды. Оқ жарақатының өзіне-өзі салған салдары екені немесе сатқындық болғаны белгісіз. Булавиннің өлімінен кейін көтеріліс сөнді, 1709 жылға дейін қарсылық ошақтары сақталды, бірақ мәні бойынша қақтығыс аяқталды.
Bulavin's rally cries were simple: the goal was to move against Moscow and destroy the evil influences on the Tsar. It is important to note that the rebellion was not against the institution of Tsardom but against the figures in power at the time. It was generally believed that Peter was either not who he claimed (i. e. the Antichrist sitting in place of the true Tsar who was hidden away), or that he was indeed the rightful Tsar but was under the control of evil advisers whose destruction would liberate him, and that if given the freedom to act, he would repudiate all of his wicked reforms. The rebellion suffered from a number of weaknesses. For one, despite all of his rallying, Bulavin never offered a pretender to the throne or suggested a just tsar to replace Peter. This blunder would condemn the rebellion's end goals to ambiguity and would let slip an immeasurable amount of support he might have mustered. Second, Bulavin did not coordinate his efforts with any other pre existing Muscovite enemies, so despite being heavily engaged in war with Sweden, the military apparatus under Peter was not as divided as it could have been and found the rebellion to be more of a nuisance than a major conflict. By means of its vastly superior size and efficiency, the regular army was ultimately capable of stamping out the rebellion at all levels. In the end, angered by devastating reversals and Bulavin's tiring claims, factions of his own Cossack followers turned against him. He was found dead on 7 July 1708, having been shot in the head. It is not known whether the wound was self inflicted or an act of treachery. Following Bulavin's death, the rebellion petered out, with pockets of resistance persisting through 1709, but for all intents and purposes, the conflict was over.
Саяси және әлеуметтік салдарлар
Жоғарыда айтылғандай, Булавин көтерілісі бір буын бұрынғы Разин көтерілісімен көзге түсетіндей ұқсастықтарға ие болды. Екеуі де, ішінара, казактардың көтерілісі болды, зор билік институтына қарсы бағытталған және шаруалардың қиын өміріне деген ашу-ызамен тудырылған. Олар Екатеринаның билігі тұсындағы Пугачев көтерілісіне жол ашты. Көтеріліске жауап ретінде Петр казак мемлекеттеріне бақылауын күшейтті, нәтижесінде Игнат Некрасов басқаратын шамамен 2000 адам Қырым хандығының қорғауына қашты. Осы Некрасовтардың ұрпақтары Пугачев көтерілісі кезінде Анатолияға қоныс аударып, Константинополь маңына орналасты, және олардың дәстүрлі мәдениеті бүгінгі күнге дейін сақталған.
As mentioned, the Bulavin Rebellion bore striking similarities to Razin's Revolt a generation earlier. Both were Cossack rebellions in part, aimed against an imposing governmental institution and driven by animosity for the miserable state of peasant life. They effectively set the stage for the Pugachev Uprising under Catherine the Great. In response to the uprising, Peter tightened his grip on the Cossack states, causing some 2000 under Ignat Nekrasov to flee to the protection of the Crimean Khanate. Descendants of these Nekrasovites would relocate to Anatolia during the Pugachev Uprising and settle near Constantinople, where their traditional culture would continue to the present day.