Жалпы қор: АИТС, туберкулез және малярияға қарсы күрес үшін халықаралық қаржы ұйымы

Кіріспе

Халықаралық ұйым

ЖИТС, туберкулез және безгекпен күрес жөніндегі әлемдік қор (немесе жай ғана Әлемдік қор) – БҰҰ-ның тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу үшін ЖИТС/АҚТҚ, туберкулез және безгек эпидемияларын тоқтатуға қосымша ресурстарды тарту, пайдалану және инвестициялау мақсатындағы халықаралық қаржыландыру және серіктестік ұйымы. Бұл көптеген мүдделі тараптарды қамтитын халықаралық ұйым өзінің хатшылығын Женева қаласында (Швейцария) орналастырған. Ұйым 2002 жылдың қаңтар айында қызметін бастады. 2006 жылдың қаңтарынан бастап ол 13395-ші атқарушы бұйрық бойынша АҚШ-тың белгілі бір артықшылықтарынан, босатуларынан және иммунитеттерінен пайдаланды, бұл оған Халықаралық ұйымдардың иммунитеті туралы заң мәртебесін берді. Әлемдік қор – ЖИТС, туберкулез және безгектің алдын алу, емдеу және күтім бағдарламаларын қаржыландыру бойынша әлемдегі ең ірі қаржыландырушы. 2019 жылдың маусым айына дейін ұйым осы бағдарламаларды қолдау үшін 41,6 миллиардтан астам АҚШ долларын жұмсады. Ұйымның мәліметінше, 2018 жылы ол маляриямен күресу үшін 131 миллион инсектицидпен өңделген тордың таратылуын қаржыландыруға көмектесті, 5,3 миллион адамға туберкулезге қарсы ем берді, 18,9 миллион адамды ЖИТС-ке қарсы ретровирустық терапиямен қамтыды және құрылғаннан бері әлем бойынша 32 миллион адамның өмірін сақтап қалды. Әлемдік қор – іске асырушы агент емес, қаржыландыру механизмі. Бағдарламаларды денсаулық сақтау министрліктері сияқты ел ішіндегі серіктестер жүзеге асырады, ал Әлемдік қордың хатшылығы, қызметкерлері тек Женевада орналасқан, бағдарламаларды бақылайды. Іске асыруды Елдік үйлестіру механизмдері қадағалайды, бұл елдік деңгейдегі комитеттер, оларға Әлемдік қордың талаптарына сәйкес үкімет, үкіметтік емес ұйымдар, діни ұйымдар, жеке сектор және аурумен өмір сүретін адамдардың кең ауқымы кіруі керек. Бұл жүйе Әлемдік қордың хатшылығын басқа халықаралық бюрократиялық құрылымдармен салыстырғанда шағын ұстап тұр. Бұл модель мүдделердің қақтығысына қатысты алаңдаушылықтарды тудырды, себебі Елдік үйлестіру механизмдерінде өкілдік ететін мүдделі тараптар грант алушы, қосалқы грант алушы, жеке тұлғалар (мысалы, саяхат немесе семинарларға қатысу үшін) немесе мердігерлер ретінде Әлемдік қордан қаржы ала алады.

The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (or simply the Global Fund) is an international financing and partnership organization that aims to "attract, leverage and invest additional resources to end the epidemics of HIV/AIDS, tuberculosis and malaria to support attainment of the Sustainable Development Goals established by the United Nations". This multistakeholder international organization maintains its secretariat in Geneva, Switzerland. The organization began operations in January 2002. From January 2006 it has benefited from certain US Privileges, Exemptions, and Immunities under executive order 13395, which conferred International Organizations Immunities Act status on it. The Global Fund is the world's largest financier of AIDS, TB, and malaria prevention, treatment, and care programs. As of June 2019, the organization had disbursed more than US$41.6 billion to support these programs. According to the organization, in 2018 it helped finance the distribution of 131 million insecticide treated nets to combat malaria, provided anti tuberculosis treatment for 5.3 million people, supported 18.9 million people on antiretroviral therapy for AIDS, and since its founding saved 32 million lives worldwide. The Global Fund is a financing mechanism rather than an implementing agency. Programs are implemented by in country partners such as ministries of health, while the Global Fund secretariat, whose staff only have an office in Geneva, monitor the programs. Implementation is overseen by Country Coordinating Mechanisms, country level committees consisting of in country stakeholders that need to include, according to Global Fund requirements, a broad spectrum of representatives from government, NGOs, faith based organizations, the private sector, and people living with the diseases. This system has kept the Global Fund secretariat smaller than other international bureaucracies. The model has also raised concerns about conflict of interest, as some of the stakeholders represented on the Country Coordinating Mechanisms may also receive money from the Global Fund, either as grant recipients, sub recipients, private persons (e. g. for travel or participation at seminars) or contractors.

Жасау

ХХ ғасырдың соңында әлемдегі ең қауіпті жұқпалы аурулармен күресудегі халықаралық саяси ықпал күшін арттыруға бағытталған ерік-жігер пайда бола бастады. АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Ричард Холбрук, ЖИТС және безгек сияқты аурулардың ұлттық қауіпсіздікке төндіретін қауіпті ертерек танып, осы қауіптерге қарсы тұру үшін тиісті саясатты қолдады. Әртүрлі көпжақты платформалар арқылы осы аурулармен күресу үшін жаңа халықаралық қаржылық құрал құру бойынша консенсусқа қол жеткізілді. Осы контексте Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) 1999 жылдың желтоқсан айында "Кедейлік ауруларына қарсы масштабты шабуыл" жасауға шақырды. Бастапқы ұсыныста "безгек, туберкулез, қауіпті жүктілік, ЖИТС, іш сүек аурулары, тыныс алу жолдарының жедел инфекциялары және қызылша" ауруларын шешу көзделген. Бұл тізім уақыт өте келе тарылып, Глобалды қор бүгін күресіп жатқан үш ауруға дейін қысқарды: ВИЧ/СПИД, туберкулез және безгек. 2001 жылдың сәуір айында Нигерияның Абуджа қаласында африкалық көшбасшылардың саммитінде БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан осы жаңа қаржыландыру механизміне қатысты жоғары беделді әлемдік көшбасшының алғашқы ашық шақыруын жасады, ол "ВИЧ/СПИД және басқа жұқпалы ауруларға қарсы күреске арналған жаһандық қор құруды" ұсынды. Бас хатшы Аннан 2001 жылы Глобалды қорға алғашқы үлес қосты. 2001 жылы Филадельфияның "Еркіндік медалімен" марапатталғаннан кейін, Аннан өзінің 100 000 АҚШ долларын енді құрылған "Жаһандық қордың" "соғыс қорына" сыйға тартатынын мәлімдеді. 2001 жылдың маусым айында БҰҰ Бас Ассамблеясы АИТВ/СПИД-пен күресу үшін жаһандық қор құруды бекітті. G8 саммитінде 2001 жылдың шілдесінде Италияның Генуя қаласында Глобалды қор құру туралы шақыру ресми түрде қолдау тапты, бірақ бұл уәделер Кофи Аннан талап еткен 7-10 миллиард АҚШ долларынан айтарлықтай төмен болды. G8-дің соңғы коммюникесінде былай делінген: "Өткен жылы Окинавада жұқпалы аурулармен күресте үлкен қадам жасауға және ауру мен кедейлік арасындағы жаман шеңберді бұзуға уәде бердік. Осы міндеттемелерді орындау және БҰҰ Бас Ассамблеясының шақыруына жауап ретінде біз БҰҰ Бас хатшысымен бірлесіп ВИЧ/СПИД, безгек және туберкулезге қарсы күреске арналған жаңа жаһандық қорды іске қостық. Біз Қорды жыл соңына дейін іске қосуға бекіндік. Біз 1,3 миллиард доллар бөлдік. Қор мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі болады және біз басқа елдерді, жеке секторды, қайырымдылық қорларын және академиялық мекемелерді қаржылық, заттай және ортақ тәжірибе арқылы өз үлесін қосуға шақырамыз". Глобалды қордың бастапқы 18 мүшелі саясатты қалыптастыру кеңесі 2002 жылдың қаңтар айында алғашқы отырысын өткізіп, ұсыныстар қабылдауды жариялады. Бірінші хатшылық 2002 жылдың қаңтарында құрылды, команда жетекшісі ретінде Пауль Эмер тағайындалды, бірақ көп ұзамай Швециядан келген Андерс Нордстром оны алмастырып, ұйымның уақытша атқарушы директоры болды. Глобалды қордың хатшылығы жұмыс істей бастаған кезде ұйым 1,9 миллиард АҚШ долларын алған еді. 2002 жылдың наурыз айында жоба ұсыныстарын қарау үшін халықаралық денсаулық сақтау саласының сарапшыларынан тұратын комиссия құрылды. 2002 жылдың сәуір айында Глобалды қор 31 елде үш аурумен күресу үшін 378 миллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы гранттарды берді.

At the end of the 20th century, international political will to improve coordinated efforts to fight the world's deadliest infectious diseases began to materialize. US Ambassador to the UN Richard Holbrooke recognized early on that diseases such as AIDS and Malaria posed as national security threat and advocated for policy that would shore up against those threats. Through various multilateral fora, consensus around creating a new international financial vehicle to combat these diseases emerged. In this context the World Health Organization (WHO) called for a "Massive Attack on Diseases of Poverty" in December 1999. The original concept suggested tackling "malaria, tuberculosis, unsafe pregnancy, AIDS, diarrheal diseases, acute respiratory infections and measles". This list would steadily narrow to only include the three diseases the Global Fund fights today: HIV/AIDS, TB, and malaria. In April 2001, in Abuja, Nigeria at a summit of African leaders, United Nations Secretary General Kofi Annan made the first explicit public call by a highly visible global leader for this new funding mechanism, proposing "the creation of a Global Fund, dedicated to the battle against HIV/AIDS and other infectious diseases". Secretary General Annan made the first contribution to the Global Fund in 2001. Having just been named the recipient of the 2001 Philadelphia Liberty Medal, Annan announced he would donate his US$100,000 award to the Global Fund "war chest" he had just proposed creating. In June 2001 the United Nations General Assembly endorsed the creation of a global fund to fight HIV/AIDS. The G8 formally endorsed the call for the creation of the Global Fund at its summit in July 2001 in Genoa, Italy, although pledges were significantly lower than the US$7 billion to US$10 billion annually Kofi Annan insisted was needed. According to the G8's final communique, "At Okinawa last year, we pledged to make a quantum leap in the fight against infectious diseases and to break the vicious cycle between disease and poverty. To meet that commitment and to respond to the appeal of the UN General Assembly, we have launched with the UN Secretary General a new Global Fund to fight HIV/AIDS, malaria and tuberculosis. We are determined to make the Fund operational before the end of the year. We have committed $1.3 billion. The Fund will be a public private partnership and we call on other countries, the private sector, foundations, and academic institutions to join with their own contributions – financially, in kind and through shared expertise." The Global Fund's initial 18 member policy setting board held its first meeting in January 2002, and issued its first call for proposals. The first secretariat was established in January 2002 with Paul Ehmer serving as team leader, soon replaced by Anders Nordstrom of Sweden who became the organization's interim executive director. By the time the Global Fund Secretariat became operational, the organization had received US$1.9 billion in pledges. In March 2002, a panel of international public health experts was named to begin reviewing project proposals that same month. In April 2002, the Global Fund awarded its first batch of grants – worth US$378 million – to fight the three diseases in 31 countries.

Қаражатты жинау

2002 жылы Дүниежүзілік қор құрылғаннан бері жиналған барлық қаржының 95 пайызы мемлекеттік сектордың үлесіне тиесілі; қалған 5 пайызы жеке сектордан немесе Product Red сияқты басқа да қаржылық бастамалардан түседі. Дүниежүзілік қор 2002 жылдан 2019 жылдың шілдесіне дейін 60-тан астам донор елдер жалпы сомасы 51,2 миллиард АҚШ долларын беруге уәде беріп, 45,8 миллиард АҚШ долларын төлегенін мәлімдеді. 2001 жылдан 2018 жылға дейін ең көп үлес қосқан ел – АҚШ, одан кейін Франция, Ұлыбритания, Германия және Жапония. 2008-2010 жылдары қорға жалпы ұлттық табысының ең үлкен үлесін қосқан донор елдер: Швеция, Норвегия, Франция, Ұлыбритания, Нидерланды және Испания. Мемлекеттік-жеке серіктестіктің аясында барлық мүдделі тараптар, оның ішінде жергілікті қауымдастықтар мен азаматтық қоғам ұйымдары ресурстарды жұмылдыруға маңызды үлес қосады. 2011 жылы Бразилияның Сан-Паулу қаласында өткен төртінші серіктестік форумында Дүниежүзілік қор жақтастарының желісі (GFAN) құрылды. Одан кейін GFAN Africa және GFAN Asia Pacific аймақтық ұйымдары да құрылды. 2010 жылдың қазан айында өткен үшінші толтыру жиналысы алдында АРВ-терапиясын қабылдап жүрген адамдардың емге қолжетімділігінен айырылып, олардың емге төзімділік таныту қаупінің артуы туралы ескертулер жасалды. ЮНЭЙДС-тің атқарушы директоры Мишель Сидибе қаржы тапшылығының салдарынан туындайтын жағдайды «АИТВ-нің қасіреті» деп атады. Дүниежүзілік қор үшінші толтыру үшін кем дегенде 20 миллиард АҚШ доллары (2011-2013 жылдарға арналған бағдарламаларды қамтиды) және қолданыстағы бағдарламаларды қаржыландыруды жалғастыру үшін 13 миллиард АҚШ доллары қажет екенін мәлімдеді. Үшінші жиналыста 11,8 миллиард АҚШ доллары жиналды, ең көп үлес қосқан ел – АҚШ, одан кейін Франция, Германия және Жапония. Дүниежүзілік қор 1,2 миллиард АҚШ долларының жетіспеушілігі «келесі үш жылда үш аурумен күресті баяулатуға әкелуі мүмкін қиын шешімдерге соқтырады» деп мәлімдеді. Алайда, 2012 жылғы мамырдағы Дүниежүзілік қор кеңесінің отырысынан кейін, 2012-2014 жылдар аралығында бағдарламаларға инвестиция салу үшін қосымша 1,6 миллиард АҚШ доллары қолжетімді болатыны хабарланды. 2013 жылдың желтоқсан айында Вашингтонда төртінші толтыру жиналысы өтті. 25 ел, сондай-ақ Еуропалық комиссия, жеке қорлар, корпорациялар мен діни ұйымдар 2014-2016 жылдар аралығында 12 миллиард АҚШ долларын беруге уәде берді. Бұл үш аурумен күресуге жұмсалған ең үлкен қаржы көлемі болды. Бесінші толтыру жиналысы 2016 жылдың қыркүйек айында Канаданың Монреаль қаласында өтті, оны Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдо қабылдады. Донорлар 2017-2019 жылдарға 12,9 миллиард АҚШ долларын (2016 жылғы айырбас бағамы бойынша) беруге уәде берді. Франция 2019 жылы Лионда алтыншы толтыру жиналысын өткізді, оны президент Эммануэль Макрон қабылдады, нәтижесінде 2020-2022 жылдарға 14,02 миллиард АҚШ доллары жиналды. Жетінші толтыру жиналысы АҚШ-та 2022 жылдың 19-21 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында президент Джо Байден қатысуымен, Мемлекеттік хатшы Энтони Блинкеннің жариялауынша өтті. Соңғы жиынтық сома жаңа рекордтық деңгейде – 15,7 миллиард АҚШ долларын құрады.

Since the Global Fund was created in 2002, public sector contributions have constituted 95 percent of all financing raised; the remaining 5 percent comes from the private sector or other financing initiatives such as Product Red. The Global Fund states that from 2002 to July 2019, more than 60 donor governments pledged a total of US$51.2 billion and paid US$45.8 billion. From 2001 through 2018, the largest contributor by far has been the United States, followed by France, the United Kingdom, Germany, and Japan. The donor nations with the largest percent of gross national income contributed to the fund from 2008 through 2010 were Sweden, Norway, France, the United Kingdom, the Netherlands, and Spain. As part of the public private partnership, all stakeholders play an important role in resource mobilisation efforts including communities and civil society organisations. In 2011, at the 4th Partnership Forum held in São Paulo, Brazil, the Global Fund Advocates Network (GFAN) was founded. Following which regional entities GFAN Africa and GFAN Asia Pacific were also established. Alarms were raised prior to the third replenishment meeting in October 2010 about a looming deficit in funding, which would have led to people undergoing ARV treatment losing access, increasing the chance of them becoming resistant to treatment. UNAIDS Executive Director Michel Sidibé dubbed the scenario of a funding deficit an "HIV Nightmare". The Global Fund stated it needed at least US$20 billion for the third replenishment (covering programs 2011–2013), and US$13 billion just to "allow for the continuation of funding of existing programs". Ultimately, US$11.8 billion was mobilized at the third replenishment meeting, with the United States being the largest contributor – followed by France, Germany, and Japan. The Global Fund stated the US$1.2 billion lack in funding would "lead to difficult decisions in the next three years that could slow down the effort to beat the three diseases". However, following the Global Fund's May 2012 board meeting, it announced that an additional US$1.6 billion would be available in the 2012 2014 period for investment in programs. In December 2013, the fourth replenishment meeting was held in Washington, D. C. US$12 billion was pledged in contributions from 25 countries, as well as the European Commission, private foundations, corporations, and faith based organizations for the 2014–2016 period. It was the largest amount ever committed to fighting the three diseases. The fifth replenishment meeting took place in September 2016 in Montreal, Canada, and was hosted by Canadian Prime Minister Justin Trudeau. Donors pledged US$12.9 billion (at 2016 exchange rates) for the 2017–2019 period. France held the sixth replenishment meeting in 2019 in Lyon, hosted by President Emmanuel Macron raising US$14.02 billion for 2020–2022. The seventh replenishment meeting was hosted by the United States on 19–21 September 2022 in New York City hosted by President Joe Biden, announced by Secretary of State Antony Blinken. The final total was a new record amount of funding, US$15.7 billion.

Көшбасшылық

Ричард Фичем 2002 жылдың сәуірінде Глобальді қордың бірінші атқарушы директоры болып тағайындалды және қордың бастауға "жеткілікті" қаражаты бар дестігі үшін белсенділердің бастапқы сын-пікірлеріне тап болды. Фичем 2002 жылдың шілдесінен 2007 жылдың наурызына дейін қызмет етті. Глобальді қордың негізін қалаушысы Дэвид Набарроға қарағанда, доктор Мишель Казатчкин атқарушы директор болып таңдалды, тіпті Набарро "Глобальді қорды басқаруға үміткерлердің арасында ең күштісі деп есептелді". Таңдау комитеті үш үміткердің біліктілігін бағалап, "Набарро бірінші, Казатчкин екінші және (Алекс) Котинхо үшінші" деп бағалады, деді қордың бір өкілі. 2011 жылдың қыркүйегінде СПИДке қарсы күреске арналған денсаулық сақтау қоры, "реформалар шын мәнінде басталуы үшін", "қаржының ысырабы, алаяқтық және жемқорлық" туралы бұрын-соңды естімеген хабарларға байланысты Казатчкиннің отставкаға кетуін талап етті. 2012 жылдың қаңтар айында Казатчкин Глобальді қордың кеңесі 2011 жылдың қарашасында бас менеджерді тағайындау туралы шешім қабылдағаннан кейін, бас қаржы жинаушы және қоғамдық қолдаушы ретіндегі рөлін қалдырып, ақыры отставкаға кететінін мәлімдеді. Кейін АҚШ үкіметі жариялаған мәлімдемелерде Казатчкиннің жұмысы Глобальді қордың кеңесі тарапынан қанағаттандырмас деп танылды, әсіресе Францияның сол кездегі бірінші ханымы Карла Бруни Саркозиге қатысты іс-шараларды қаржыландыру мәселесінде. Казатчкиннің отставкасынан кейін Глобальді қор жаңадан құрылған бас менеджер лауазымына Соверен банкінің бұрынғы төрағасы және бас атқарушы директоры Габриэль Джарамиллоны тағайындағанын хабарлады. Бір жыл бұрын зейнеткерлікке шыққан Джарамилло, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының безгекке қарсы күресу жөніндегі арнайы елшісі кеңсесінің арнайы кеңесшісі болды, сондай-ақ Глобальді қордың қаржылық бақылау және қадағалау механизмдерін қараған тәуелсіз жоғары деңгейлі комиссияның мүшесі болды. Джарамилло өткен жылғы Глобальді қорға қатысты сынға жауап ретінде қор қызметкерлерін қайта ұйымдастырып, қысқарту шараларын жүзеге асырды. 2012 жылдың қарашасында Марк Р. Дибул атқарушы директор болып тағайындалды. Ол бұрын АҚШ-тың ЖИТС-ке қарсы күресу координаторы болып қызмет етті, Президенттің ЖИТС-ке қарсы төтенше жоспарын (PEPFAR) іске асыруға жетекшілік етті және 2017 жылы қызметін аяқтағаннан кейін Джорджтаун университетінің медициналық орталығындағы Глобальді денсаулық және сапа орталығының қосымша директоры болды. 2017 жылы Дибульдің орнын басатын адамды іздеу процесінде үміткерлердің бірі Дональд Трамптың АҚШ президенттігіне қарсы сөз сөйлегендіктен қиындықтар туды. Глобальді қордың кеңесі Глобальді қордың бас штаб меңгерушісі Марике Вийнроксты Нидерландыдан уақытша атқарушы директор етіп тағайындады, ал үміткерлерді іздеу процесі қайта басталды. Глобальді қордың кеңесі 2017 жылы Питер Сэндсті атқарушы директор болып таңдады. Ол бұл лауазымды 2018 жылы атқарды.

Richard Feachem was named the Global Fund's first executive director in April 2002 and faced early criticism from activists for stating the Global Fund has "plenty" of money to start. Feachem served from July 2002 through March 2007. Dr. Michel Kazatchkine was then selected as executive director over the Global Fund's architect, David Nabarro, even though Nabarro was "considered the strongest of three shortlisted candidates to head the Global Fund A selection committee has evaluated the three nominees' qualifications and ranked 'Nabarro first, Kazatchkine second and (Alex) Cotinho third,' according to a Fund source." In September 2011, the AIDS Healthcare Foundation called for Kazatchkine's resignation in the wake of isolated yet unprecedented reports of "waste, fraud, and corruption" in order that "reforms may begin in earnest". In January 2012, Kazatchkine ultimately declared his resignation, following the decision made by the Global Fund board in November 2011 to appoint a general manager, leaving Kazatchkine's role to that of chief fund raiser and public advocate. Communications later disclosed by the United States government stated that Kazatchkine's performance was deemed unsatisfactory by the Global Fund board, notably in relation to the funding of activities related to the First Lady of France at the time, Carla Bruni Sarkozy. Following Kazatchkine's resignation, the Global Fund announced the appointment of Gabriel Jaramillo, the former chairman and chief executive officer of Sovereign Bank, to the newly created position of general manager. Jaramillo, who had retired one year earlier, had since served as a Special Advisor to the Office of the Special Envoy for Malaria of the Secretary General of the United Nations, and was a member of the high level independent panel that looked at the Global Fund's fiduciary controls and oversight mechanisms. Jaramillo reorganized and reduced Global Fund staff in response to the previous year's critics of the Global Fund. Dr. Mark R. Dybul was appointed executive director in November 2012. He previously served as the United States Global AIDS Coordinator, leading the implementation of the President's Emergency Plan for AIDS Relief (PEPFAR), and went on to be co director of the Center for Global Health and Quality at Georgetown University Medical Center after he ended his appointment in 2017. A nominating process to find a successor to Dybul ran into trouble in 2017 because nominees had spoken out against Donald Trump as a candidate for president of the United States. The Global Fund board named Global Fund Chief of Staff Marijke Wijnroks of the Netherlands as interim executive director while the nominating process restarted. The Global Fund board selected banker Peter Sands as executive director in 2017. He assumed the role in 2018.

Операциялар

Глобалды қор 2002 жылдың қаңтар айында Швейцария заңдарына сәйкес тәуелсіз, коммерциялық емес қор ретінде құрылды және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының құрылтайшылығымен жұмыс істеді. 2009 жылдың қаңтар айында ұйым Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен әкімшілік қызметтер жөніндегі келісімін тоқтатып, әкімшілік тұрғысынан дербес ұйымға айналды. Глобалды қордың бастапқы мақсаты – елдерге нәтижелерге қол жеткізуге негізделген қаржыландыруды ұсыну, бұл оны сол кездегі басқа халықаралық ұйымдардан ерекшелендіруге тиіс еді. Басқа ұйымдар гранттарды іске асыруға көмектесетін қызметкерлеріне ие болуы мүмкін. Алайда, 2009 жылғы Глобалды қордың бес жылдық бағалауы техникалық мамандардың тұрақты құрамы болмаған жағдайда, қор жобаларының нақты нәтижелерін анықтай алмайтынын көрсетті. Басқа елдерде кеңселер мен қызметкерлер жоқ. 2013 жылы Глобалды қор ЖИТС, туберкулез және безгекпен күресу үшін елдерге қаражат бөлудің жаңа әдісін қабылдады. Осы қаржыландыру моделінде, құқығы бар елдер үш жыл сайын қаражат бөлуді алады, оны сол үш жылдық кезеңде пайдалануға болады. Барлық елдерге бөлінген қаражаттың жалпы сомасы үкіметтер мен басқа донорлардың сол үш жылдық кезеңдегі "қайта толтыру" науқаны арқылы салған үлесіне байланысты. Елдер өздерінің Ұлттық үйлестіру механизмі (ҰҮМ) арқылы гранттарды іске асыруға жауапты негізгі иеленушілерді (Негізгі алушыларды) таңдауды қоса, қаражатты қалай пайдаланатынын көрсететін өтініштерді ұсынады. Өтініштерді тәуелсіз Техникалық сараптама тобы (ТССТ) қарастырады және өтініштерді бекітуге дейін итеративтік процесс жүргізіледі. Өтініштер мақұлданғаннан кейін, Глобалды қор негізгі иеленушілерге келісілген көрсеткіштерге жету және нақты шығындар негізінде қаржыландыруды ұсынады. Нәтижелер мен шығындарды "жергілікті қор агенті" мерзімімен тексеріп отырады, көптеген елдерде бұл халықаралық қаржылық аудит компаниясы болып табылады.

The Global Fund was formed as an independent, non profit foundation under Swiss law and hosted by the World Health Organization in January 2002. In January 2009, the organization became an administratively autonomous organization, terminating its administrative services agreement with the World Health Organization. The initial objective of the Global Fund – to provide funding to countries on the basis of performance – was supposed to make it different from other international agencies at the time of its inception. Other organizations may have staff that assist with the implementation of grants. However, the Global Fund's five year evaluation in 2009 concluded that without a standing body of technical staff, the Global Fund is not able to ascertain the actual results of its projects. There are neither offices nor staff based in other countries. In 2013, the Global Fund adopted a new way of distributing its funds in countries to fight AIDS, tuberculosis and malaria. Under this funding model, eligible countries receive an allocation of money every three years for possible use during the same three year period. The total amount of all allocations across all countries depends on the amount contributed by governments and other donors through the "replenishment" fundraising during the same three year period. The countries, through their Country Coordinating Mechanism (CCM)), submit applications outlining how they will use the allocation, including selecting the main implementers of grants in countries called Principal Recipients (PR) to carry about programs within their respective countries. An independent Technical Review Panel (TRP) reviews the applications and there will be an iterative process towards the finalisation of the applications. Once the applications are approved, the Global Fund provides funding to the principal recipients based on achievement toward agreed indicators and actual expenses. Performance and expenses are periodically reviewed by a "local fund agent", which in most countries is an international financial audit company.

Басқарма

Глобалды қор кеңесі ұйымның жоғарғы басқару органы болып табылады және жаһандық денсаулық сақтау саласындағы серіктестік тәсілін бейнелейді, сондай-ақ жетекші мүдделі тараптарды инклюзивті және тиімді жолмен қамтиды. Кеңестің негізгі функцияларына стратегия әзірлеу, басқаруды бақылау, қаржы ресурстарын бөлу, ұйымдық өнімділікті бағалау, тәуекелдерді басқару, серіктестікке қатысу, ресурстарды жұмылдыру және жақтаушылық кіреді. Кеңесте 20 дауыс беретін мүше бар, олардың ішінде іске асырушылар мен донорлар тең өкілдік етеді. Үкіметтік емес ұйымдар, ВИЧ, туберкулез және безгекпен ауыратын немесе зардап шеккен адамдар, жеке сектор және жеке қайырымдалық қорлар да дауыс беретін мүшелер ретінде ұсынылады. Сонымен қатар, сегіз дауыс беру құқығы жоқ мүше бар, олардың ішінде кеңес төрағасы мен төраға орынбасары, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Дүниежүзілік банк сияқты серіктес ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ қосымша мемлекеттік донорлар тобы кіреді. Кеңес төрағасы мен төраға орынбасары (бірге «Кеңес басшылығы») кеңестің негізгі функцияларына стратегиялық бағыт беруді қамтамасыз етеді. Олардың басты міндеті – кеңестің істерін басқару, оның тиімді ұйымдастырылуын, тиімді жұмыс істеуін және міндеттері мен жауапкершіліктерінің орындалуын қамтамасыз ету болып табылады. Кеңес басшылығының өкілеттік мерзімі аяқталуына дейін, арнайы Кеңес басшылығын тағайындау комитеті (BLNC) құрылады. 2018 жылы BLNC алғаш рет кеңес басшылығына үміткерлермен жеке сұхбат жүргізу процесін іске қосты. Қазіргі Кеңес басшылығына 2023 жылдың мамыр айында қызметке кірген Леди Рослин Мораута мен Биенс Гаванас кіреді.

Комитеттер

Басқарманың жұмысы үш комитет арқылы жүзеге асырылады, және әр өкілдік топ кем дегенде бір тұрақты комитетте өкілдік етілуі тиіс. Олар – Аудит және қаржы комитеті (AFC), Этика және басқару комитеті (EGC) және Стратегия комитеті (SC).

Сыбайлас жемқорлық және қаражатты теріс пайдалану

2011 жылдың қаңтар айында Associated Press Глобалды қор қаржыландыратын кейбір бағдарламалардағы ауқымды сыбайлас жемқорлық туралы хабарлады. Бұл туралы Глобалды қордың Бас инспекторының кеңсесі – Глобалды қор хатшылығынан тәуелсіз аудиторлық бөлім – жасаған қорытындыларға сәйкес, қарастырылған гранттардың үштен екісінен ақша алаяқтық жолмен жоғалған. Associated Press жариялағаннан кейін, The Washington Post газетінде 2011 жылдың ақпан айында жарияланған Майкл Герсонның мақаласы сияқты бірқатар сараптамалық мақалалар Глобалды қор гранттарын дұрыс пайдаланбауға байланысты туындаған дауды қарапайым тұрғыдан қарастыруға тырысты. Герсон былай деді: «Үштен екісі көрсетілген көрсеткіш бір елдің грантының бір бөлігіне қатысты – бұл әлемдегі ең шектен тыс мысал. Тергеулер жалғасуда, бірақ ашықталған 34 миллион долларлық алаяқтық қор таратқан ақшаның шамамен үштен бір бөлігін құрайды. Бұл жағдайлар кездейсоқ таңдалған жоқ, олар ең көп кездесетін емес, ең мәселелі жағдайлар болды». Глобалды қордың өкілі Джон Лиден Associated Press агенттігіне: «Біраз көлемде хабар берушіге шабуыл жасалып жатыр. Біздің басқа халықаралық қаржы институттарынан ешқандай айырмашылығы жоқ сыбайлас жемқорлық мәселелеріміз жоқ деп есептейміз» деді. Гранттар мен Глобалды қорды бұрынғы тексерулерде кейбір бағдарламалардағы елеулі бұзушылықтар, тәуекелдерді тиімді басқарудың болмауы және Глобалды қордың операциялық тиімсіздігі анықталған. Сыбайлас жемқорлық фактілері Мали, Мавритания, Джибути және Замбия сияқты бірнеше африкалық елдерде де анықталды. Қаржыландыру ақырында қалпына келтірілді. Қаржыны теріс пайдалану, сыбайлас жемқорлық және гранттарды дұрыс пайдаланбау сияқты басқа да жағдайлар Глобалды қорды Уганда, Зимбабве, Филиппин және Украинада осы мәмілелер жұртқа белгілі болғаннан кейін гранттарды тоқтатуға немесе күшін жоюға мәжбүр етті. 2011 жылдың ақпан айында Financial Times Глобалды қор басқармасының 2009 жылы ұйымның әлсіз сатып алу тәжірибесін сынаған сыртқы бағалау қорытындысын қоса алғанда, жауапкершілік туралы алаңдаушылықтарға бұрынғы әрекет етпегенін хабарлады. Сондай-ақ, жеткіліксіз бақылау туралы ескертулер де үнемі айтылып отырды. Financial Times өзінің тексеруінің нәтижесінде Глобалды қор қызметкерлері де, «жергілікті қор агенттері» де (елдер деңгейінде аудит сияқты міндеттерді атқаратын ұйымдар) бас инспектордың хабарлаған кемшіліктерін байқамағанын анықтады. 2016 жылдың ақпан айына қарай, бұл Бангладеш, Гватемала, Нигерия және Шри-Ланка үшін (жиналысы бойынша) 14,8 миллион АҚШ долларын қысқартуға әкелді. Қазіргі жағдай Глобалды қор басқармасына кем дегенде жыл сайын есеп беріледі. Глобалды қордың Бас инспекторы 2020 жылы қайтарып алу процесін тексерді. 2020 жылы Глобалды қор Кенияның 114 миллион АҚШ долларын алу өтінімін қорды басқаруға компанияларды таңдауда ашықтық болмағандықтан қабылдамады.

In January 2011, the Associated Press reported vast corruption in some programs financed by the Global Fund, citing findings of the Global Fund Office of the Inspector General – an auditing unit independent from the Global Fund Secretariat – that up to two thirds of funds in some of the reviewed grants were lost to fraud. After the Associated Press story, a number of op eds, including one by Michael Gerson published in The Washington Post in February 2011, sought to put the controversy surrounding the misuse of Global Fund grants in perspective. Gerson stated, "The two thirds figure applies to one element of one country's grant – the single most extreme example in the world. Investigations are ongoing, but the $34 million in fraud that has been exposed represents about three tenths of 1 percent of the money the fund has distributed. The targeting of these particular cases was not random; they were the most obviously problematic, not the most typical." Global Fund spokesman Jon Liden told the Associated Press, "The messenger is being shot to some extent. We would contend that we do not have any corruption problems that are significantly different in scale or nature to any other international financing institution." Previous reviews of grants and the Global Fund had shown substantial misconduct in some programs, lack of adequate risk management, and operational inefficiency of the Global Fund. Cases of corruption had also been found in several African countries such as Mali, Mauritania, Djibouti, and Zambia. Funding was eventually restored. Other cases of abuse of funds, corruption and mismanagement in a series of grants forced the Global Fund to suspend or terminate the grants after such dealings became publicly known in Uganda, Zimbabwe, Philippines, and Ukraine. In February 2011, Financial Times reported that the Global Fund board failed to act previously on concerns over accountability including on the conclusion of an external evaluation in 2009 that criticized the organization's weak procurement practices. Warnings of inadequate controls had also been reported periodically. Financial Times also reported that its own review found that neither Global Fund staff nor "local fund agents" (the entities entrusted with audit like tasks at the country level) had noticed the deficiencies reported by the inspector general. As of February 2016, this resulted in US$14.8 million of reductions (collectively) for Bangladesh, Guatemala, Nigeria and Sri Lanka Current status is reported to the Global Fund Board at least annually. The Global Fund's Office of the Inspector General audited the recoveries process in 2020. In 2020, the Global Fund rejected Kenya's application for US$114 million due to a lack of transparency in the selection of firms to manage the fund.