Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шалчинкай ауданы – Литвадағы 60 ауданның бірі. Бұл муниципалитет Вильнюс округінің құрамына кіреді және Литваның оңтүстік-шығысында, Беларусь-Литва шекарасының жанында орналасқан. Муниципалитеттің Беларусьпен оңтүстік-шығыс шекарасында Литва территориясының ерекше бөлігі – Диевенишкес түбегі орналасқан, ол Беларусьпен толығымен қоршалған. Шалчинкай – ауданның ең ірі қаласы және әкімшілік орталығы, жаңадан салынған аудандарымен бірге, ал екінші ең ірі қала – Эйшишкес, көбірек тарихы бар қала, ол 1972 жылға дейін ауданның орталығы және ең ірі қаласы болды. Халықтың көп бөлігі поляктар, олардың үштен екісі өзін поляк ұлтынан санайды.
Šalčininkai District Municipality is one of 60 district municipalities in Lithuania. The municipality is part of the Vilnius County and is located in southeastern Lithuania, next to the Belarus–Lithuania border. The south eastern border of the municipality with Belarus includes a distinctive salient of Lithuanian territory, known as the Dieveniškės appendix, almost completely surrounded by Belarus. Šalčininkai is the largest town and the administrative center of the district with its newly built quarters, while the second largest town is Eišiškės, a more historical town, which was the center of the district and the largest town before 1972. It has a Polish majority population, with three quarters of the population claiming Polish ethnicity.
1990 жылдар
1990 жылдың 11 наурызында Литваның Жоғарғы Кеңесі Литва мемлекетін қайта орнату туралы акт жариялағанда, Вильнюс облысындағы кейбір литвалық емес азаматтар, көбінесе Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшелері, Мәскеудің ықпалымен және басшылығымен сепаратистік аумақтық бірлік құруға белсенді түрде кірісті. 1988 жылдан 1991 жылдың 21 тамызына дейін Шалчинкай және Вильнюс аудандарының автономистері Вильнюс аймағы поляктарының үш құрылтайын ұйымдастырды. Литва мемлекетін сол кезде бұзу мақсатымен, аталған екі аудандық кеңес те мемлекетке қарсы көптеген қаулылар қабылдады. Мысалы, Шалчинкай аудандық кеңесінің шешімімен бір жарым жылдың ішінде 384 жас жігіт Кеңес әскеріне шақырылып, литвалық шекарашылардың жұмысы түрлі тәсілдермен саботажға ұшыратылды. Осы кезеңде Вильнюс және Шалчинкай аудандарында Литва үкіметінің барлық шешімдері кешіктірілді. Автономистер Мәскеудің тікелей қолдауымен және әлі де Литва аумағында орналасқан Кеңес әскерінің көмегімен қайратты әрекет етті. Вильнюс облысында поляк автономиясын құруға жасалған әрекеттер 1991 жылғы Кеңес төңкерісіне қатысты әрекет кезінде Мәскеу басшылығының, яғни жобаның негізгі қолдаушысының құлауымен сәтсіз аяқталды. 1995 жылы Шалчинкай ауданының орнына Шалчинкай ауданының муниципалитеті құрылды.
On 11 March 1990, when the Supreme Council of Lithuania declared the Act of the Re Establishment of the State of Lithuania, some non Lithuanians in the Vilnius Region, mostly members of the Communist Party of the Soviet Union, began actively creating a separatist territorial entity under Moscow's inspiration and guidance. From 1988 to 21 August 1991, the autonomists of the Šalčininkai and Vilnius districts organized three congresses of the Poles of the Vilnius region. In order to disrupt the Lithuanian state at that time, both aforementioned district councils adopted dozens of anti state resolutions. For example, by the decision of the Šalčininkai district council, as many as 384 of the district's young men were taken into the Soviet army during one and a half years and the work of the Lithuanian border guards was sabotaged in various ways. During this period, all Lithuanian government decisions were blocked in Vilnius and Šalčininkai districts. The autonomists acted brazenly, because of Moscow's direct support and because they were aided by the Soviet army, which was still stationed on Lithuanian soil. The attempts to create a Polish autonomy in the Vilnius Region collapsed when the Moscow led Soviet leadership, which was the project's main supporter, collapsed in the 1991 Soviet coup d'état attempt. In 1995, the Šalčininkai district municipality was established instead of the Šalčininkai district.
География
Географиялық тұрғыдан алғанда, ауданның шығыс бөлігі жазықта, батыс бөлігі жазықта, ал оңтүстік-батыс бөлігі төмендікте орналасқан. Ең биік жер - жанында, ең төменгі нүкте - Шалчия маңында, Шалчинкай және Варена аудандық әкімдіктерінің шекарасында орналасқан. Аудан арқылы Меркіс өзені және оның салалары Шалчия және , сондай-ақ Немунастың саласы Гауя ағады. Шалчинкай ауданында 3 көл және 13 тоған бар. Гауя өзенінде орналасқан 0,3 км² ауданы бар Пошконис суқоймасы (Poškonių tvenkinys) ауданда орналасқан. Орманмен жабылған жер 48%, оның көп бөлігі қарағай ормандары. Ең үлкен орман - Рудникай орманы. Ең маңызды минералдық кен орындары - қиыршық тас (Яшунай, , , , ), құм (Пабаре). Аудан арқылы Литваның 104-ші бағыты өтеді.
Geographically, the eastern part of the district is in the , the western part is in the , while the southwestern part is in the The highest place is near , the lowest is near Šalčia, near the boundary between the Šalčininkai and the Varėna district municipalities. Through the district flows the river Merkys and its tributaries Šalčia and , as well as the Nemunas tributary Gauja. In the Šalčininkai district, there are 3 and 13 ponds. The Poškonys Reservoir (Poškonių tvenkinys) with an area of 0.3 km2 on the Gauja River is located in the district. Forest coverage is 48%, with pine forests prevailing. The biggest forest is the Rūdninkai forest. The most important mineral deposits are gravel (Jašiūnai, , , , ), sand (Pabarė). Lithuanian Route 104 passes through the district.
Климат
Қаңтар айының орташа температурасы 4,5 °C, ал шілде айында 17 °C. Жылдық жауын-шашын 650 мм құрайды.
The average temperature in January is 4.5 °C, while in July it is 17 °C. Annual rainfall is 650 mm.
Ұлты
Шалчинкай ауданы муниципалитетінің этникалық құрамы (2001–2021)Этнос202120112001Халық саны (%)Халық саны (%)Халық саны (%)поляктар22 93376,326 85877,7531 22379,48литвалықтар3 78912,63 74610,844 08610,4ресейліктер1 5175,051 8585,381 9484,96белорусстар8572,851 1623,361 1392,9украиндықтар1740,582260,652530,64романдар/цыгандар//820,241050,27татарлар//280,08330,08германдар//130,0390,02латвиялықтар//100,02130,03басқалар1650,54530,15751,34көрсетілмеген6212,074871,413981,01Барлығы30 05210034 54410039 282100
+Ethnic groups in the Šalčininkai District Municipality (2001–2021)Ethnic group202120112001Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Poles22,93376.326,85877.7531,22379.48Lithuanians3,78912.63,74610.844,08610.4Russians1,5175.051,8585.381,9484.96Belarusians8572.851,1623.361,1392.9Ukrainians1740.582260.652530.64Romani/Gypsies//820.241050.27Tatars//280.08330.08Germans//130.0390.02Latvians//100.02130.03Others1610.54530.15751.34Not indicated6212.074871.413981.01 Total 30,052 100 34,544 100 39,282 100