Кіріспе

Француз математигі және картографы Оронс Файн (немесе Фине; латынша: Orontius Finnaeus немесе Finaeus; 20 желтоқсан 1494 – 8 тамыз 1555) – француз математигі, картографы, редактор және кітап суретшісі.

Өмір

Брайансон қаласында туған, дәрігерлердің ұлы және немересі, ол Парижде (Наварра колледжінде) білім алып, 1522 жылы медицина саласында диплом алды. Файн ғылыми отбасында өскен, оның ата-анасының ғылымға қосқан үлесі сол кезде Францияда көзге түскен. Сол жерде ол өңдеу дағдысын қалыптастырып, кейіннен ғалымдардың жазбаларын көптеп басып шығарды. Бірте-бірте ол математика кафедрасының алғашқы меңгерушісі болып, Францияның көрнекті математиктерінің қатарына ілікті. Ол корольдік лекция оқыған алғашқы математика оқытушысы болды.

Файн пи санының мәніне бірнеше жуықтама ұсынды. 1544 жылы ол оны (22+2/9)/7 ≈ 3.1746 деп көрсетті. Кейіннен ол 47/15 ≈ 3.1333 және 1556 жылғы «De rebus mathematicis» еңбегінде 3+11/78 ≈ 3.1410 деп бағалады.

Өлім және мұра

Файн 60 жасында Парижде қайтыс болды. Жан Клуэ 1530 жылы Файнның 36 жас шамасындағы портретін салған делінеді. Түпнұсқа сурет жоғалғандықтан, қазір оның бейнесі тек түпнұсқадан жасалған гравюралар арқылы ғана белгілі. Әлем картасының атақты "Ақымақ сәукелесі" гравюрасының бір бұрышында Оронций Финеус деген есім жазылған, бұл Оронсе Фине есімінің латынша түрі деп есептеледі. "Ақымақ сәукелесінің" авторы белгісіз, бірақ ол 1580-1590 жылдар аралығында, Фине қайтыс болғаннан кейін жарық көргендіктен, бұл жазу оны суретші ретінде емес, осы туындының сықаққа алу нысаны ретінде көрсетеді деп саналады.

Құрметтер

Ай кратері Оронций және Антарктидадағы Финей бұғазы Оронс Файнның латыншаланған есімімен аталып, оның құрметіне берілген. 2014 жылы Францияның Парижі қаласында Оронс Файн есімімен алаң ашылды.