Кіріспе

Француз математигі, физигі, өнертапқышы, жазушы және христиан философы (1623–1662)

Паскаль – Руандағы салық жинаушы әкесімен білім алған дарынды бала. Оның ең алғашқы математикалық еңбегі конустық қималарға арналған; ол 16 жасында проективті геометрия тақырыбында маңызды трактат жазды. Кейін ол Пьер де Фермамен ғарыштық теория бойынша хат алмасып, қазіргі заманғы экономика мен әлеуметтік ғылымның дамуына зор ықпал етті. 1642 жылы ол есептеу машиналарын (Паскаль калькуляторлары, кейін Паскалиндар деп аталды) жасау бойынша алғашқы жұмыстарды бастады, осылайша ол механикалық калькулятордың алғашқы екі өнертапқышының бірі ретінде танылды. Замандасы Рене Декарт сияқты, Паскаль да табиғи және қолданбалы ғылымдардың алғашқы дамушыларының бірі болды. Паскаль ғылыми әдісті қорғады және бірнеше даулы нәтижелерге қол жеткізді. Ол сұйықтықтарды зерттеуге маңызды үлес қосты және Эвангелиста Торричеллидің жұмысын жалпыластыру арқылы қысым және вакуум ұғымдарын нақтылады. Торричелли мен Галилео Галилейден кейін, ол 1647 жылы табиғат вакуумды жек көреді деген Аристотель мен Декарт сияқтылардың пікірін жоққа шығарды. 1646 жылы ол қарындасы Жаклинмен бірге католицизмдегі Янсенизм деп аталатын діни қозғалысқа қосылды. 1654 жылдың соңындағы діни тәжірибеден кейін, ол философия мен теология саласындағы ықпалды еңбектерді жаза бастады. Оның ең танымал екі еңбегі осы кезеңге жатады: Lettres provinciales және Pensées, біріншісі Янсенистер мен иезуиттер арасындағы қақтығысқа арналған. Екіншісінде Паскальдің тікелей ставкасы бар, түпнұсқада «Машина туралы әңгіме» деп аталады, бұл Құдайдың бар екендігін дәлелдейтін сенімге негізделген ғарыштық аргумент. Сол жылы ол арифметикалық үшбұрыштар туралы маңызды трактат жазды. 1658–1659 жылдары ол циклоид және оның қатты денелердің көлемін есептеудегі қолданылуы туралы жазды.

Ерте өмір және білім

Паскаль Франциядағы Овернь аймағында, Орталық массивдің жанында орналасқан Клермон-Ферранда қаласында дүниеге келді. Ол үш жасында анасы Антуанетта Бегонды жоғалтты. Әкесі Этьен Паскаль, ғылым мен математикаға да қызығушылық танытқан, жергілікті судья және "Noblesse de Robe" мүшесі болды. Паскальдың екі қарындасы болды: кішісі Жаклин, үлкені Гилберта. 1631 жылы, әйелі қайтыс болғаннан кейін бес жыл өткен соң, Этьен Паскаль балаларымен бірге Парижге көшіп келді. Жаңадан келген отбасы көп ұзамай Луиза Дельфоны жұмысқа алды, ол ақырында отбасының маңызды мүшесіне айналды. Етьен қайтадан үйленбеді және балаларын, әсіресе ұлы Блезді, ерекше зияткерлік қабілеттері болғандықтан, өзі тәрбиелеуді шешті. Жас Паскаль математика мен ғылымға тамаша бейімділік танытты.

Конустар туралы эссе

Паскаль үшін Десаргтың конус тілімдері туралы еңбегі ерекше қызығушылық тудырды. Десаргтың ойлау жолымен, 16 жасар Паскаль дәлелдеу құралы ретінде «Мистикалық алтыбұрыш» деп аталатын қысқаша трактат жазды, «Конус тілімдері туралы эссе» (Essai pour les coniques) деп аталатын бұл еңбегін – өзінің математикадағы тұңғыш маңызды жұмысын – Париждегі Пьер Мерсенге жіберді; ол бүгінге дейін Паскаль теоремасы ретінде танымал. Теоремада егер алтыбұрыш шеңберге (немесе конусқа) ішкі жатса, онда қарама-қарсы қабырғаларының үш қиылысу нүктесі бір түзуде (Паскаль түзуі деп аталады) жатады делінеді. Паскальдің жұмысы осыншалықты ерте дамығандықтан, Рене Декарт оны Паскальдің әкесі жазған деп ойлады. Мерсенн бұл жұмыстың әкесі емес, ұлының еңбегі екенін нақтылады, сонда Декарт оны жеңілтексіздікпен қабылдады: «Оның конус тілімдері бойынша ежелгілерге қарағанда тиімді дәлелдер келтіргеніне мен таң қалмаймын», – деп қосты, – «бірақ бұл тақырыпқа қатысты басқа да мәселелер бар, оларды 16 жастағы баланың ойлап табуы қиын».

Парижден кету

Францияда сол кезде лауазымдар мен қызметтерді сатып алуға және сатуға болар еді, және олар солай жасалған. 1631 жылы Этьен Cour des Aides-тің екінші президенті қызметін 65 665 ливрге сатты. Ақша мемлекеттік облигацияларға инвестицияланды, бұл аса жомарт болмаса да, Паскаль отбасына Парижге көшіп, онда өмір сүруге жететін жайлы табыс әкелді. Бірақ 1638 жылы Кардинал Ришелье отыз жылдық соғысты жалғастыру үшін ақшаға зәру болғандықтан, үкіметтік облигациялар бойынша төлемдерді тоқтатты. Кенеттен Этьен Паскальдың күйі 66 000 ливрден кемде-кем 7 300 ливрге дейін түсіп кетті. Көптеген адамдар сияқты Этьен де Ришельедің салық саясатына қарсылығынан Парижден қашуға мәжбүр болды, үш баласын көршісі мадам Сенктоның қамқорлығына қалдырды. Мадам Сенкто – Франциядағы ең әдемі және зиялы салонның иесі болған, өткенімен даңқы шеккен әйел еді. Этьенге тек Жакелин Ришелье қатысқан балалар спектаклінде жақсы роль орындағанда ғана кешірім берілді. Уақыт өте келе Этьен кардиналдың құрметіне ие болды және 1639 жылы Руан қаласында патшаның салық комиссары болып тағайындалды – көтерілістердің салдарынан салық есебі толық тәртіпсіздікке ұшыраған қала.

Паскалин

1642 жылы әкесінің аяқталмайтын, шаршатушы есептеулерін жеңілдету үшін, төленген және төленбеген салықтарды қайта-қайта есептеуге (мұнда жас Паскаль да жұмысқа тартылған) Паскаль, он тоғызға толмаған болатын, қосу және алуға қабілетті механикалық калькулятор құрастырды, ол Паскаль калькуляторы немесе Паскалин деп аталды. Қазірге дейін сақталған сегіз Паскалиндің төртеуі Париждегі Өнер мен Кәсіптер мұражайында, ал біреуі Дрездендегі Цвингер мұражайында сақталады, олар оның екі түпнұсқа механикалық калькуляторын көрсетеді. Бұл машиналар механикалық есептеу әдістерінің келесі 400 жылдық дамуының және белгілі бір дәрежеде компьютерлік инженерия саласының алға басушылары болғанымен, калькулятор үлкен коммерциялық сәттілікке жете алмады. Оны практикада қолдану әлі де қиын болды, бірақ басты себебі – өте қымбатқа түсуі, сондықтан Паскалин Францияда және Еуропаның басқа аймақтарындағы ең бай адамдар үшін тек ойыншық пен мәртебе белгісіне айналды. Паскаль келесі он жыл бойы өз жобасын жетілдіріп жатты және оның жобасы бойынша шамамен 50 машина жасалғанын айтады. Ол келесі 10 жылда 20 дайын машина жасады.

Ықтималдық

Паскальдың ықтималдықтар теориясын дамытуы математикаға қосқан ең маңызды үлесі болды. Бастапқыда құмар ойындарына қатысты қолданылған, бүгінде экономикада, әсіресе актуарлық ғылымда өте құнды. Джон Росс: «Ықтималдықтар теориясы және одан кейін ашылған жаңалықтар біздің белгісіздік, тәуекел, шешім қабылдау және жеке адамның және қоғамның болашақ оқиғалар барысына әсер ету қабілетіне қатысты көзқарасымызды өзгертті». Дегенмен, Паскаль мен Ферма ықтималдықтар теориясы бойынша маңызды алғашқы жұмыстар жасағанмен, осы саланың дамуын көпке дейін жеткізе алмады. Кристиан Гюйгенс Паскаль мен Ферманың хат алмасуынан осы тақырыпты біліп, осы мәселе бойынша алғашқы кітапты жазды. Теорияны дамытуды жалғастырған кейінгі ғалымдардың қатарында Абрахам де Муавр және Пьер Симон Лаплас бар. 1654 жылы досы Шевалье де Мереге шақырылып, Пьер де Фермамен құмар ойындарына қатысты мәселелер бойынша хат алмасып, осы ынтымақтастық нәтижесінде ықтималдықтардың математикалық теориясы дүниеге келді. Нақты мәселе – ойынды ертерек аяқтағысы келетін екі ойыншының жағдайы болды, олар ойынның қазіргі жағдайын ескере отырып, жеңу мүмкіндігіне сәйкес үлестерді әділетті түрде бөліске кіргісіп, осылайша келісімге келгісі келді. Осы талқылаудан күтілетін мән туралы түсінік пайда болды. Паскаль кейіннен («Pensées» еңбегінде) Құдайға сенуді және ізгілікпен өмір сүруді негіздеу үшін «Паскальдің тікелей бәс тігуі» деп аталатын ықтималдық аргументін қолданды. Ферма мен Паскальдің ықтималдықтар есебіне жасаған еңбектері Лейбництің есептеулерді құруы үшін маңызды негіз болды.

Циклоид

1658 жылы Паскаль тіс ауырып жатқанда циклоидқа қатысты бірнеше мәселелерді қарастыра бастады. Тіс ауыруы басылып, ол мұны зерттеуін жалғастыруға берілген құдайдың нышаны деп қабылдады. Сегіз күннен кейін ол эссесін аяқтап, нәтижелерін жариялау үшін байқау ұйымдастырды. Паскаль циклоидтың ауырлық орталығы, ауданы және көлеміне қатысты үш сұрақ қойды, жеңімпаз немесе жеңімпаздар 20 және 40 испандық дублонмен марапатталатын болды. Паскаль, Жиль де Робервал және Пьер де Каркави төрешілер болып тағайындалды, бірақ Джон Валлис пен Антуан де Лалуверден келген екі ұсыныстың да жеткілікті деңгейде екені танылмады. Байқау өтіп жатқанда Кристофер Рен Паскальға циклоидты түзудің дәлелі туралы ұсыныс жіберді; Робервал осы дәлелді көп жылдардан бері білетінін мәлімдеді. Валлис Реннің дәлелін (авторлығын Ренге жатқызып) «Tractus Duo» атты еңбегінде жариялады, осылайша циклоидты түзудің алғашқы жарияланған дәлелі үшін Ренге басымдық берді.

Физика

Паскаль физиканың бірнеше саласына үлес қосты, ең бастысы – сұйықтар механикасы және қысым салалары. Оның ғылыми еңбегінің құрметіне Халықаралық бірліктер жүйесінде (SI) қысымның бірлігіне Паскаль атауы берілді, сондай-ақ Паскаль заңы (гидростатиканың маңызды қағидасы) аталды. Паскаль мәңгілік қозғалыс машинасы іздеу кезінде рулетканың алғашқы нұсқасын және рулетка дөңгелегін ойлап тапты.

Сұйықтық динамикасы

Оның гидродинамика және гидростатика саласындағы жұмыстары сұйықтардың гидравликалық қасиеттерінің принциптеріне негізделген. Оның өнертабыстарына гидравликалық пресс (күшті арттыру үшін гидравликалық қысымды пайдалану) және шприц жатады. Ол гидростатикалық қысым сұйықтың салмағына емес, биіктік айырмашылығына байланысты екенін дәлелдеді. Ол бұл принципті сумен толтырылған бөшкеге жұқа түтікше қосып, түтікшені ғимараттың үшінші қабатына дейін сумен толтыру арқылы көрсетті. Бұл бөшкеден су ағуына себеп болды, бұл Паскальдің бөшке тәжірибесі деп белгілі болды.

Вакуум

1647 жылға қарай Паскаль Эвангелиста Торричеллидің барометрлермен жасаған тәжірибелері туралы білген. Ол сынапқа толы түтікті сынап ваннасына кері тіктеп қоятын тәжірибені қайталап, түтіктегі сынапты не ұстап тұрғанын және түтіктегі сынаптың үстіндегі кеңістік немен толғанын сұрады. Сол кезде Декартты қоса алғанда, көптеген ғалымдар пленумға сенді, яғни барлық кеңістік вакуум емес, белгілі бір көрінбейтін материямен толған. "Табиғат вакуумды жек көреді". Бұл Аристотельдің қозғалыстағы әр нәрсе басқа материямен қоздырылатын материя деген ойына негізделген. Сонымен қатар, жарық шыны түтік арқылы өтіп, кеңістікті вакуум емес, эфир сияқты материя толтырғанын көрсетті. Осы бағыттағы қосымша тәжірибелерден кейін 1647 жылы Паскаль "Experiences nouvelles touchant le vide" ("Вакууммен жаңа тәжірибелер") атты еңбегін жариялады, онда әртүрлі сұйықтықтарды ауа қысымы қаншалықты ұстай алатынын сипаттайтын негізгі қағидалар егжей-тегжейлі жазылған. Сондай-ақ, бұл еңбек барометр түтігіндегі сұйық бағанының үстіндегі вакуумның неліктен пайда болатынын түсіндірді. 1648 жылы жарық көрген "Récit de la grande expérience de l'équilibre des liqueurs" ("Сұйықтардағы тепе-теңдік туралы үлкен тәжірибе туралы есеп") осы еңбекке жалғасты.

Бірінші атмосфералық қысым мен биіктік сынағы

Торричеллиандық вакуум ауа қысымының 30 дюймдік сынап бағанының салмағына тең екенін анықтады. Егер ауаның салмағы шектеулі болса, Жер атмосферасының максималды биіктігі болуы керек. Паскаль егер бұл рас болса, биік таудағы ауа қысымы төменгі биіктіктегіден кем болуы керек деп есептеді. Ол биіктігі 1460 метрлік Пю-де-Дом тауының жанында тұрды, бірақ денсаулығы нашар болғандықтан оған шыға алмады. 1648 жылдың 19 қыркүйегінде, Паскальдің көп айлар бойы достық бірақ талғампаз ынталандыруынан кейін, Паскальдің үлкен әпкесі Гилберттің күйеуі Флорин Периер, Паскальдің теориясы үшін өте маңызды фактілерді анықтау миссиясын орындауға ақыры қол жеткізді. Периер жазған есепте былай делінген:

Паскаль Парижде экспериментті қайталады, католиктік шіркеудің Сен-Жак-де-ла-Бушеридегі колокольняның басына дейін барометрді көтеріп, шамамен 50 метр биіктікке жетті. Снарядтың деңгейі екі сызыққа төмендеді. Екі экспериментте де ол 7 сағаттық көтерілу сынап бағанының жарты сызығына тең төмендеткенін анықтады. 1=1 сызық = 2.256 мм, ал 1 тоиз = 1.949 м. Снаптың тығыздығы 13.534 г/см3. Паскальдің есептеулері бойынша ауаның тығыздығы шамамен 1.1 кг/м3 құрайды. Ескерту: Паскаль «дюйм» және «сызық» үшін pouce және ligne, ал «сағат» үшін toise қолданды. Пленумға сенетін Этьен Ноэльге жауап ретінде Паскаль сол кездегі ғылым және жалғандық туралы түсініктерді қайталап былай деп жазды: «Гипотезаның анық екенін көрсету үшін, барлық құбылыстар одан туындауы жеткіліксіз; керісінше, егер ол құбылыстардың біріне қайшы келетін нәрсеге әкелсе, оның жалған екенін дәлелдеу үшін осы жеткілікті». Блез Паскаль атындағы кафедралар, Иль-де-Франс аймағында зерттеу жүргізу үшін ең үздік халықаралық ғалымдарға беріледі.

Ескерткіш

1654 жылғы 23 қарашада сағат 10:30 мен 12:30 аралығында Паскаль терең діни сезімге толы болды және бірден өзіне қысқаша жазба жазды: "От. Ыбырайым, Ысқақ және Жақыптың Құдайы, философтар мен ғалымдардың емес" деп бастады, сосын 119-забурдың 16-тармағын келтіріп, "Мен сенің сөзіңді ұмытпаймын. Әмин" деп аяқтады. Ол осы құжатты күртесіне мұқият тігіп, киім ауыстырған сайын оны бірге алып жүрген сияқты; оны қызметшісі оның қайтыс болғаннан кейін ғана кездейсоқ тапты. Бұл жазба қазір "Естелік" деп белгілі. Кейбір ғалымдар "Естелікте" сипатталған сезімге арба апаты себеп болғанын жоққа шығарады. Иманы мен діни міндеттемесі қайта жанданған Паскаль 1655 жылдың қаңтар айында Порт-Рояльдегі екі монастырьдың ескісінде екі апталық рухани ізденісте болды. Келесі төрт жыл бойы ол Порт-Рояль мен Париж арасында үнемі саяхаттап жүрді. Осы өзгерістен кейін, ол өзінің дін туралы алғашқы маңызды әдеби туындысын – "Провинциялық хаттарды" жазуға кірісті.

Философия

Паскаль, бәлкім, ең алдымен философ ретінде танымал, кейбіреулер оны Рене Декарттан кейінгі екінші ең ұлы француз ойшылы деп санайды. Ол Декарттың ізбасары болғандықтан дуалист болды. Дегенмен, ол Декарт сияқты рационализмге де, сонымен қатар басты қарсы эпистемология – эмпиризмге де қарсы шықты, оның орнына фидеизмді ұнатты. Ол ең бастысы дін философиясымен айналысты. Паскальдық теология оның көзқарасынан туындады, Вудтың сөзін келтірсек, адамдар "екіжүзділікке толы әлемге туып, осы әлем оларды екіжүзділікке итермелейді, сондықтан Құдайды үнемі қабылдамауға және өз күнәларымызды жасыруға бейімбіз".

Математика философиясы

Паскаль математика философиясына маңызды үлес қосты, оның "De l'Esprit géométrique" ("Геометриялық рух туралы") еңбегі, бастапқыда әйгілі Petites écoles de Port Royal ("Порт-Рояльдің кішкентай мектептері") үшін геометрия оқулығының кіріспесі ретінде жазылған. Бұл еңбек оның қайтысынан кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана жарияланды. Мұнда Паскаль шындықты ашу мәселесін зерттеді, мұндай әдістің идеалы – барлық тұжырымдарды бұрыннан белгілі шындықтарға негіздеу екенін айтты. Алайда, ол мұның мүмкін емес екенін мәлімдеді, себебі мұндай белгілі шындықтарды растау үшін басқа шындықтар қажет болады. Сондықтан, бастапқы қағидаларға жете алмайсыз. Осыған сүйене отырып, Паскаль геометрияда қолданылатын тәсілдің мүмкіндігінше толық екенін, белгілі бір қағидалар қабылданып, олардан басқа тұжырымдар туындатынын айтты. Дегенмен, қабылданған қағидалардың рас екенін білудің жолы жоқ. Паскаль "De l'Esprit géométrique" еңбегін анықтамалар теориясын дамыту үшін де пайдаланды. Ол жазушы анықтайтын конвенциялық белгілер мен тілдің өзінде болатын және барлығына түсінікті анықтамаларды ажыратты, себебі олар өздерінің нысанасын табиғи түрде көрсетеді. Екінші түрі – эссенциализм философиясының ерекшелігі. Паскаль ғылым мен математика үшін бірінші типтегі анықтамалар ғана маңызды екенін айтты, сондай-ақ бұл салалар Декарт ұсынған формализм философиясын қабылдауы керек деп мәлімдеді. "De l'Art de persuader" ("Көндіру өнері туралы") еңбегінде Паскаль геометрияның аксиоматикалық әдісін, атап айтқанда, адамдар кейінгі қорытындыларға негіделген аксиомаларға қалай сенетінін тереңірек зерттеді. Паскаль Монтеньмен келісіп, адамдық әдістер арқылы осы аксиомалар мен қорытындыларға нақтылыққа жету мүмкін емес екенін айтты. Ол бұл қағидаларды тек интуиция арқылы түсінуге болатынын, және бұл факті шындықты іздеуде Құдайға мойынсұну қажеттігін көрсетеді деп мәлімдеді.

Ойлар

Адам – тек қана қамыс, табиғаттағы ең әлсіз нәрсе, бірақ ол – ойлайтын қамыс. Блез Паскаль, "Жоқ ойлар". 200 Паскальдың ең ықпалды теологиялық еңбегі, автор өлгеннен кейін "Pensées" ("Ойлар") деп аталды, француз прозасының шедеврі және маңызды туындысы саналады. Сент-Бев бір бөлімге (Thought #72) түсініктеме бергенде, оны француз тіліндегі ең көркем беттер деп бағалады. Уилл Дюрант "Pensées" кітабын "француз прозасындағы ең сұлу кітап" деп атады. "Ойлар" кітабы автордың өмірінде аяқталмады. Ол христиан дінін жан-жақты зерттеп, қорғауға арналған, бастапқыда "Apologie de la religion Chrétienne" ("Христиан дінін қорғау") деп аталатын еңбек болжаныпты. Оның өлімінен кейін табылған көптеген жазбалардың алғашқы нұсқасы 1669 жылы "Pensées de M. Pascal sur la religion, et sur quelques autres sujets" ("М. Паскальдың дін және басқа да тақырыптар туралы ойлары") деген атпен жарық көрді және көп кешікпей классикаға айналды. "Қорғаудың" негізгі стратегияларының бірі – Монтень және Эпиктеттің жеке тұлғалық көзқарастары арқылы пирронизм мен стоицизмнің қарама-қайшы философияларын пайдаланып, сенбеушілерді үмітсіздікке және шатасуға жеткізіп, оларды Құдайға итермелеу болды.

Соңғы еңбектері мен өлімі

Т. С. Элиот оның өмірінің осы кезеңінде оны «әлемдік аскеттер арасындағы әлемнің адамы және әлемдегі адамдар арасындағы аскет» деп сипаттады. Паскальдың аскетикалық өмір салты адамның азап тартуы табиғи және қажетті деген сенімнен туындаған. 1659 жылы Паскаль ауыр сырқатқа шалдықты. Өмірінің соңғы жылдары ол дәрігерлердің көмегін жиі қабылдамауға тырысты, «Ауру – христиандардың табиғи жағдайы» дей отырып. 1661 жылы Людовик XIV Порт-Рояльде янсенизм қозғалысын басып тастады. Жауап ретінде Паскаль өзінің соңғы еңбектерінің бірі – «Écrit sur la signature du formulaire» («Формаға қол қою туралы жазба») атты туындысын жазды, янсенистерді мойынсұнбауға шақырып. Сол жылы оның қарындасы Жаклин қайтыс болды, бұл Паскальды янсенизм туралы пікірсайыстарды тоқтатуға итермеледі. Паскальдың соңғы маңызды жетістігі, оның механикалық генийіне оралып, бірінші автобус желісін – бес сомылық кареттерді (carrosses à cinq sols) ашып, Париж ішінде көп орынды кареттермен жолаушыларды тасымалдау болды. Паскаль сонымен қатар қоғамдық көлікті жоспарлау үшін кейінірек пайдаланылған жұмыс принциптерін белгіледі: кареттердің белгілі бір маршруты, белгілі бір бағасы болды және жолаушылар болмаса да кететін. Көпшілік осы идеяның өз уақытынан өзгеше екенін мойындайды. Бұл желілер коммерциялық жағынан сәтті болмады және соңғысы 1675 жылы жабылды. 1662 жылы Паскальдың ауруы күшейді, ал оның қарындасының өлімінен кейін эмоционалдық жағдайы нашарлады. Денсаулығының тез нашарлап бара жатқанын сезіне отырып, ол емделмейтін ауруларға арналған ауруханаға көшуді сұрады, бірақ дәрігерлер оның тым осал екенін мәлімдеді. 1662 жылдың 18 тамызында Парижде Паскаль құрылып, соңғы қасиеттілік рәсімін қабылдады. Ол ертесіне таңертең қайтыс болды, оның соңғы сөзі «Құдай мені ешқашан тастамасын» болды және ол Сент-Этьен-дю-Мон зиратына жерленді. Паскальды мазалаған бас ауруының себебі, әдетте, оның ми сақауымен байланысты.

Мұра

Франциядағы Клермон-Ферран университеттерінің бірі – Блез Паскаль университеті – оның құрметіне аталған. Конго Демократиялық Республикасындағы Любумбашидегі француз мектебі Блез Паскаль Паскальдың есімімен аталады. 1969 жылғы Эрик Ромердің «Модтағы түнім» фильмі Паскальдың еңбектеріне негізделген. Роберто Росселлини 1971 жылы итальян теледидарында алғаш рет көрсетілген «Блез Паскаль» атты деректі фильміне режиссерлік жасады. Паскаль 1984 жылғы BBC Two телеарнасының «Иман теңізі» атты деректі фильмінің бірінші басылымының тақырыбы болды, оны Дон Купитт ұсынды. «Танглед» мультфильміндегі хамелеон Паскаль деп аталды. Паскальдың құрметіне бір бағдарламалау тілі аталды. 2014 жылы Nvidia өзінің жаңа Pascal микроархитектурасын жариялады, ол Паскальдың есімімен байланысты. Паскаль микроархитектурасын қолдайтын алғашқы графикалық карталар 2016 жылы шықты. 2017 жылғы «Nier: Automata» ойынындағы бірнеше кейіпкерлер танымал философтардың есімдерімен аталады; солардың бірі – сезімтал, бейбітшіл машина Паскаль, ол маңызды көмекші кейіпкер болып табылады. Паскаль машиналар үшін андроидтармен тату-тәтті өмір сүру үшін ауыл құрады және жаңа жекелігіне бейімделуге тырысатын басқа машиналар үшін әкелік бейнеде әрекет етеді. «Animal Crossing» ойындарының саңрауы Паскаль деп аталды. 4500 Паскаль астероиді оның құрметіне аталды. Папа Павел VI 1967 жылы жариялаған «Populorum progressio» энцикликасында Паскальдың «Ойлар» еңбегінен цитата келтіреді: «Шын гуманизм Құдайға жол көрсетеді және бізді шақырған міндетті мойындайды, ол міндет бізге адам өмірінің нағыз мағынасын сыйлайды. Адам – адамның соңғы өлшемі емес. Адам тек өзін асып түскенде ғана толыққанды адам болады. Паскальдың сөздерімен айтқанда: «Адам адамнан шексіз жоғары тұрады». 2023 жылы Папа Франциск Блез Паскальдың дүниеге келгеніне 400 жыл толуына арналған «Sublimitas et miseria hominis» апостолдық хатын жариялады.