Кіріспе

Британдық жер-әуе зымыраны. The English Electric Thunderbird – британдық армия үшін өндірілген британдық жер-әуе зымыраны. Thunderbird негізінен 30 мильге (48 км) дейінгі қашықтықтағы жоғары биіктіктегі нысаналарды жоюға арналған, армияға далада кең аумақты әуе қорғанысын қамтамасыз ететін. Төменгі биіктіктегі қауіптерге қарсы әуе шабуылына қарсы қарулар әлі де қолданылып келді. Thunderbird 1959 жылы қаруға алынды және 1966 жылы Thunderbird 2-ге жаңартылды, содан кейін 1977 жылға қарай бірте-бірте қолданудан шығарылды. Бұрынғы армиялық Thunderbird зымырандарын 1967 жылдан кейін Сауд Арабиясының Корольдік әуе күштері де пайдаланды. Thunderbird өнімділігі АҚШ-тың MIM 23 Hawk және толық мобильді кеңестік 2K11 Krug сияқты басқа жартылай көшпелі зымырандармен салыстыруға болады, бірақ бұл екі жүйеден ертерек жасалған. Өмірінің ортасында жаңартылғаннан кейін, RAF-тің Bristol Bloodhound зымыранымен бірнеше компоненттерін бөліскеннен кейін, Thunderbird үздіксіз толқынды радарлық, жартылай белсенді басқару жүйесіне ие болды, ол радарлық кедергілерге және алдауға өте төзімді болды және тіпті өте төмен биіктіктегі нысаналарды да қадағалай алды. Thunderbird – армияның жалғыз ауыр әуе шабуылына қарсы зымыраны. Thunderbird сияқты зымыран жүйелері орташа және жоғары биіктіктегі ұшуды іс жүзінде қауіпті етіп жасады, сондықтан жер бетіне жақын ұшу қалыпты жағдайға айналды және тіпті қысқа қашықтықта, жылдам әрекет ететін жүйелер де қажет болды. Thunderbird-тің рөлін қолжетімді болған кезде Rapier зымыраны иеленді.

Теңіз құйрығы мен қызыл жалған діндар

Thunderbird өзінің тарихын 1947 жылы британдық зымыран жобаларын қайта ұйымдастыруға байланысты. Сол кезде Британдық армиясы, Корольдік теңіз күштері және Корольдік әуе күштері арасындағы түрлі топтарда көптеген әртүрлі ұғымдар зерттелді. Бұлардың барлығы техникалық бағыт беруді қамтамасыз еткен Корольдік әуе кемелері институтымен (RAE) бірге Жабдықтау министрлігіне (MoS) тапсырылды. RAE мұра еткен жобалардың бірі 1943 жылғы Теңіз күштерінің жерден әуеге зымырандарды (SAM) әзірлеуге жасаған әрекеті болды, мақсаты – сырғанауыш бомбалары мен кемеге қарсы зымырандарды олардың ату қашықтығына жетпес бұрын жою еді. 1944 жылдың наурыз айында MoS ішінде GAP комитеті құрылды, ол осы және Армиядан келген ұқсас жобаларды қарастыру үшін шақырылды. Топ бірнеше рет қайта құрылды, тақырып маңыздырақ болған сайын үлкейді. Олардың жұмысынан "Сұйық оттегі және бензинмен басқарылатын әуеге қарсы снаряд" деген мағына беретін LOPGAP эксперименталдық жобасы пайда болды. Армстронг Уитворт сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыран қозғалтқышын жасауға келісімшарт жеңіп алды. Теңіз күштерінің бастапқы жобасы қауіп пропеллерлі орта бомбалаушылардан реактивті ұшақтарға дейін дамығандықтан бірнеше рет қайта жаңартылды, бірақ өнімділік тұрғысынан көбінесе өзгермеді; ол Теңіз күштерінің 909 типті радарында сәулемен басқарылатын зымыранды талап етті. 1947 жылы, RAE-ге көшуден аз уақыт бұрын, ол Seaslug деп аталды. RAE осы мақсатта рамджет технологиясын қолдануға қызығушылық танытты және де Гавиландтан Seaslug үшін де ұсыныс беруді сұрады. Олар Red Hawk жобасымен тым айналысқандықтан, келісімшарт Bristol Aerospace компаниясына ұсынылды. GAP комитеті Армия мен Әуе күштерінің қажеттіліктерін де қарастырды, бұл жобалар бірдей технологияға негізделген, бірақ жоғары өнімділікке ие ұшақтарға және ұзақ қашықтықтарға бағытталған. Жаңа жоба ретінде, оған жаңадан енгізілген MoS жаңбыр коды бойынша "Red Heathen" деген ат берілді. English Electric даму келісімшартын жеңіп алды.

Сатылы жоспар

Радар сигналдары кеңістікте қашықтық артқан сайын таралатындықтан, сәулемен басқару тек қысқа қашықтықта тиімді, ал RAE жасаған есепте Red Heathen-нің қажетті дәлдік талаптары қолданыстағы радарлармен орындалмайтыны көрсетілді. Бұл осы мақсат үшін жаңа қару орнату радарларын жасау қажеттігін білдірді, ал бұл өз кезегінде Red Heathen тұжырымдамасын қайта қарауға әкелді. Қорғаныс министрлігі ракеталық бағдарламаны қайта бағалап, оны екі "кезеңге" бөлді. Red Heathen 1949 жылы жартылай активті радарлық басқару жүйесі ретінде қайта пайда болды, оның қажетті қашықтығы Seaslug сияқты болды. Бристольдің қысқыш двигательді Seaslug дизайны теңіз күштерінің пайдалануына арналмай, осы жаңа талапқа қайта бағытталды. Екі жоба үшін де бір жиын радарлар қолданылатын болады, олар Ферранти жасаған тактикалық басқару радары және British Thomson Houston құрастырған RRDE-нің "Сары өзен" отты басқару радарынан тұрады. 1952 жылы жобалар екіге бөлінді, Бристольдің жұмысы "Red Duster", ал English Electric жұмысы "Red Shoes" деп аталды. Бұл жобалар қазіргі ерте ескерту радарларымен және Gloster Javelin ұшқыштарымен бірге 1-ші кезеңнің талаптарын орындауға тиіс болды. Red Heathen-нің бастапқы ұзақ қашықтықты қару-жарақ тұжырымдамасы "Жасыл Sparkler" және "Көк елші" болып өзгерді, ал 1960 жылдары жаңа радарлармен және ұшқыштармен бірге 2-ші кезеңге көшті.

Даму

EE-нің дизайны тез арада жеткілікті қарапайым цилиндрлі фюзеляжға айналды, оның сүйір мұрындық конусы, фюзеляждың орта тұсына жақын орналасқан төрт қысқартылған дельта қанаты және ортада орналасқан қанаттармен бір қатардағы төрт кіші басқару беттері болды. Фюзеляждың артқы бөлігіндегі кеме тәрізді құйрығы басқару беттерінің астында бірте-бірте тарлап отырды. Сустайнер – зымыран үшін әзірленген сұйық отынмен жұмыс істейтін ракета болатын, ал оны басқару беттері мен қанаттар арасында орналасқан төрт ірі "Gosling" типті қатты отынмен жұмыс істейтін ракета күштеуіштер ұшыратын. Күштеуіштердің әрқайсысы бір ғана үлкен қанатқа ие болды және оларды әрбір қанаттың ұшындағы кішкентай жалпақ бетке байланысты анықтау оңай болды. Бұл бет күштеуішті босатылғанда негізгі корпусқа жақын қалмай, алыстатуға көмектесетін сыртқы қарсылық күшін қамтамасыз етті, бұл күштеуіштің асимметриялық мұрындық конусымен күштелді. Бағыттандыру жартылай белсенді радарлық жүйе арқылы жүзеге асырылды, Ферранти 83 типіндегі "Сары Өзен" импульстік радары нысананы табу және жарықтандыру үшін қолданылды. Осы радар бәсекелес Red Duster зымыранында да пайдаланылды. Сынақ бағдарламасында D1-ден D4-ке дейінгі әзірлемелік үлгілер қолданылды. D1 және D2 негізгі конфигурациялық мәселелерді анықтады, ал D3 және D4 конструкцияның аэродинамикасын сынау үшін пайдаланылды. Армия өте реактивті отынды қолдану қиын болғандықтан, сұйық отынмен жұмыс істейтін ракета қолдану идеясын қабылдамады, сондықтан қатты отынмен жұмыс істейтін ракета күштеуіш таңдалды. Көптеген әртүрлі модельдер сынақтан өтті, олардың көпшілігі "Лютон сынақ көлігі" немесе LTV деп белгіленді. "Қызыл аяқ киім" зымыранының сынақтары жүріп жатқанда, оның "басты бәсекелесі" Red Duster да сынақтан өтуге кірісті. Red Duster бірнеше күрделі проблемаларды көрсетті, соның салдарынан Армия оған қызығушылығын тоқтатты. Ақырында Red Duster проблемалары тез шешілді және ол "Қызыл аяқ киімнен" сәл бұрын пайдалануға берілді, Bristol Bloodhound Mk. I ретінде. Өндірістік "Қызыл аяқ киім" зымыраны ресми түрде Thunderbird деп аталды. Ол 1959 жылы қызметке түсті және 36-шы және 37-ші ауыр әуе қорғанысы полктерінде, Корольдік артиллериясында қолданылды. Бұл британдық армияда қолданысқа түскен алғашқы британдық жобаланған және өндірілген зымыран болды.

Дамыту

1-ші кезеңдегі зымырандар әлі де әзірленіп жатқан кезде, 2-ші кезеңдегі жүйелердегі жұмыстар Red Duster және Red Shoes әлі де қолданыста болғанда, қызметке енуіне тым ерте екендігі анықталды. Осы аралықта радар технологиясы қарқынды дамыды, сондықтан жаңа үздіксіз толқын радарларын пайдаланып, қазіргі зымырандардың тиімділігін күрт арттыратын уақытша жобаларды жасау туралы шешім қабылданды. Thunderbird жағдайында "Stage 1½" дизайны "Green Flax" деп аталды, бірақ кейбір құжаттар жоғалып, құпия ақпараттың жария болуы мүмкін деп санап, "Сары ғибадатхана" деп өзгертілді. Ол жаңа 86-шы типті "Индиго Коркскрю" радарын пайдаланды. Қызметте ол Radar, AD, No 10 (атыс басқару) деп танылды. Жаңа радар төменгі биіктіктегі нысаналарға қарсы тиімділікті арттырды, сондай-ақ электрондық қарсы шараларға қарсы жақсырақ қорғаныс ұсынды. Thunderbird операцияларын қолдау үшін полктер жаңа РЛС, AD, No 11 (тактикалық басқару, көбінесе "Big Ears" деп аталды) және РЛС, AD, No 12 (биіктік табушы, көбінесе "Noddy" деп аталды) радарларымен жабдықталды, бұл оларға ұзақ қашықтықтағы бақылау жүйесін қамтамасыз етті. Бұл радарлар Marconi компаниясында S303 және S404, ал RAF-та AMES 88 және 89 типтері ретінде белгілі болды. 1977 жылы армия қызметінен шыққаннан кейін олар RAF-қа берілді, ол оларды тактикалық басқару үшін пайдаланды. Зымыранның негізгі конструкциясына да бірнеше өзгерістер енгізілді. Өлшемі өзгермегенімен, жаңа нұсқада әлдеқайда үлкен күштеуіштер, алдыңғы және артқы бөліктері иілген орталық қанаттар және жоғарырақ аэродинамикалық қатынасы бар жаңа мұрындық бөлік болды. Күштеуіштердің асимметриялық мұрындық бөліктері алынып тасталды, бірақ олардың қанаттарындағы беттік ауданы едәуір ұлғайды. Жалпы алғанда, зымыран Mk. I нұсқасына ұқсас болды, Bloodhound зымыранына қарағанда, ол жаңартулармен бірге үлкен болып кетті. Жаңартылған зымыран Thunderbird 2 деп аталды. Олар 1966 жылы пайдалануға беріліп, 1977 жылы қызметтен шығарылды.

Әлеуетті

Сонымен қатар Ливия және Замбиямен де келіссөздер өткізілді.