Оңник Тадевоси (Ованнес Шираз): Армян ақынының өмірі мен шығармашылығы
Hovhannes Shiraz
Оңік Тадевоси Карупетян, қазақша Ховханнес Шираз – армян ақыны, 1914 ж. туған. «Көктемнің бастауы» атты тұңғыш жұмысы 1935 ж. жарық көрген. Армян геноцидінен зардап шеккен отбасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армян ақыны
Armenian poet
Хованнес Шираз (27 сәуір 1914 – 24 наурыз 1984) – армян ақыны.
Hovhannes Shiraz (April 27, 1914 – March 24, 1984) was an Armenian poet.
Өмірбаян
Шираз Оник Тадевоси Карапетян Ресей империясының сол кездегі Александрополь қаласында (қазіргі Гюмри, Армения) дүниеге келді. Оның анасы Астгик, армян геноциді кезінде туылмай тұрып-ақ жесір қалған. Шираз кедейлікте өсті. Оның "Көктемнің бастауы" атты алғашқы туындысы 1935 жылы жарық көрді. Романшы Атрпет талантты ақынға "Шираз" деген лақап ат берді, себебі "осы жастың өлеңдері Шираз гүлдері сияқты хош иісті, жаңа және нәрлі розалардың иісімен" (Шираз – Иранның гүлдерімен және ақындарымен танымал ірі қалаларының бірі). Оның тағы бір лақап аты – "Ширақ азен" – Ширақ аймағының баласы. 1937 жылы Хованнес Шираз Ереван мемлекеттік университетінің Армения әдебиеті факультетіне түсіп, 1941 жылға дейін оқыды. Ол сондай-ақ Мәскеудегі Максим Горький атындағы әдебиет институтында білім алды. 1958 жылы ол "Кнар Хаястани" (Армения лирасы) антологиясының бірінші томын жариялады. Екінші және үшінші томдары 1965 және 1974 жылдары жарық көрді. Бұл жинақтарда Шираз поэзиясының ең үздік үлгілері жинақталған. Шираз көбінесе өлеңдер жазып, жариялаған. Ол "Ани", "Анашым", "Махаббатым құпия болсын", "Сиаманто және Хжезаре", "Импровизация", "Пайғамбалық махаббаттай", "Қасиетті Отаным", "Армян халқының тағдыры", "Андраникке" сияқты өте танымал патриоттық және махаббат өлеңдерінің авторы. Ол Кеңес Одағында тыйым салынған армян геноциді туралы "Армениялық Данте" атты туынды жазды. Бұл шедеврдің алғашқы нұсқасы 1941 жылы жазылған. Оның өмірінде осы еңбектің тек шағын бөлімдері ғана Кеңес Армениясында, ал кейбір тараулары Бейрут пен Тегеранда жарық көрді. Толық өлең (8000-нан астам жол) 1990 жылы Ереванда басылды. Ол алғаш рет танымал армян ақыны Сильва Капутикянға үйленді. Капутикяннан туған ұлы Ара Шираз – мүсінші. Шираздың екінші әйелі Шушаник Шираздан (Аристакесян) жеті баласы болды, олардың бірі – ақын Сипан Шираз. Ол басқа көрнекті армяндармен бірге Еревандағы Комитас пантеонында жерленген. Ереванның №169 мектебі мен Исфаханның Жұлфа қаласындағы бір көше оның есімімен аталады. Хованнес Шираз үй-музейі Гюмриде XIX ғасырға жататын ғимаратта орналасқан. 2014 жылы Арменияның Ұлттық банкі Хованнес Шираздың туғанына 100 жыл толуына арналған 10000 драмдық күміс ескерткіш монета шығарды.
Shiraz was born Onik Tadevosi Karapetyan in the city of Alexandropol, then part of the Russian Empire (now Gyumri, Armenia). His mother, Astghik, was widowed by the Armenian genocide shortly before his birth. Shiraz grew up in considerable poverty. His first work called Beginning of Spring was published in 1935. Novelist Atrpet gave the talented poet the epithet "Shiraz", because "this youth's poems have the fragrance of roses, fresh and covered with dew, like the roses of Shiraz" (Shiraz being one of Iran's major cities, famous for its roses and poets). Another version of his pen name is "Shirak azn"—a child of Shirak, the region he was from. In 1937 Hovhannes Shiraz entered the Armenian Literature Department of Yerevan's State University, where he studied until 1941. He also studied at the Moscow Maxim Gorky Literature Institute. In 1958, he published the first volume of his anthology Knar Hayastani (Lyre of Armenia). The second and third volumes were published in 1965 and 1974. These collections include the best examples of Shiraz's poetry. Shiraz mostly wrote and published poetry. He is an author of very popular patriotic and love poems included "Ani", "My Mother", "May my love remain a secret", "Siamanto and Khjezare", "Expromptu", "Like the Pagan Love", "My Holy Homeland", "The Fate of Armenians", "To Andranik", etc. He wrote "The Armenian Dante esque" about the Armenian genocide, a subject that was banned in Soviet Union. The first version of this masterpiece was written in 1941. Only short passages from this work were published in Soviet Armenia during his lifetime, and some chapters were published in Beirut and Tehran. The entire poem (over 8000 lines) was published in 1990 in Yerevan. He first married famous Armenian poet Silva Kaputikyan. His son with Kaputikyan, Ara Shiraz, was a sculptor. Shiraz had seven children with his second wife, Shushanik Shiraz (Aristakesyan), one of whom was Sipan Shiraz, a poet. He was buried at Komitas Pantheon in Yerevan, along with other distinguished Armenians. Yerevan school #169 and a street in Julfa, Isfahan are named after him. The Hovhannes Shiraz House Museum is located in a nineteenth century building in Gyumri. In 2014, the Central Bank of Armenia issued a 10000 dram silver commemorative coin dedicated to the centenary of Hovhannes Shiraz’s birthday.
Үй-музей
Хованнес Шираз үй-музейі Гюмри қаласының Варпетатс көшесінде орналасқан. Бұл үй 1983 жылғы шілде айында кеңестік Армения шенеуніктері тарапынан Ширазға сыйға берілді. Үй 1886 жылы салынған және миллионерге тиесілі болған. Кеңес Одағы кезеңінде ол қойма ретінде қолданылды. 1988 жылғы Армения жер сілкінісі салдарынан мұражайды қайта жаңарту жұмыстары тоқтап, 8 отбасы баспана тапты. 2003 жылы Армения үкіметінің қаулысымен үй-музейге айналдырылды.
The Hovhannes Shiraz House Museum is located on Varpetats Street, Gyumri. The house was presented to Shiraz by Soviet Armenian officials in July 1983. The house was built in 1886 and belonged to a millionaire. During the Soviet Union it was used as a storehouse. Due to the 1988 Armenian earthquake, the museum's refurbishment was interrupted, and 8 homeless families found shelter in the house. In 2003 it became a house museum by the resolution of the Armenian government.