Кіріспе

Фиджидің Daily Post (FDP) газеті 1987 жылғы қазан айында Уэме Ваканисанини, Jr. құрамында 50 пайыз үлесімен құрылған. Бастапқыда бұл газетті Таниэла Болеа жариялаған. Кейіннен акциялардың көп бөлігі Фиджи үкіметіне тиесілі болды. Газет 2010 жылдан бері жабық және жариялануын тоқтатты. FDP 1989 жылдан бастап 2010 жылы жабылғанға дейін Фиджидің ұлттық пікірсайысында Фиджи/Итаукей этникалық тұрғысынан радикалды көзқарасты білдірді деген сындарға ұшырады. Алайда, бұл тұжырымды растайтын нақты дәлелдер жоқ. Фиджидегі ешбір газет FDP сияқты бес түрлі тілдегі басылымдар арқылы халықтың көпмәдениетті тобына кеңінен үндемеген. Газет қызметкерлері әрқашан көпұлтты, әртүрлі діни және саяси көзқарастарды, сондай-ақ екі жыныстың өкілдерін қамтыды. Редакциялық құрамның идеологиялық бағытына қатысты, Фиджи үкіметі газеттегі басты акционер ретінде ресми рөл атқарғаннан кейін (1990-шы жылдардың соңында), FDP үкіметтік саясатты ұстандыруға міндетті болды деп есептеуге болады, бірақ бұл фактілерді әлдеқайда қарапайымдау. FDP мазмұнының Фиджидегі басқа ірі күнделікті газеттермен – Fiji Times және Fiji Sun газеттерімен салыстырылып талдауы осыны растамайды.

Тарих

Daily Post (бірінші том, № 1) 1989 жылғы 23 қыркүйекте, сенбі күні, қызыл мастпен 24 беттік таблоид түрінде жарық көрді. «Фиджи қазір есірткі тасымалының транзиттік нүктесі» деген тақырыптағы мұқабалық мақаланы Каралаини Насика жазды. Бұл басылымда сот есебі, арнайы баяндамалар, редакциялық мақала, Тұтынушылар кеңесі туралы материал, балаларға арналған бет, халықаралық жаңалықтар және спортқа арналған соңғы бет болды. FDP-нің екінші басылымы дүйсенбіде (1989 жылғы 25 қыркүйек, 1-том, №2) жарық көрді және газеттегі алғашқы «Редакторға хаттар» бөлімі жарияланды. Газетте спорт редакторы ретінде Камели Ракоко, ал бас редактордың орынбасары ретінде Роберт Вендт (қазір қайтыс болған) тағайындалды. Алғашқы жылы газет жаңа журналистер үшін дамыту ортасы болды, сонымен қатар наразы болғандарға да пана болды. Мақалалар мен материалдарды Марк Ланган (Самоа Daily News газетінің бұрынғы бас редакторы), Перси Кин, Филимони Веребалаву, Кини Налату, Хари Гундер және Камал Айер жариялады. 1990 жылы FDP басқару құрамына баспагер ретінде Таниела Болеа, редактор ретінде Исимели Корой, Батыс аймағының менеджері Хари Гаундер, бухгалтер Ашок Кумар, жарнама менеджері Симион Селуа, таралым менеджері Джон Сингх және өндіріс менеджері Мохаммад Али кірді. Төрт жылдық қызметтен кейін, 1993 жылдың соңында FDP күнделікті сұранысқа және жарнамаға байланысты 40-тан 68 бетке дейін ауыспалы басылымдар шығарды. Баспагер әлі де Таниела Болеа болды, бірақ редактор Немани Делаибатики болды (Исимели Коройдың орнын басты). Равин Лал жарнама менеджері (Симион Селуадан), өндіріс менеджері Исая Итаутока (Мохаммад Алидің орнына), ал таралым Вишва Нандтың (Джон Сингхтің орнына) басқаруында болды. 1994 жылы таралымды Тимоти Рабо басқарды, жүйе менеджері Джон Манселл болды, ал Сува кеңсесі Еленоа Лагатакидің басқаруында болды. Көптен қаза болған (және ұлы) Роберт Кит Ридтің «Сайдтрактар» бағаны сол кезде танымал болды. «Мафидің әлемі» мультфильмі кейде жарияланды. 1997 жылы Лайса Тага бас редактор болды (Флойд Такеучи мен Немани Делаибатикиді алмастырды), Грег Пуран жарнама менеджерінің міндетін атқарушы болды, ал маркетинг менеджерінің жаңа лауазымын Эндрю Джозеф атқарды. Қаржылық бақылаушы лауазымын Анура Бандара атқарды. 1999 жылы сол кездегі қаржы министрі Джеймс Ах Кой Сокосоко ни Вакавулевани Таукей (SVT) үкіметін газеттің көпшілік үлесін сатып алуға көндірді, бұл үкіметке заңнамасы мен саясатын жариялауға және түсіндіруге көмектесуі тиіс болды. Үкімет тарапынан қолдау көрсетілгеніне қарамастан, 2000 жылы FDP жаңадан құрылған Fiji Sun газетіне жеңіліп барады. Сондықтан, газетті басқару үшін жаңа басқару тобы шақырылды. 2005 жылы осы басқару тобының қабылдаған шаралары сот ісіне және FDP-нің жаңа австралиялық баспашысы Алан Хиклингтің қылмыстық тергеуіне себеп болды. Хиклинг газетті сатып алу үшін үкімет пен шағын акционерлердің акцияларының бір бөлігін сәтті сатып алды. Үкімет FDP акцияларының азайтылған үлесін сақтап қалды, ал Алан Хиклинг өзінің үлесін арттырып, бақылау үлесіне ие болды. FDP өзінің өмірінде бірнеше мекенжайда орналасқан. Ол Набуадағы Үш Мильс (Флетчер Роуд пен Рату Мара Роуд бұрышы) кеңсесі ретінде басталып, содан кейін Насинудағы Валелевуге көшірілді. Әкімшілік, редакциялық және жарнама бөлімдері содан кейін бөлініп, Сувадағы Тооракқа (Тоорак жолы) көшіп кетті, ал баспасөз және өндіріс Валелевуда қалды. Әкімшілік және жарнама бөлімдері кейіннен қаланың орталығындағы Грейг көшесіне, Суваға, содан кейін Vatuwaqa-дағы Аклэнд көшесіне көшірілді. FDP сонымен қатар бірнеше этникалық газеттерді шығаруға жауапты болды, олардың әрқайсысының өз редакциялық құрамы бар, олар ағылшын тіліндегі газеттің бақылауы мен басшылығында болды. Фиджи тілінде шығатын (қазір «итаукей» деп белгілі) Volasiga газеті FDP құрылғанмен бірге Самсони Болатацигидің басшылығымен жарық көрді. 1990 жылдардың ортасында Ротуман тілінде шығатын «No’ia Rotuma» газеті Исая Еялидің редакциялық басшылығымен жарық көрді. Осы уақытта Хинди тілінде шығатын «Рамник Джояти» газеті де FDP-нің туы ретінде жарық көрді. 2000 жылдардың басында FDP екі этникалық қытай тіліндегі газет шығарды. Бұл – «Қытай поштасы» және «Қытай поштасы» газеттері, олардың әрқайсысы Қытайдың әлемдегі рөлін әртүрлі көзқараспен қарастырды.

2006 жылғы төңкеріс

2006 жылдың 2 желтоқсанында FDP Qarase басқарған SDL үкіметін бақылауға алу үшін әскерилердің жоспары деп мәлімделгенді жариялады. Газет сондай-ақ сол күні қазіргі премьер-министр Лайсения Қарасе 4 желтоқсанда қызметтен алынатынын хабарлады. Екі хабарлама да жалған болды, бірақ белгісіз біреулердің ескертулері мен қорқытулары қызметкерлердің қауіпсіздігіне алаңдау тудырды. 4 желтоқсанда сағат 15:30-да FDP ғимараты эвакуацияланды және 24 сағатқа жабылды. 2006 жылдың 5 желтоқсанында тағы бір қауіп FDP-нің жариялануына кедергі келтірді, бірақ ол төңкерістен кейінгі күні (6 желтоқсан) жариялаған жалғыз газет болды. 2006 жылдың 8 желтоқсанында FDP бас менеджері Месаке Корои Сувадағы Королева Елизавета казармасында әскерилерге ұсталды және сұраққа тартылды. Екі күннен кейін Корои Лау аралындағы Мавана ауылына барып, үш ай бойы сонда болды. Газет бас редактор Роберт Вольфграмм, жаңалықтар редакторы Митлешни Гурдаял және заң кеңесшісі Апи Матаитога басшылығымен жариялануын жалғастырды. 2006 жылдың 14 желтоқсанында Вольфграмм мен Матаитога да әскери лагерьге әкелініп, сұраққа тартылды, содан кейін Вольфграммның паспорты тәркіленді және оған Австралияға депортациялануы туралы хабарланды. Вольфграммның депортациясы орындалмады және оның паспорты 2007 жылдың 5 қаңтарында Фиджи Адам құқықтары жөніндегі комиссия арқылы қайтарылды. FDP 2006 жылдың 5 желтоқсанында Қарасе басқарған SDL үкіметін құлатып, әскери төңкеріс жасағаннан кейін басылымдарына әскери араласуды қабылдаудан бас тартты. Төңкеріске дейінгі екі жылда көптеген редакциялық мақалалар әскери басшылықтың екі рет сайланған премьер-министр Лайсения Қарасе үкіметіне қатысты ұстанымын сынады. 2008 жылдың 17 қазанында FDP бас прокурордың сотқа қарсы келетін деп есептеген редакторға хат жариялады. Бұл хат кейіннен "Фиджи Таймс" газетінде жарияланған хатқа ұқсас болды, осыған байланысты екі газеттің баспагерлері мен редакторларына айып тағылды және сот процесі басталды. Фиджиде 10 сәуірде төтенше жағдай режимі енгізілгеннен кейін Фиджидің барлық БАҚ-тарының, соның ішінде FDP-нің редакцияларына цензорлар тағайындалды. Бұл шараға қарсы түрлі БАҚ-тың наразылығы бастапқыда қара бояу, бос орын немесе қысқаша хабарлама түрінде болды. Ақырында, FDP осы қиындықпен жұмыс істеуге келісім жасады. 2010 жылдың ақпан айында қызметкерлердің моральдық жағдайының нашарлауы, таралымының төмендеуі, цензура талаптары және шешілмеген сот істерінің салдарынан FDP басылымды тоқтатып, жабылды.