Кіріспе

Ромфая (ῥομφαία) – б.з.б. 350-400 жылдары фракиялықтар қолданған жақын арадағы шабуылға арналған қылыш. Ромфая – бір қырлы, тік немесе сәл иілген жүзі бар қару. Ромфаялар қайыңға ұқсас болғанмен, археологиялық дәлелдердің көп бөлігі ромфаялардың тік немесе сәл иілген жүздермен жасалғанын көрсетеді, бұл оларды итеру және кесу қару ретінде пайдалануға мүмкіндік берген болуы мүмкін. Жүздері темірден жасалған және бір кесу жиегін орналастыру үшін үшбұрышты қимаға ие болған, ал тіреуі тіктөртбұрышты қималы болған. Ұзындығы әртүрлі болған, бірақ әдеттегі ромфаяның жүзі шамамен алса, тіреуі шамамен болған. Тіреуінің ұзындығына қарағанда, ол қолсапқа бекітілген кезде қарудың бұл бөлігі жүзімен бірдей ұзындықта болар еді деп болжауға болады.

Қолданылуы

Тракиялықтар тарапынан дерлік толығымен қолданылған, б.з.д. 300-400 жылдарға дейін сақталған мысалдары табылды. Қару ретінде ромфаия (жалаңаш сияқты) өте қауіпті саналған, себебі оның дизайны кесу қабілетін арттырған. Жалаңаш қаруы римдіктердің жаңа қарумен кездесуінен туындаған, құжатталған жалғыз қару-жарақ өзгерісіне себеп болды. Дакияда жалаңашпен кездескеннен кейін, римдіктер өз шлемдеріне осы қарудың күшті соққыларынан қорғайтын қосымша нығайту таяқшаларын қосты. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, бұл қаруды кен өндіру және металл өңдеумен белсенді айналысқан бесилер жасаған.

Қайыңнан айырмашылығы

Ромфаяның қағы тік немесе сәл ғана иіліп келсе, ал сопақтың қағы айқын иіліп келген. Қағының тік болуы себебімен, оны тікелей ұру және жоғарыдан немесе бүйірден шабуылдау оңай болғандықтан, ромфаяны тығыз орналасқан әскерлер қорғану үшін қолдана алған. Дегенмен, қағының тік болуы кесу мүмкіндігін шектеген.

Византиялық

Михаил Пселлостың "Хронография" атты еңбегінде ромфая деп аталатын қару туралы айтылған, оны ол "оң иығынан ілініп тұратын, бір жақты темір қылыш" деп сипаттаған. Бұл, мүмкін, варягтардың күзетшілері мен олардың екі қолды балтасына, әрине, даниялық балтаға сілтеме болған. Алайда Никетас Хониат император Андроник I Комненнің қаруластарының "иықтарынан екі қырлы қылыштарын шешіп тастағанын" айтады. Екі қырлы болғандықтан, бұл қарулар даниялық балталарға ұқсамайды. Ол Анна Комнененің "Алексиада" еңбегінде де кездеседі. Онда ол әкесі Алексий I Комненнің Никефор Бринний I-ге қарсы шайқасқанын айтады. Алексий императорға арналған жабдықталған атты кездестірді, оның жанында бірнеше аттылар болды, олардың кейбіреулерінің "қолдарында императорлармен бірге жүретін үлкен темір қылыштар болды". Бұл қарулар византиялықтар үшін ерекше болған сияқты, олар бастапқы жеңілістен кейін "патшалық атты оның белгілерімен және үлкен қылыштарды (өздері туралы айтқандай) көрген кезде, хабардың рас екеніне көз жеткізді: осы қылыштармен қорғалған Бринний жауларының қолына түсті". "Ромфая" сөзі қазіргі грек тілінде "үлкен, кең қылыш" мағынасында сақталған.