Пьетро Бордино: Итальяндық жарыс шеберінің өмірі мен трагедиясы

Кіріспе

Италиялық жарыс жүргізушісі (1887–1928)

Пьетро Бордино (22 қараша 1887 – 15 сәуір 1928) – итальяндық жарыс жүргізушісі. 1920-ші жылдардағы Италияның ең үздік жарыс жүргізушілерінің бірі Бордино 1922 жылғы Италия Гран-присінде жеңіске жетті. Көптеген американдық Инди-кар трассаларында, негізінен айналма жолдардан тұратын, жарысқа шыққан аз ғана еуропалық жүргізушілердің бірі ретінде, ол 1922 жылғы АҚШ жарыс маусымында екі рет жеңіп алды. Бордино 1928 жылы Александрия қаласында жарысқа дайындық кезінде итке шағылысып, көлігі құлап, өзенге түсіп, суға батып қайтыс болды. Сэр Генри Сегрев оны «дүниедегі ең шебер жарыс жүргізушісі» деп сипаттады. Ол жылдамдығымен және батылдығымен танымал болды, бірақ оның жарыстағы жетістіктері осы үмітке толыққанды сай келмеді.

Жарыс мансабы

Бордино 1887 жылдың 22 қарашасында Туринде дүниеге келді. Оның әкесі FIAT зауытының жаңа орналасқан жерінде күзетші болып жұмыс істеді. 1904 жылы, 17 жасында, ол өзінің жарыс карьерасын Винченцо Лансия және Феличе Наццаромен бірге жүргізуші-механик ретінде бастады. 1905 жылы Лансиямен бірге Гордон Беннетт кубогында екінші орынды алды, ал 1907 жылы Тарга Флориода Наццародан кейін екінші орынға табан тіреді. 1908 жылы ол тағы да Лансиямен FIAT командасының құрамында Франция Гран-присінде Диппеде өнер көрсетті, бірақ жарыстан шығып қалды, ал Coppa Florio жарысында бесінші орынды иеленді, ал Наццаро жеңіске жетті. Сол жылы ол өзінің FIAT көлігін жүргізуге мүмкіндік алды, Шато-Тьерридегі француз төбесінен жылдам көтерілу жарысында жеңіске жетті. 1910 жылы ол FIAT үшін Модена жылдамдық сынағында өз классында жеңіске жетті, бұл Винченцо Лансияның соңғы жарысы болды. Келесі жылы ол жылдамдық рекордтарын сынауды жалғастырды, Бруклендс және Солтберн құмдарында 300 ат күші бар дирижабльдің қозғалтқышымен жабдықталған FIAT көлігін жүргізді. Бордино Ұлы соғыстан кейін 1921 жылы 12-ші Тарга Флорио үшін Сицилияға оралды. 3 литрлік Fiat 801 көлігімен екінші айналымда жарыстан шығып қалды. Кейін сол жылы Брессия маңында өткен алғашқы Италия Гран-присінде Fiat үшін жарысты. Бастапқы орыннан көшбасшы болған ол жарыстың ең жылдам айналымын – 150 мильден астам жылдамдықпен – көрсетті, бірақ май сорғысының бұзылуына байланысты жарыстан шығуға мәжбүр болды. 1922 жылы ААА Чемпионатының алғашқы алты жарысында ол Беверли-Хиллз және Котати спидвейлеріндегі екі қысқа спринт жарысында жеңіске жетті. Екінші Италия Гран-присі бірнеше күннен кейін Монцада өтті, онда қатты жаңбырға қарамастан 100 000 көрермен жиналды (сол кезде Италиядағы 41 000 автокөліктің шамамен 25% -ы). Fiat 2 литрлік формула үшін жаңа 804 моделін ұсынды және үй трассасында басты үміткер болып саналды. Олар жақында өткен, бағалы Француз Гран-присінде де үстемдік танытты, оны Наццаро жеңіп алды. Сол жарыста Бординоның Fiat көлігінің аспасы ол көшбасшы болған кезде бұзылып, бақытымызға орай, ол ауыр жарақат алмады. Бірақ жарыстың басында осындай апат Наццароның жүйесінің баласының өмірін қиды. 1923 жылғы Гран-приде Fiat жаңа, суперкомпрессорлы Tipo 805 көлігімен жарысқа шықты. Алдымен жаттығуларда Бордино және оның командаласы Джакконе бірге сынақтан өтіп жатқанда, олардың Fiat көлігінің аспасы бұзылып, оларды трассадан шығарды. Джакконе ауруханада алған жарақатынан қайтыс болды, ал Бордино мойнына жарақат алып, иығын шығарды (немесе білегін сындырды). Ол жарысты қолына бинт салып, механиктерінің көмегімен жылдамдықты өзгертіп жүргізді. Ауырсынуға қарамастан, ол ең жылдам айналымды көрсетті, бірақ жарыстан шығып қалды. Фиат командасының мүшесі Карло Саломано жеңіске жетті, бұл суперкомпрессорлы машинаның тұңғыш Гран-при жеңісі болды. 1925 жылы Бордино Fiat 805 көлігімен Америкаға Индианаполис 500 жарысына қатысу үшін аттанды. Бір орындыққа бейімделген ол бірнеше жарыста үлкен жетістікке жете алмады. Негізгі жарыста ол сегізінші орыннан старт алды. Ол жарыстың басында екі айналымға кеткен тұтастырғышты ауыстыру үшін тоқтады. Содан кейін ол пит-стоп кезінде қолына жарақат алды. Оның орнына француз Антуан Морн Fiat көлігін үйге жеткізіп, оншы орынды иеленді. Fiat бірнеше жылға жұмыс командасын таратып жіберді, бірақ 1927 жылы қуатты жаңа Tipo 806 және оның V12 1,5 литрлік суперкомпрессорлы қозғалтқышымен жарыс әлемін таң қалдырды. Жаңа көлік Италия Гран-присінің төрт сағатын шыдамайтындықтан, команда прототипін Бординоға Милан Гран-присіндегі қолдау жарысына жүргізуге берді. Жаңбырдың қатты жаууына қарамастан, ол жарыста үстемдік танытып, машинаның алғашқы және жалғыз жарысында жеңіске жетті. Fiat жарыс бағдарламасын тоқтатуды шешкенде, Бордино 1928 жылы Италияның жүргізушілер чемпионатында жарысу үшін жаңа Bugatti Type 35B көлігін сатып алды. Наурыз айының соңында өткен үшінші кезең – "Circuito del Pozzo" – ең жылдам трассалардың бірі болды, бірақ қатты жаңбыр жүргізу жағдайларын өте қиын етті. Бордино стартта көшбасшы болды, бірақ дөңгелегі тесілгеннен кейін екі айналымға қалып қойды және жарыстан шығып қалды. Келесі демалыс күндері ол екінші Миль Мильяда Bugatti Type 43 туристік көлігімен қатысты. 1000 мильдік жарыс Брешиядан Римге дейін және кері бағытта өтті. Жарысты тәжірибелі Кампари Alfa Romeo көлігімен жеңіп алды, ал Бордино 21 сағаттан астам жарыстан кейін екі сағатқа қалып, он бірінші орынды иеленді. Екі аптадан кейін Италия чемпионатының келесі жарысы – Александрияда өтті. Бордино бұл мүмкіндікті аралық аптада жарысты сынау үшін пайдаланды. Оған Bugatti компаниясы осы жарысқа және келесі Тарга Флориоға қатысуға шақыру жасады. Ол айналымды аяқтап, қалаға қайтып келе жатқанда, жолға ит шығып, көлікке соқтығысты. 70 км/сағ жылдамдықпен жүрген Бордино басқаруды жойды, көлік жолдан шығып, ауаға көтеріліп, жартастың басына құлады, содан кейін Танаро өзеніне құлады. Бордино көліктен шығып, өзенде жүз метрдей қашықтықта мерт болған күйде табылды. Оның механиктері, Джованни (немесе Пьетро) Лазанья, көлікке шалынып, ауыр жарақат алды, бірақ ақыры жазылып шықты. Осы оқиғаның құрметіне жарыс одан әрі Пьетро Бордино атымен аталатын болды. Пьетро Бордино Туриндегі Cimitero Monumentale-ге жерленді.

Bordino was born on 22 November 1887 in Turin, His father got work as a caretaker at the new FIAT factory. In 1904, as a 17 year old, he started his racing career as a riding mechanic with Vincenzo Lancia and Felice Nazzaro. He accompanied Lancia in the 1905 Gordon Bennett Cup, finishing second, and they were second to Nazzaro in the 1907 Targa Florio. In 1908, he again accompanied Lancia in the FIAT works team at the French Grand Prix at Dieppe, where they retired, and the Coppa Florio, where they came fifth and Nazzaro won. In the same year he got to drive a FIAT for himself, winning the French hill climb at Château Thierry. Again in 1910, he won his class in the Modena speed trial for FIAT, which was also the final race for Vincenzo Lancia. He continued with speed record attempts the next year, driving a FIAT using a 300 bhp engine of an airship at Brooklands and the Saltburn sands. Bordino returned to Sicily after the Great War for the 12th Targa Florio in 1921. Driving a 3 litre Fiat 801 he retired on the second lap. Later in the year, he drove for Fiat in the first Italian Grand Prix, held near Brescia. Taking the lead from the start, he set the early pace, including the fastest lap of the race of over 150 mph, until forced to retired with a broken oil pump. Out of six starts at the beginning of the 1922 AAA Championship Car season, he won two short, sprint races on wooden board ovals at the Beverly Hills and Cotati Speedways in California. For the second Italian Grand Prix, at Monza a few days later, despite heavy rain 100000 spectators turned out (arriving in almost 25% of Italy’s complete automobile fleet of 41000 cars at the time). Fiat had introduced their new 804 model for the 2 litre formula, and were the strong favourites on their home track. They had dominated the recent, blue riband French Grand Prix, won by Nazzaro. In that race the suspension of Bordino's Fiat had collapsed while he was leading, fortunately without significant injury. But an almost identical accident earlier in the race had killed Nazzaro's nephew. In the 1923 Grand Prix, Fiat had its ground breaking, supercharged Tipo 805. Earlier in practice, Bordino and teammate Giaccone had been out testing together when the suspension on their Fiat broke, throwing them off the track. Giaccone died of his wounds later in hospital, while Bordino injured his neck and dislocated his shoulder (or broke his wrist). He drove the race with his arm in a sling, and his riding mechanic helping to change gears. He set the fastest lap before retiring from the excessive pain. Fellow Fiat team member, Carlo Salomano, took victory, the first Grand Prix win for a supercharged car. In 1925, Bordino took a Fiat 805 across to America to run in the Indianapolis 500. Adapted into a single seater, he ran several races in the lead up without great success. In the main race itself he qualified eighth on the grid. He had to stop early in the race to change spark plugs that cost him two laps. He then injured his hand during a pit stop. His relief driver, Frenchman Antoine Mourne, took over and brought the Fiat home to finish tenth. Fiat had retired its works team for several years, but in 1927 surprised the racing world with the powerful new Tipo 806, and its V12 supercharged 1.5 litre engine. Too new to endure the four hour Italian Grand Prix, the team gave the prototype to Bordino to race in the Milan Grand Prix supporting race at the same meeting. Despite heavy rain, he dominated the race and easily won the car's first and only race. When Fiat chose to stop its racing program for good, Bordino bought a new Bugatti Type 35B to race in the 1928 Italian Driver's Championship. The third round at the end of March, the Circuito del Pozzo, was one of the fastest tracks, but the heavy rain made driving conditions very difficult. Bordino led at the start, but after getting a puncture and falling two laps behind, he retired. The next weekend, he competed in the second Mille Miglia in a Bugatti Type 43 tourer. The 1000 mile race went from Brescia to Rome and back. The race was won by the veteran Campari in an Alfa Romeo, while Bordino finished two hours behind in sixteenth, after over 21 hours racing. A fortnight later was the Circuito di Alessandria, next race in the Italian Championship. Bordino took the opportunity in the intervening weekend for some race testing. He had been offered a works drive by Bugatti for that race and the following Targa Florio. He was just completing a lap, coming back into the city when a dog ran into the street in front of the car. Hitting the animal at 70 km/h, the suspension and steering were wrecked. Despite his best efforts, Bordino lost control as the car spun off the road, got airborne and tumbled down the roadside cliff to the Tanaro River. Bordino was thrown from the car and found dead a few hundred metres downstream. His mechanic, Giovanni (or Pietro) Lasagna, was crushed by the car and critically injured but eventually recovered. In commemoration, the race would be thereafter renamed the Circuito Pietro Bordino. Pietro Bordino was buried in the Cimitero Monumentale di Torino.