Кіріспе

Бір мезгілдегі жарамдылық – басқа нәтижелерді болжау үшін тестті қолдануды негіздеуге жиналатын дәлелдердің бір түрі. Бұл параметр әлеуметтану, психология және басқа да психометриялық немесе мінез-құлық ғылымдарында қолданылады. Тест бұрын расталған өлшеммен жақсы байланыс көрсеткенде бір мезгілдегі жарамдылық анықталады. Екі өлшем бір құрылымды бағалауға арналған болуы мүмкін, бірақ көбінесе әртүрлі, бірақ байланысты құрылымдар үшін қолданылады. Зерттеудегі екі өлшем бір уақытта жүргізіледі. Бұл болжамдық жарамдылықтан өзгеше, онда бір өлшем алдында жүргізіледі және кейінгі өлшемді болжауға бағытталған. Екі жағдайда да тесттің (бір мезгілдегі) болжамдық қабілеті қарапайым корреляция немесе сызықтық регрессия арқылы талданады.

Дәстүрлі жарамдылық түсініктерімен сәйкестік

Бір мезгілдегі жарамдылық және болжамдық жарамдылық – критерийге қатысты жарамдылықтың екі түрі. Бір мезгілдегі жарамдылық пен болжамдық жарамдылық арасындағы айырмашылық екі өлшемнің қашан жүргізілгендігінде ғана. Бір мезгілдегі жарамдылық екі өлшем шамамен бір уақытта жүргізілетін растау зерттеулеріне қолданылады. Мысалы, жұмысқа орналасу тесті жұмысшылар тобына жүргізілуі мүмкін, содан кейін тест нәтижелері сол күні немесе сол аптада жұмысшылардың басшылары берген бағаларымен салыстырылуы мүмкін. Осы салыстырудың нәтижесінде бір мезгілдегі жарамдылық коэффициенті алынады. Бұл дәлелдер болашақта қызметкерлерді іріктеу үшін жұмысқа орналасу тестін қолдануды негіздеуге пайдаланылуы мүмкін. Бір мезгілдегі жарамдылық болжамдық жарамдылыққа қолданылатын практикалық балама ретінде қолданылуы мүмкін. Жоғарыдағы мысалда болжамдық жарамдылық жұмысқа орналасу тестін растау үшін жақсырақ таңдау болар еді, себебі қолданыстағы қызметкерлерге тест жүргізу, іріктеу үшін тесттерді қолдануға толық аналог бола бермейді. Мотивацияның төмендеуі және нәтижелер диапазонының шектелуі – бір мезгілдегі жарамдылық зерттеулеріндегі екі мүмкін бұрмалаушы фактор.

Ұқсас терминдерді салыстыру

Бір мезгілдегі жарамдылық конвергентті жарамдылықтан айырмашылығы, ол назарды фокустық сынақтың басқа бір сынақтың немесе белгілі бір нәтиже көрсеткішінің нәтижелерін болжау қабілетіне аударады. Конвергентті жарамдылық – бірдей құрылымды өлшеуге арналған екі сынақ арасындағы мықты корреляцияның байқалуын білдіреді. Осы дәлел түрін конвергентті жарамдылықтан ерекшелендіретіні – фокустық сынақтың болжаушы ретінде түсіндірілуі, алайда екі әдіс те статистикалық талдауда қарапайым корреляцияға сүйенеді.