Кіріспе
Sant'Agnese in Agone (Piazza Navona-дағы Sant'Agnese деп те аталады) – Италияның Рим қаласындағы 17 ғасырда салынған барокко стиліндегі шіркеу. Ол Навона алаңына қарап тұр, бұл қаланың тарихи орталығындағы маңызды қалалық кеңістіктердің бірі және ерте христиан әулиесі Агнес ежелгі Домициан стадионында шейіт болған орын. Құрылысы 1652 жылы сәулетшілер Жироламо Райналди мен оның ұлы Карло Райналди бастады. Көптеген келіспеушіліктерден кейін, Франческо Борромини де маңызды сәулетшілердің бірі болды. Шіркеу титулдық диакония болып табылады, ал қазіргі кардинал-диакон – Герхард Людвиг Мюллер. Дін аяларынан бөлек, шіркеу Борромини сакристиясында тұрақты түрде классикалық концерттер өткізеді, онда қасиетті барокко туындыларынан бастап камералық музыка мен опералар орындалады.
Тарих
Ғимараттың құрылысы 1652 жылы Папа Иннокентий X-тің бастамасымен басталды, оның отбасы сарайы, Палаццо Памфили, осы шіркеуге іргелес орналасқан. Шіркеу олардың резиденциясына қосылған отбасылық шапель болуы тиіс еді (мысалы, дәмханадан ашылып, отбасы діни қызметтерге қатыса алатын болды). Орталықтандырылған грек кресті шіркеуінің алғашқы жобаларын 1652 жылы Памфили отбасының сәулетшісі Жироламо Райналди және оның ұлы Карло Райналди дайындады. Олар шіркеудің негізгі кіреберісін Via Santa Maria dell'Anima-дан Piazza Navona-ға, Иннокентийдің отбасымен байланысты көрнекі орынға айналдырған үлкен қалалық кеңістікке, Piazza Navona-ға қарай бағыттады. Жаңа шіркеуді ескі шіркеудің үстіне салу жоспарланған, ол крипт болар еді; бұл жаңа шіркеудің алаң деңгейінен жоғары көтерілуін білдірді, бірақ құрылыс басталғаннан кейін бұл идеядан бас тарды. Бастапқы суреттер жоғалып кетті, бірақ Piazza Navona қасбетінің дизайны екі мұнара арасында және алаңға түсетін кең баспалдақтардан тұрады деп есептеледі. Дизайнға, әсіресе алаңға қарай төмен түсетін баспалдақтарға қатысты қатты сын айтылды, сондықтан Карло Райналди нартекс идеясынан бас тарды және баспалдақтардың тым көп көзге түспеуі үшін оның орнына ойыс қасбет орнатты. Орталық күмбезді екі мұнарамен шектеу идеясы Бернинидің Санкт-Петербург базиликасының қасбетіндегі қоңырау мұнараларынан шабыттанған болуы мүмкін. Дегенмен, Райналдидің ойыс қасбеті және екі мұнарамен шектеулі орталық күмбезі Солтүстік Еуропадағы кейінгі шіркеулердің дизайнына әсер етті. 1653 жылы Райналдилерді Боромини алмастырды. Боромини Райналдидің жоспарын пайдалануға тиіс болды, бірақ түзетулер енгізді; мысалы, ішкі жағында күмбездің тіректерінің шеттеріне бағаналарды орналастырды, бұл әдеттегі римдік шешім болған тік негіздің орнына күмбездің ілгектеріне кең негіз жасау әсерін тудырды. Оның суреттері Piazza Navona қасбетіне Piazza Navona-ға қарай төмен түсетін қисық баспалдақтарды жобалағандығын көрсетеді, олардың қисықтығы қасбеттің ойыс қисықтығына қарсы келіп, негізгі кіреберіс алдындағы овалды алаңды құрайды. Оның қасбетінде сегіз бағана және кіреберіс үстінде сынған фронтон болуы керек еді. Ол екі жақтағы мұнараларды бір қабатты етіп, үстінде бағаналар мен балюстрадалары бар дөңес бөліктер орналастырды. 1655 жылы Иннокентий қайтыс болған кезде қасбет төменгі қабаттың жоғарғы бөлігіне жеткен. Иннокентийдің жүйесі Камилло Памфили шіркеуге қызығушылық танытпады, ал Боромини көңілі толып, 1657 жылы отставкаға кетті. Карло Райналди қайта тағайындалды және Бороминидің дизайнына бірқатар өзгерістер енгізді, соның ішінде бүйірдегі мұнараларға қосымша қабат қосып, олардың жоғарғы бөліктерін жеңілдетті. Камилло Памфили қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Олимпия Альдобрадини Берниниге жұмысты тапсырды. Ол басты кіреберіс үстіндегі қарапайым фронтон мен ішкі кеңістіктің безендірілуіне жауапты болды. 1668 жылы Камилло Боргезе (Олимпияның ұлы және Камилло Памфилидің өгей ұлы) шіркеутің жауапкершілігін өз мойнына алды. Ол Карло Райналдиді сәулетші етіп қайта тағайындады және күмбездің ішкі жағына фрескалар салу үшін Сиро Ферриді шақырды. Қосымша безендірулер қосылды: ірі масштабтағы мүсіндер және түрлі түсті мәрмәр эффектілері. Бұлардың ешқайсысы Бороминидің ниеті болмаған.
Интерьер
Куполға 1670 жылы Сиро Ферри бастаған, ал 1689 жылы Себастьяно Корбеллини оның қайтысынан кейін аяқтаған Әулие Агнес Апотеозы бейнеленген. Куполдың аркаларына Бернинидің шәкірті Джованни Баттиста Голлидің 1662–1672 жылдар аралығында салған Кардиналдық қасиеттер суреті түсірілген. Сакристияда Паоло Гисмондидің «Әулие Агнес даңқы» картинасы бар. Шын мәнінде грек кресінің дизайнындағы, дөңгелек пішіндес ішкі кеңістік, шейіт болған әрбір қасиеттіге арналған мәрмәр мүсіндермен жасалған барокко өнерінің шедеврлерімен қоршалған. Бағандарда бейнелеуі бар төрт алтарь бар, олар ерекше түрде жартылай дөңгелек нишаларға орналастырылған. Мүсіндік безендірулердің арасында келесілер бар: Доменико Гидидің «Екі қасиетті отбасы» (1676) – Басты алтарь бастапқыда Алессандро Алгардиге тапсырылған, бірақ ол тапсырыс алғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған Әулие Агнес кереметін бейнелеуге арналған. Алгарди кішкентай модель жасады, ал толық көлемді гипстен жасалған модельді (қазір Филиппин Ораториосында) оның көмекшілері Эрколе Феррата мен Гиди жасады. Бір себеппен «Керемет» ансамблінің жобасы тоқтатылып, оның орнына Гиди өзінің дизайнына сәйкес «Қасиетті отбасы» бейнеленген мәрмәр рельефін жасады. Джованни Франческо Россидің «Әулие Алексийдің өлімі» – оң жақтағы бірінші алтарь үстіндегі рельеф. Эрколе Ферратаның «Әулие Эмеренциананың шейіттігі», Леонардо Рети жоғарғы бөлігін аяқтаған, оң жақтағы екінші алтарьда орналасқан. Мелхиорре Кафаның «Әулие Евстахийдің шейіттігі» сол жақтағы бірінші алтарьда. Кафаның кенеттен ерте қайтысынан кейін рельефтің үлкен бөліктерін оның шебері Феррата мен оның шеберханасы аяқтады. Антонио Раггидің «Әулие Сесилияның өлімі» сол жақтағы екінші алтарьда орналасқан. Эрколе Ферратаның «Пирадағы Әулие Агнес» суреті трансепттегі оң жақтағы екінші алтарьда орналасқан. *Трансепттегі сол жақтағы екінші алтарьда Пьер Паоло Кампидің мүсінімен бірге Әулие Себастьян (шамамен 1717–1719) және оның шебері Пьер Ле Грос жасаған екі мәрмәр періштесі бар, бұл Ле Гростың соңғы жұмыстары болуы мүмкін. Әулие Агнес пен Әулие Себастьян мүсіндері түрлі-түсті мәрмәрден жасалған иллюзиялық архитектураға орналастырылған. Джованни Баттиста Майнидің Папа Иннокентий X-тің қабір монументі (1729) – Монумент бастапқыда үлкен масштабта жоспарланған, бірақ оны бас кіреберіс үстінде әлдеқайда қарапайым монумент ретінде орнатты. Нишалардың жартылай күмбездеріндегі періштелер әрбір қасиеттінің рәміздерін көрсететін шүберек безендірулері Ферратаның шеберханасында жасалған. Шіркеудің ішінде Әулие Агнеске арналған ғибадатхана да бар, онда оның бас сүйегі мен Алессандро Алгардидің мәрмәр рельефі сақталған.
The Two Holy Families (1676) by Domenico Guidi – The main altar initially was intended to hold a Miracle of Saint Agnes commissioned from Alessandro Algardi, but who died shortly after receiving the commission. Algardi provided a small model while a full scale plaster model (now in the Oratorio dei Filippini) was made by his assistants Ercole Ferrata and Guidi. For some reason the project for the Miracle ensemble was dropped, and instead Guidi created a marble relief, depicting The Holy Family according to his design. Death of Saint Alexius by Giovanni Francesco Rossi is the relief above the first altar on the right. Martyrdom of Saint Emerentiana by Ercole Ferrata, with the upper portion completed by Leonardo Reti is on the second altar on the right. Martyrdom of Saint Eustace by Melchiorre Cafà is on the first altar on the left. Due to Cafà's sudden early death large parts of the relief were completed by his master, Ferrata, and his workshop. Death of Saint Cecilia by Antonio Raggi is on the second altar on the left. Saint Agnes on the Pyre by Ercole Ferrata is in the second altar of the transept on the right is the *On the second altar of the transept on the left is the Saint Sebastian (c. 1717–1719) with a statue by Pier Paolo Campi, and also boasts two marble angels by his master Pierre Le Gros which might well be Le Gros' very last works. The statues of Saint Agnes and of Saint Sebastian are placed in an illusionistic architecture of colored marble. Tomb Monument of Pope Innocent X (1729) by Giovanni Battista Maini – The monument originally planned on a grand scale, but was executed placed above the main entrance in a far more modest monument. The stucco decorations in the niches' semi domes with angels presenting the symbols of the respective saint are by Ferrata's workshop. Inside the church is also a shrine for Saint Agnes, containing her skull and a marble relief by Alessandro Algardi.
Атаудың шығу тегі және аңыздар
Бұл шіркеудің атауы шейіт агониясына байланысты емес: «in agone» – Пьяцца Навонаның ежелгі атауы (piazza in agone) еді, және грек тілінен аударғанда «жарыс алаңы» деген мағынаны білдіреді, себебі Пьяцца Навона грек үлгісіндегі ежелгі римдік стадион орнында салынған, ол бір жағынан тегіс болатын және жүгіру жарыстары үшін пайдаланылған (латынша agōn, «жарыс»). «In agone» аталысы халық арасында қолданылуы мен айтылуының өзгеруіне байланысты «Навона» деп өзгерді, бірақ аймақтағы басқа көшелер бастапқы атауын сақтап қалды. Бернинидің «Төрт өзеннің мүсіні» шіркеудің алдында орналасқан. Көптеген адамдар Бернинидің «Ніл» мүсінін бәсекелесі Боромини салған қасбет құлап келуінен қорқып, көзін жапқан күйде жасаған деседі. Бұл оқиға, көптеген қалалық аңыздар сияқты, шындыққа жақын болғандықтан әлі де тарап жүр, тіпті Бернинидің мүсіні қасбет салынар алдында бірнеше жылға бұрын жасалған болатын. Боромини мен Бернини архитектуралық тапсырыстар үшін бәсекелестерге айналды. Әсіресе, Памфили паптығы кезінде, Санкт-Петербург шіркеуінің қасбетіндегі қоңырау мұнараларының (Бернинидің жетекшілігімен салынған) іргетасындағы ақауларды зерттеу үшін арнайы комиссия құрылды. Комиссия алдындағы куәлігінде Боромини жобаның инженерлік шешімдерін сынаған көптеген қатал сыншылардың бірі болды. Нәтижесінде, Бернинидің сәулетші ретіндегі беделіне ауыр соққы болды, қасбеттегі қоңырау мұнаралары бұзылып, қайта салынбады.