Кіріспе

1933 жылы алкогольге қойылған тыйымның аяқталуы. АҚШ-та бүкіл ел бойынша алкогольдік сусындарға қойылған тыйым 1933 жылдың 5 желтоқсанында АҚШ Конституциясына жиырма бірінші түзету қабылдануымен күштен шығарылды.

Өмірбаян

1919 жылы қажетті сандағы штат заң шығарушылары АҚШ Конституциясының он сегізінші түзетуін ратификациялады, бұл бір жылдан кейін ұлттық тыйым салуды іске қосты. Көптеген әйелдер, әсіресе Әйелдердің Христиандық мүресіздік одағының мүшелері, Америка Құрама Штаттарында ұлттық тыйым салуды жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды, себебі олар бұл шара отбасыларды, әйелдерді және балаларды алкогольдің зиянды әсерінен қорғайды деп сенді. 1820 жылға қарай "әдеттегі ересек ақ нәсілді американ еркегі күніне шамамен жарты литр виски ішкен". Тарихшы У.Дж. Рорабо, ішімдікке қарсы қозғалыстың басталуына және кейіннен АҚШ-тағы тыйым салуға әкелген факторлар туралы жазып, былай деді: "Тыйым салу алкогольдік ішімдіктердің мөлшерін, цирроздық өлім-жітімнің көрсеткіштерін, алкогольдік психозбен психиатриялық ауруханаларға түсуді, қоғамдық мас күйде ұсталғандарды және сабақтан қалу деңгейін төмендетуге мүмкіндік берді". Гарвард университетінің Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінің профессоры Марк Х. Мур тыйым салудың әсеріне қатысты: "Тыйым салу кезеңінде алкогольді тұтыну күрт төмендеді. 1911 жылы цирроздық өлім-жітімнің көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 29,5 болса, 1929 жылы 10,7-ге төмендеді. Алкогольдік психозбен психиатриялық ауруханаларға түскендердің саны 1919 жылы 100 000 адамға шаққанда 10,1 болса, 1928 жылы 4,7-ге дейін азайды. 1916 мен 1922 жылдар аралығында қоғамдық мас күйде және тәртіпсіздік үшін ұсталғандардың саны 50 пайызға төмендеді. Жалпы халық үшін ең жақсы бағалаулар бойынша, алкогольді тұтыну 30-50 пайызға төмендеді". Тарихшы Джек С. Блокер былай мәлімдеді: "Цирроз және алкоголизмнен өлім-жітім, алкогольдік психозбен ауруханаға жатқызу және мас күйде ұсталғандардың саны 1910-шы жылдардың соңында, мәдени және құқықтық ахуалдың ішімдікке қарсы болған кезде және Ұлттық тыйым салу күшіне енгеннен кейінгі алғашқы жылдары күрт төмендеді". Сонымен қатар, "Тыйым салу заң болып қабылданғаннан кейін көптеген азаматтар оған бағынуға шешім қабылдады". Мичиган штатында "Форд Мотор Компаниясы" 1918 жылдың сәуірінде 2620 адамнан 1918 жылдың мамырында 1628 адамға дейін төмендегенін құжаттады. "Бес жылдық тыйым салудың кемінде бір жақсы әсері болды: ол тыйым салушылардың барлық сүйікті аргументтерін толығымен жойды. Он сегізінші түзетуді қабылдаудан кейін күтілген үлкен игіліктердің ешқайсысы орындалмады. Республикада мас күйдегілердің саны азаймады, керісінше көбейді. Қылмыс азаймады, көбейді. Ақымақтық азаймады, көбейді. Үкіметтің шығындары азаймады, одан да көп ұлғайды. Заңға деген құрмет артпады, керісінше, азайды". Кейбір тыйым салуды қолдаушылар, мысалы, Чарльз Стелзл, "Неге тыйым салу керек!" (1918) деген мақаласында, тыйым салу соңғы нәтижеде салықтарды төмендетуге әкеледі деп сенді, өйткені ішімдік "салық ақшасымен қаржыландырылатын мекемелер үшін бизнестің жартысын құрады", мысалы, соттар, түрмелер, ауруханалар, қайыршылық үйлер және психиатриялық емдеу орындары. Шындығында, алкогольді тұтыну және алкогольге байланысты тұрмыстық зорлық-зомбылықтың көрінісі он сегізінші түзету қабылданғанға дейін азайып бара жатқан еді. Тыйым салу енгізілгеннен кейін реформаторлар "балаларға немқұрайлы қарау және балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың тыйым салу кезеңінде күрт өскенін көріп, қатты алаңдады". Калифорния мемлекеттік университетінің тарих профессоры Кеннет Роуз былай деді: "WONPR тыйым салу қылмыстық топты өркендетті, "қылмыс толқынын" тудырды, мемлекеттік қызметкерлерді жемқорлыққа ұрындырды, ішімдікті сәнге айналдырды, заң үстемдігіне деген жеккөрушілікті күшейтті және "нағыз мүресіздіктің" дамуын тежеді". Алайда Роуз "тыйым салу кезеңіндегі қылмыс толқыны фактілерге емес, субъективті әсерлерге негізделген" деп мәлімдеді. Ол былай деп жазады: "AAPA сонымен қатар 1920 жылдан 1931 жылға дейін федералдық алкоголь салығынан 11 миллиард доллар жоғалғанын және тыйым салуды қамтамасыз етуге 310 миллион доллар жұмсалғанын мәлімдеген памфлет шығарды. Экономикалық қиындықтар кезеңіндегі осы қаржыландырудың жетіспеушілігі тыйым салуды жою науқанының маңызды бөлігіне айналды".

Ұйымдасқан қарсылық

Осы кезеңде сайлаушылар мен саясаткерлер арасында тыйым салуға қолдау азайды. Джон Д. Рокфеллер, Anti Saloon League-ге 350 000-ден 700 000-ға дейін қаржы салған, өмір бойы ішімдік ішпеген адам, тыйым салудың салдарынан туындаған проблемаларға байланысты оны жоюды қолдайтынын мәлімдеді. Олар тыйым салуды жою жұмысының басты күші болды, себебі көптеген адамдар "алкогольдің зияндылығы енді тыйым салудың өзінде көрініс тапқан" деген ауыр қорытындыға келді. Сол кезде әйелдер саяси жағынан одан да күшті болды, өйткені әйелдердің сайлау құқығын қолдаған Он тоғызыншы түзету ратификацияланды. Белсенді Паулин Сэбин тыйым салуды жою отбасыларды жемқорлықтан, зорлық-зомбылық қылмыстарынан және тыйым салудың салдарынан пайда болған жасырын ішімдіктен қорғайды деп мәлімдеді. 1929 жылы 28 мамырда Сэбин өзінің қатарына көптеген бұрынғы тыйым салуға қарсылардың қатарын тартқан Ұлттық тыйым салу реформасы үшін әйелдер ұйымын (WONPR) құрды. 1933 жылы тыйым салу жойылған кезде WONPR-дің мүшелері 1,5 миллионға жуық деп бағаланды. Бастапқыда Сэбин он сегізінші түзетуді қолдаған көптеген әйелдердің бірі болды. Алайда ол қазір тыйым салуды екіжүзділік және қауіпті деп санайды. Ол "сақтықпен ішімдік ішудің төмендеуін" байқады және контрабандалық саудаға байланысты ұйымдасқан қылмыстың өсуінен қорқыды. Сонымен қатар, Сэбин Американың балалары құрғақ заңдарды елемейтінін көріп, заңның қасиеттілігін мойындамай қалады деп уайымдады. Ақырында, Сэбин мен WONPR либертариандық ұстанымды қабылдады, ол федералды үкіметтің жеке мәселелерге, мысалы, ішімдік ішуге араласуын мақұлдамады. Уақыт өте келе, WONPR өзінің аргументін өзгертіп, тыйым салу дәуірінің сыбайлас жемқорлығы нәтижесінде "Америкалық үйге төнетін моральдық бұрылыстарды" ойнады. WONPR "нағыз" ішімдік ішуді шектеуді қолдады, "арақ ішімдіктерін қолдануға қатысты шамамен және ұстамдылыққа бағытталған үрдіс тыйым салу арқылы кері бұрылды" деп мәлімдеді. Олардың мүдделері тікелей қарсы болса да, WONPR WCTU-нің әрекет ету әдістерін ұстанды. Олар үйме-үй жүріп, барлық деңгейдегі саясаткерлерді партиялық бағдарламаларына тыйым салуды жоюды енгізуге шақырды, петициялар жасады, баяндамалар мен радиоинтервьюлар берді, сендіруші әдебиеттерді таратты және бөлімдер жиналыстарын өткізді. Кейде WONPR басқа тыйым салуға қарсы топтармен де жұмыс істеді. 1932 жылы AAPA, адвокаттардың ерікті комитеті, крестоносцы, американдық қонақ үй ұйымы және WONPR Біріккен тыйым салуды жою кеңесін құрды. Біріккен тыйым салуды жою кеңесі 1932 жылы республикалық және демократиялық ұлттық конвенцияларда тыйым салуды жоюды олардың президенттік сайлау науқанына енгізу үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Ақырында, республикашылар тыйым салуды қорғауды жалғастырды. Бастапқыда партиялық емес ұйым ретінде құрылған WONPR Демократиялық науқанына қосылып, Франклин Рузвельтті қолдады. Тыйым салуды жою ұйымдарының саны да, оны жоюға деген сұраныс та өсті.

Саяси партия мәселесі ретінде күшін жою

1932 жылы Демократиялық партияның бағдарламасында құрғақ заңды жою туралы қадам болды, ал Демократиялық үміткер Франклин Д. Рузвельт АҚШ президенті болып сайлану үшін федералдық құрғақ заңды жоюге уәде берді.

Жою

1933 жылғы 22 наурызда президент Франклин Д. Рузвельт қол қойған Каллен-Харрисон заңы 3,2 проценттік сыраны (ішімдікке жеткілікті алкоголь деңгейі деп есептелген) және шарапты сатуға рұқсат берді, осылайша 1920 жылғы 16 қаңтарда тыйым салу күшіне енгеннен бергі алғашқы заңды сыра сатылымы мүмкін болды. 1933 жылы штаттық конвенциялар Тыйым салуды жойған Жиырма бірінші түзетуді бекітті. Түзету 1933 жылғы 5 желтоқсанда толық бекітілді. Содан кейін тыйым салуды қамтамасыз ететін федералдық заңдар күштен шығарылды.

Құрғақ аймақтар

Қайта жойылғаннан кейін кейбір штаттар өз юрисдикцияларында тыйым салуды жалғастырды. Штаттардың шамамен үштен екісі жергілікті таңдаудың бір түрін қабылдады, бұл саяси бөлімшелердегі тұрғындарға жергілікті тыйым салуға қолдау білдіруге немесе қарсы дауыс беруге мүмкіндік берді. Бір кезде америкалықтардың 38 пайызы тыйым салынған аймақтарда өмір сүрді. Алайда, 1966 жылға қарай барлық штаттар штаттық тыйым салу заңдарын жойды, Миссисипи соңғы штат болды.