Кіріспе

Манхэттен мен Бронксты байланыстыратын көпір, Нью-Йорк қаласы
Бронксты және Манхэттенді байланыстыратын көпір

Вашингтон көпірі – Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен мен Бронкс арасындағы Харлем өзені арқылы салынған, 724 метрлік аркалы көпір. 1888 жылы ашылған бұл көпір Манхэттеннің Вашингтон Хайтс ауданындағы 181-ші көше мен Амстердам даңғылын, Бронкстың Моррис Хайтс ауданындағы Университет даңғылымен байланыстырады. Көпір алты жолақты қозғалыс пен екі жағында жаяу жүргіншілерге арналған тротуарларды қамтиды. Көпірдің екі шетіндегі пандустар Транс-Манхэттен және Кросс-Бронкс тас жолдарына қосылады. Бұл екі иілмелі аркалы көпірді Чарльз Шнайдер мен Вильгельм Хильденбранд жобалаған, ал дизайнға Юнион Бридж Компаниясы, Уильям Дж. МакАлпин, Теодор Купер және ДеЛемос & Кордс өзгертулер енгізген, ал Эдвард Х. Кендалл кеңесші сәулетші ретінде қатысқан. Көпірдің құрылымы екі 155 метрлік негізгі аркадан және тас қабырғалы кіреберістерден тұрады. Көпірді Нью-Йорк қаласының Көлік департаменті басқарады және күтіп ұстайды. Бұрын ол 1-ші АҚШ тас жолынан өтетін, бірақ 1963 жылдан бері Александр Гамильтон көпірінен өтетін көліктерге арналған. Вашингтон көпірі Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіштерін сақтау комиссиясымен қалалық ескерткіш ретінде танылған және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Вашингтон көпірін салу жоспары 1860-шы жылдардан бастап қолға алынған, бірақ түрлі дау-дамайларға байланысты екі он жылға кешікті. 1885 жылы өткізілген сәулеттік дизайн конкурсынан кейін соңғы жоспар таңдалып, өзгертілді, ал құрылыс жұмыстары 1886 жылдың шілде айында басталды. 1888 жылдың желтоқсанында көпірден өтуге рұқсат алған жаяу жүргіншілер оны пайдалана бастады, ал келесі жылы Вашингтон көпірі тұрақты қозғалыс үшін ашылды, бірақ ресми ашылу рәсімі өткізілмеді. Вашингтон көпірінің құрылысы аяқталғаннан кейін, ол Нью-Йорк қаласының сәулеттік жетістігі ретінде жоғары бағаланды. 1906 жылдан бастап автомобильдер де осы көпірді пайдалана бастады. 1931 жылы Хадсон өзені арқылы Нью-Джерси штатына жалғасқан Джордж Вашингтон көпірі салынып аяқталғаннан кейін, Харлем өзені арқылы өтетін бұл көпір Нью-Джерси мен Бронкс арасындағы көлік байланысын қамтамасыз етті. Александр Гамильтон көпірі 1963 жылы аяқталып, Вашингтон көпірінен қозғалыстың бағытын өзгертіп жіберді. Бірқатар жылдар бойы тозуға ұшыраған Вашингтон көпірі 1989 жылдан 1993 жылға дейін қайта жаңартылды.

Өзен үсті аралығы

Көпірдің екі негізгі болат аркасының әрқайсысы 510 фут (155 м) ұзындықта. Батыс аркасы Гарлем өзенін және Бронкстің жағалауындағы Бридж паркін кесіп өтеді. Шығыс аркасы Метро Норт теміржолының Хадсон желісі мен Майор Диган тас жолын (Interstate 87 тас жолын алып жүреді) қиып өтеді. Қабырғалар диагональды және перпендикулярлы тіреулермен біріктірілген. Қабырғалары тіркелгендіктен, көпірді сәулетші Карл В. Кондит екі тіректі аркалы көпір ретінде жіктеген. Сол кездегі аркалы көпірлер үшін ерекше жағдай ретінде, палубада диагональды тіреулер жоқ, оның орнына көлденең және тік бағытта созылатын арқалықтармен қолдау көрсетіледі. Арқалықтардың арақашықтығы шамамен 15 фут (5 м) құрайды және олар пластиналар мен бұрыштардан жасалған. Қабырғалардың сыртқы бетінен еден арқалықтарын қолдау үшін тіректер созылады. Тіректер қабырғалардың жиектеріне және көлденең және тік арқалықтарға берік бекітілген; олар қиылысқан жерлерде байланыстырылған және тірелген. Палубаның екі жағында тістік және модильондары бар карниздер орналасқан. Карниздің астында қалқан және бұтақ мотивтері, сондай-ақ әрбір қалқанның үстінде қабықша және теңіз жылқысы мотивтері бар сәндік балюстрада тіректері бар. Балюстраданың жоғарғы бөлігінде жұмыртқа және тікен мотивтері, сондай-ақ әрбір сәндік тіректің арасында ионикалық бағаналар мен сәндік шам және иілген медальондар бар. Бастапқы кедергілердің үстінен тізбекті торлар созылған. Әр қиық арқаның астындағы тіректер бетоннан жасалған және таспен қапталған. Әр тіректің балконында бір кезде шамдармен жарықтандырылған орындықтар орналасқан, шам бағаналары қоладан құйылған.

Қадамдар

Екі жақтағы тас қалаулы виадукттерде де гранит пен гнейс тас қаптамасымен жабылған үш жартылай дөңгелек бетон арка бар. Көпірдің Бронкс жағында Андерклиф даңғылының үстінен жетінші эллипстік арка өтеді. Барлық жеті арканың ортасы құрылымдық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін бірден орнатылды. Оңтүстік жаяу жолына кіре беріс қиылыстың оңтүстік-шығыс бұрышынан. Көпірдің шығыс жағында батыс және шығыс бағытындағы қатарлар бір-бірінен бөлініп, Cross Bronx тас жолымен (I 95 және US 1) бірігеді. Кіру және шығу жолдары University Avenue-мен байланысқа алып келеді; шығысқа қарайғы шығу сонымен қатар University Avenue-ден оңтүстікке қарай бұрылатын Эдвард Л. Грант тас жолына да қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

Алғашқы жоспарлары

Батыс Бронкс пен Үстіңгі Манхэттендегі Вашингтон Хайтс арасында жаяу жүргіншілер мен көлікті тасымалдайтын көпірді жоспарлау 1860 жылдарға дейін барады. Жақын орналасқан Жоғарғы көпір 1840 жылдары салынған және Кротон су құбырын алып өткен. Жоғарғы көпірден сәл солтүстікке қарай өтуді алғаш рет Центральдық парктің комиссия мүшесі Эндрю Хасвелл Грин ұсынды. Грин Гарлем өзені арқылы Манхэттен мен Бронкс арасында көпірлер мен туннельдер салуды ұсынған, сонда Бронкс Уэстчестер округінің құрамында болған. Ол Жоғарғы көпірден солтүстікке қарай аспалы көпір салуды қалаған, ал көпірдің палубасы Жоғарғы көпірден сәл биік болуы керек еді. Ал келесі жылы Нью-Йорк қаласының қоғамдық парктері департаменті Гарлем өзені арқылы көпірлерді жоспарлау және салуға уәкілеттік алды. Бірнеше жыл бойы ешқандай прогресс болмады. Қала Жоғарғы көпірді кеңейтіп, ат арбаларының өтуіне мүмкіндік беруді қарастырды, бірақ соңында бұл идеядан бас тартты. Комиссия Манхэттендегі 10-шы авеню мен Уэстчестердегі Акваэдукт авеню арасындағы 30 метрлік (100 фут) енді жерді иеленді. Екі жылдан кейін бірнеше белгілі адамдар Манхэттен мен Уэстчестер арасындағы қозғалысты жеңілдетуге көмектесетін Жоғарғы көпірден сәл солтүстікке аспалы көпір салуды талап ететін меморандумға қол қойды. 1881 жылдың ақпан айында Қоғамдық парктері департаментінің бас инженері Уильям Дж. МакАлпин төрт түрлі көпір дизайнын ұсынды: жартылай аспалы кіріспелері бар аспалы көпір, тас кіріспелері бар аспалы көпір, темір консольді көпір және тас аркалы виадук. Бұл жобалардың әрқайсысында палубаның ені 15 метр (50 фут) болуы керек еді, екі жағында 11 метрлік (35 фут) жолға арналған тротуарлар орналасқан. Тас аркалық дизайн монументалды және берік болғандықтан ұсынылды, бірақ бұл жоспар бойынша одан әрі жұмыс істелмеді. 1883 жылы Парктер департаменті консольді және аркалы көпірлердің басқа да жоспарларын алды.

Көпірді тапсыру және жобалау конкурсы

Парктер департаменті он бес жыл бойы Гарлем өзеніндегі көпір құрылысында ешқандай прогресске қол жеткізбегендіктен, Эндрю Грин көпір құрылысын басқа агенттікке тапсыруды сұрады. Заң жобасында үш комиссарды тағайындау көзделген, бірақ мэр Уильям Расселл Грейс көпірдің құны тым жоғары деп санай отырып, осы комиссарларды таңдауды бір айға кейінге шегерді. Комиссарлар жаңа көпір үшін архитектуралық дизайн конкурсын өткізуге шешім берді, оның сол кезде салынып жатқан Бруклин көпірімен теңесе алады деп үміттенді. Конкурс 1885 жылдың қазан айында жарияланды. Комиссарлар сондай-ақ толығымен тастан тұрғызылған көпір идеясын қабылдамай, металл мен тас гибридін таңдады. Конкурстың жеңімпаздарын іріктеу үшін сарапшылар алқасы тағайындалды. Бірінші жүлде 1886 жылдың наурыз айында Шарль Конрад Шнайдерге, екінші жүлде Вильгельм Хильденбрандқа берілді. Шнайдердің жоспары тым қымбат деп танылды; Содан кейін компания болат пластиналы фермаларды қолданатын жоспар ұсынды, оны МакАльпин мен Купер өзгерткеннен кейін комиссия қабылдады.

Құрылыс

[[Файл:Эрнест Лоусон Көктемгі түн, Гарлем өзені Google Art Project.jpg|thumb|alt=Көпір Эрнест Лоусонның 1913 жылғы "Көктемгі түн" суретінде бейнеленген|Эрнест Лоусонның 1913 жылғы "Көктемгі түн" суретінде көпір бейнеленген. Комиссия мүшелері барлық жұмысты бір мердігердің бақылауын қалағандықтан, мамандандырылған мердігерлердің барлық ұсыныстары қабылданбады. Құрылыс басталған айдың өзінде МакАльпин бас инженер лауазымынан кетіп, оның орнына Уильям Рич Хаттон тағайындалды. Құрылыс кезінде өткел Манхэттен көпірі деп аталды; орталық тірегінің іргетасы қысылған ауамен батырылатын ағаш кассионға салынды; кассион жұмысы 1886 жылдың қыркүйегінде басталды. Кассион тереңдеп, орташа ең жоғары су деңгейінен төмендегі тау жынысына жетті. Жұмыс бір күндік жұмыс тоқтатудан басқа, аз үзіліспен алға жылжуда, сондай-ақ 1887 жылдың басындағы суық ауа райы суперструктурадағы жұмыстарды кешіктірді. 1887 жылдың ортасына қарай тіректер аяқталып, қажетті болаттың жартысынан көбі құйылды. Аркалар жалған тіреулерге орнатылды және 1888 жылдың қаңтарында орнатылды. Екі айдан кейін өзеннің батыс жағына арка орнатылды. 1887 жылдың қыркүйегі мен 1888 жылдың мамыр аралығында негізгі аркаларды орнатуға орта есеппен екі жүз адам қатысты. Жол және жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар сол жылдың тамыз айынан қарашасына дейін салынды. Жалпы, көпірдің құрылысына 2,85 миллион доллар жұмсалды. Өткел Харлем өзені көпір комиссиясына берілді, ол 1889 жылдың ақпанында президент Джордж Вашингтонның туылған күні мен оның тұсауының жүз жылдығына орай оны президент Джордж Вашингтонның есімімен атауға дауыс берді. Вашингтон көпірінің жаңа атауы жақын маңдағы Вашингтон Хайтс және Форт Вашингтонның да оның есімімен аталғанын көрсетеді. Февраль айында жоспарланған ашылу күні нашар ауа райына байланысты кейінге қалдырылды. Хадсон өзені көпір комиссиясы сол айда аяқталған көпірдің иесін алды, бірақ заңдық дауларға байланысты көпір жабық қалды. 1889 жылдың мамыр айының бірінші аптасында "Evening World" газеті Вашингтон көпірін жаяу жүргіншілер мен көліктер бір апта бойы пайдаланып келгенін хабарлады. Ақырында, көпір қала мен көпір комиссиясы арасындағы келіспеушілікке байланысты ресми түрде ашылмады. 1889 жылдың желтоқсан айында көпiрге кiруге жол бермейтiн бөгеттердi бұзуға шешiм қабылдады. Алайда 1891 жылға дейін көпір әлі де "ашылмаған" деп тіркелді, себебі күтіп-ұстау мәселелері бойынша даулар туындады. Интерборо теміржол компаниясы 1902 жылы Бронксте трамвай желілерін, оның ішінде Вашингтон көпірі мен 181-ші көшедегі желілерді пайдалану жоспарларын жариялады. Кейбір даулардан кейін компания 1904 жылы 181-ші көшедегі трамвай желісіне франшиза алды. Вашингтон көпірі екі жылдан кейін, 1906 жылдың 31 мамырында автомобиль және трамвай қозғалысына ашылды, Интерборо теміржол компаниясы үшін екі жолмен. Тректер соңында Бронкстің төрт трамвай бағыты: Огден даңғылы, 167-ші көше, 181-ші көше және Университет даңғылы бағыттары (қазіргі Bx13, Bx35, Bx36 және Bx3 автобустары) пайдаланды. 1910-шы жылдары Манхэттендегі Батыс 181-ші көшеде көпiрден трамвай жолдары ашылғандықтан және Нью-Йорк метросының 181-ші көше станциясының ашылуынан тез өсу болды.

Кросстаун қосылымы

Вашингтон көпірінің бойындағы көлік қозғалысы жылдар бойы өсті, ал 1928 жылы қаланың Өсімдіктер мен құрылыстар департаменті қосымша көлік қатарына орын жасау үшін жаяу жолдарының енін тарылту жоспарын зерттеді. Келесі жылы департамент көпірді кеңейту үшін 300 000 доллар сұрады (бұл қазіргі шақта миллиондаған долларға тең), бұл Манхэттеннің батыс жағынан Нью-Джерсиге дейін Хадсон өзені арқылы аспалы көпір салумен бірге жасалды. 1929 жылдың қараша айында Пуариер мен Маклейнге жұмысқа келісімшарт берілді, ол жолдың енін 14 футқа (4 м) кеңейтуді және троллейбус жолын жылжытуды қамтыды. Жұмыстың шамамен бір жылға созылуы күтілді. Бұрынғы Хадсон өзені арқылы салынған көпір Джордж Вашингтон көпірі деп аталды, бұл екі көпірдің шатастырылуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Джордж Вашингтон көпірін басқаратын Нью-Йорк және Нью-Джерси портының төрағасы бұл шешімді қорғап, Гарлем өзені арқылы салынған Вашингтон көпірінің көбінесе 181-ші көшедегі көпір деп аталатынын айтты. Джордж Вашингтон көпірі 1931 жылдың соңында ашылғаннан кейін Нью-Джерси мен Бронк арасындағы қозғалыс екі көпір арасындағы жергілікті көшелерді пайдаланды, 1940 жылы Амстердам авенюінен Джордж Вашингтон көпіріне дейін 178-ші көше туннелі ашылғанға дейін. 1934 жылдың желтоқсан айының ортасында Гарлем өзені арқылы салынған Вашингтон көпірі Нью-Йорктегі АҚШ 1-ші бағытының бөлігі ретінде белгіленді. 1947 жылдың қазан айында Вашингтон көпірінен көптеген трамвай бағдарлары алынып, автобус бағдарларымен ауыстырылды, тек 167-ші көше трамвайы ғана қалды. 1949 жылдың маусым айында Вашингтон көпірін кеңейту жұмыстары басталды. Трамвай жолдары алынып тасталды және екі бағыттың арасына орталық бөлігі салынды, нәтижесінде әрқайсы үш қатарлы 30 футтық (9 м) гранитті жолдар пайда болды. Кеңейтілген жолдарға орын жасау үшін гранитті жаяу жолдары тарытылды. Сонымен қатар, 178-ші көше туннеліне қарағанда тығырызды 179-шы көше туннелінің құрылысы, сондай-ақ Гарлем өзенінің Вашингтон көпірінен 178-ші-179-шы көше туннельдеріне тікелей кіретін Highbridge түйіскен жеріне жұмыс басталды. Көпірді кеңейту 1950 жылы аяқталды, ал туннель мен түйіскен жер 1952 жылдың 5 мамырында ашылды.

Атаудың шатасуы

Гадсон өзені арқылы салынған Джордж Вашингтон көпірі ашылғаннан кейін, екі көпірдің арасында шатасу туды, және Гадсон өзені көпірі көбірек танымал болған сайын бұл шатасу ушыға түсті. 1985 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетінде Дэвид У. Данлап былай деп жазды: "Осы аттас тағы бір маңызды көпірдің бар екені тіпті туған жерінің тұрғындарына да таңғалыс тудырады, олардың кейбіреулері неге Гадсон өзені арқылы өтетін көпірдің үстіне 'Джордж' деген қосымша атау қосылып тұрғанын жылдар бойы ойлап келді."