Кіріспе

Пауль Густав Эмиль Лёбе (14 желтоқсан 1875 – 3 тамыз 1967) – Германия саяхатшысы, Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДПГ) мүшесі, Веймар Республикасы Рейхстагының мүшесі және төрағасы, сондай-ақ Батыс Германияның Бундестаг мүшесі. Ол 1967 жылы Бонн қаласында қайтыс болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өскен шағы

Пауль Лёбе – ағаш шебері Генрих Лёбе (1843–1898) мен оның әйелі Паулин Лёшнердің (1852–1947) Пруссияның Силезия провинциясындағы Лиегницада (1945 жылдан бастап Польшадағы Лёгница) туған төрт баланың ағасы болды. Бала кезінде ол газеттер мен нан жеткізуші болып жұмыс істеп, отбасының кірісіне көмектесті. Әкесінен ол жұмысшылар қозғалысына деген қызығушылығын дамытты. 1882 және 1890 жылдар аралығында Лиегницадағы бастауыш мектепте оқыды, ал 1890 жылдан 1895 жылға дейін «Liegnitzer Anzeiger» газеті басылған типографияда типограф шәкірті болды. Ол мұғалім болғысы келді, бірақ отбасының қажетті білім алуға қаржысы жетпеді. Лёбе 1895 жылдан бастап Социал-демократиялық партияның (СДП) мүшесі болды. 1898 жылы ол Тюрингиядағы Ильменау қаласында СДП жергілікті ұйымын құрды. 1899 жылы ол Бреслау қаласын қамтитын Орталық Силезия округіндегі СДП төрағасы болды және 1904 жылы Бреслау қалалық әкімдігіне сайланды. Бірнеше айға созылған екі түрме жазасының арасында Лёбе Лиегница қаласының тумасы Клара Шаллермен (1879–1964) кездесіп, 1901 жылы оған үйленді. Олардың бір ұлы болды. Өкпе ауруына шалдыққандықтан, ол әскерге шақырылмады және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатыспады.

Веймар Республикасы

1904-1919 жылдары Лёбе Бреслау қалалық кеңесінде, ал 1915-1920 жылдары Силезия провинциялық парламенті (Landtag) мүшесі болды. 1918-1919 жылғы неміс революциясы кезінде Лёбе Фридрих Эберт (СДП) басшылығымен елге соғыстан кейінгі айларда басшылық еткен Халық депутаттары кеңесіне қосылудан бас тартты, өйткені ол өзін «осындай міндетке әлі жеткілікті дайын сезінбеді». 1919 жылдың қаңтарында өткен сайлауда, Германияда әйелдер мен еркектер үшін толық сайлау құқығымен алғаш рет өткен сайлауда, Лёбе Веймар Ұлттық Ассамблеясына сайланды. 1919 жылдың маусымында ол ассамблеяның вице-президенттерінің бірі болды. 1920 жылдан 1933 жылға дейін Ваймар Республикасының Рейхстаг мүшесі болды. 1921 жылы ол Пруссияның Мемлекеттік кеңесінің (Staatsrat) мүшесі болды. 1920 жылдан 1924 жылға дейін (1-ші сайлау кезеңі) және 1925 жылдан 1932 жылға дейін (3-ші және 5-ші сайлау кезеңдері) ол Рейхстагтың президенті болды, бұл Рейхстагтың өзін-өзі басқаруын сақтау мен ұйымдастыру үшін жауапты болды. 1919 және 1920 жылдары ол 1917 жылы СДПК-дан бөлініп шыққан Тәуелсіз социал-демократиялық партияның (СДПК) орташа қанатымен – соғысқа қарсы және солшыл бағытталған қанатымен келісімге келуге тырысты; ол 1922 жылы СДПК-ға қайта қосылды. 1925 жылы Эберт қайтыс болғаннан кейін Лёбе партиясының консервативті Пол фон Гинденбургке қарсы президенттік сайлауда СДПК кандидаты болу ұсынысынан бас тартты, ол екінші турда жеңіске жетті. Лёбе өзінің орнын парламентте көрді. 1932-1933 жылдары (7-ші сайлау кезеңі) Рейхстагтың вице-президенті болды. Рейхстагтың президенті ретінде Лёбе 1930 жылдың қазан айынан бастап Рейхстаг отырыстарында жиі бұзылыстарға тап болды, олардың көпшілігі нацистер мен Коммунистік партиядан (КПД) келді. Лёбе бұл қиындыққа сабырлық пен қатаңдықпен, жеке депутаттарға қатысты тәртіпті сақтау арқылы қарсы тұрды. СДПК атынан ол Польшамен келісімге келуді жақтады. 1927 жылы ол Варшава мен Лодзь қалаларына польшалық саясаткерлермен келіссөздер жүргізу үшін барды. Ол екі елдің бір-бірімен саяси күреске түсуден бас тартып, экономикалық ынтымақтастық орнатуы керек екенін айтты. Ол даулы шекара мәселелері бойынша келіссөздер жүргізуді ұсынды, ал Германия Рейхі оған жауабында сауда келісімдерін ұсына алады. Алайда Лёбе жергілікті социал-демократтардың мерейтойына шақырылған Лодзьде поляк ұлтшылдары оның сапарына қарсы шықты. Ол өзінің ұсыныстарына Варшава басшылығынан сөйлескен адамдар да жауап бермеді. Сапардан кейін ол поляк тарапынан келісімге келуге ниет болмағанына шағымданады. Радио технологиясы дамыған сайын Рейхстаг отырыстарын радио арқылы тарату мәселесі жиі көтерілді. 1930 жылдың 12 маусымында радиода сөйлеген сөзінде Лёбе «өте маңызды отырыстарды уақыт бойынша кейінге қалдырып таратуды» ұсынды, онда барлық партия спикерлері шамамен бірдей уақыт бойы сөйлейтін болады, бірақ Рейхстагтың Ақсақалдар кеңесінің көпшілігі оған қарсы болды. Веймар кезеңінде Лёбе парламенттен тыс көптеген ұйымдарда да белсенді болды. 1921 жылдан 1933 жылға дейін ол Австрияны Германиямен біріктіруді жақтаған Австрия-Германия халықтық лигасының төрағасы болды. Ол француз премьер-министрі Аристид Бриан, чех көшбасшысы Эдвард Бенеш, австриялық Игнац Сейпель және Батыс Германияның болашақ канцлері Конрад Аденауэр сияқты саясаткерлермен 1922 жылы құрылған Paneuropean одағында қатысты. Бір кезде Лёбе оның Германиядағы филиалының президенті болды. Ол 1924 жылы Веймар республикасында парламенттік демократияны қорғау үшін құрылған көппартиялық ұйым – Рейхсбаннер Шварц Рот Голдтың мүшесі болды. 1932 және 1933 жылдары ол СДПК-ның Vorwärts газетінің редакторы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан өлімге дейін

1933 жылғы 26 сәуірде Германияда Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін Лёбе СДПК партиясының атқару комитетіне сайланды. Гитлер 1933 жылғы 17 мамырда жасаған, Германияның бейбіт ниеттерін жариялаған «Бейбіт сөзінде» Бірінші дүниежүзілік соғыстың одақтастарынан қосымша жеңілдіктер алу мақсатымен, Лёбе Гитлер ұсынған «Бейбітшілік резолюциясына» келісті. 1933 жылғы 19 маусымда Лёбе жетекшілік еткен кезде СДПК Прагадағы эмиграциядағы СДПК атқару комитетінен бөліну туралы шешім қабылданды. Лёбе Гитлер үкіметінен келісімдер күтті. Осы себепті жаңа партия атқару комитетіне еврей мүшелері сайланбады. Дегенмен, 1933 жылғы 22 маусымда СДПК-ға тыйым салынды. Ұлттық социалистер 1933 жылғы маусымның соңында Лёбені тұтқындады. Ол 1933 жылғы шілде айының басына дейін Александрплац және Спандаудағы Берлин түрмелерінде, содан кейін тамыздың ортасына дейін Бреслау Дюрргой концлагерінде қатыгездікке ұшырады, одан кейін желтоқсан айының соңына дейін Александрплац түрмесінде болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Вальтер де Грюйтер ғылыми баспасында жұмыс істеді. Бостандыққа шыққан кезде Лёбе Төменгі Силезиядағы Глатц округінде (қазіргі Польшадағы Клодско) болды, ол Потсдам келісіміне сәйкес, барлық неміс тұрғындарымен бірге қуылды. 1945 жылдың жазында ол Берлинге келді, онда американдық оккупациялық аймақта тұрып, қайтадан СДПК-мен байланысқа түсті. Ол партияны қайта құруда маңызды рөл атқарды және партияның Берлин орталық комитетінің мүшесі болды. Лёбе өмірінің соңына дейін партияда қалды және әсіресе Германиядан шығарылған немістердің мүдделерін қорғады – Германия жоғалтқан аймақтардан (оның ішінде Силезиядан) және Шығыс Еуропаның басқа елдерінен, мысалы, Чехословакиядан қуылған шамамен 12 миллион этностық неміс. 1945 жылы ол «Das Volk» күнделікті газетінің редакторы, кейіннен Берлиндегі британдық сектордағы СДПК-ға жақын «Telegraf» күнделікті газетінің бас редакторы болды. 1949 жылы Лёбе «Еуропалық қозғалыс Германия» ұйымының негізін қалаушы президенті болды. 1954 жылдан өмірінің соңына дейін ол Германияның бейбіт бірігуін мақсат еткен «Бөлінбеген Германия консультативтік кеңесінің» төрағасы болды. Ол 1967 жылғы 3 тамызда Батыс Германияның астанасы Боннда қайтыс болды және Берлин қаласының құрметті бейітінде жерленді.

Құрметтер

Лёбе 1951 жылы Германия Федеративтік Республикасының Еңбегі үшін орденінің Үлкен крестімен марапатталды. 1955 жылғы 14 желтоқсанда ол Берлин қаласының құрметті азаматы атанды. Ол сондай-ақ Берлин еркін университетінің құрметті мүшесі және қуғыннан шығарылғандар федерациясының Құрмет белгісімен марапатталды. 1961 жылғы 9 маусымда ол Силезия Отандық қауымдастығының Силезия қалқанымен марапатталған тұңғыш адам болды. Лёбе қайтыс болғаннан кейін, оның құрметіне 1967 жылғы 9 тамызда Берлинде мемлекеттік салтанатты жиын өтті. Оның табыты Федеративтік Республиканың туымен жабылған күйі қойылды. Отбасы мүшелерінен басқа, аза тұтушылар қатарында Федералды президенттің өкілі, Бундесрат президенті Хельмут Лемке де болды. Бундестаг президенті Юген Герстенмайер, канцлер Курт Георг Кизингер, Берлиннің әкімі Генрих Альбертс және СДПК төрағасы Вилли Брандт өз сөздерінде Лёбедің еңбегін жоғары бағалады. Сонымен қатар, «Коммуна 1» саяси белсенділері Джон Ф. Кеннеди алаңында сатирикалық жерлеу рәсімін өткізді. Берлинде Бундестаг депутаттарына арналған жаңа парламенттік ғимараттардың бірі (2002) Пауль Лёбе үйі деп аталды.

Таңдалған жазу

Лёбе, Пол, Рейхстаг президентінің естеліктері, Берлин 1949, «Жол ұзақ болды; естеліктер», Берлин, 1953, 1954, 2002 (бесінші басылым). Лёбе, Пол, «Парламентаризмнің қазіргі заманғы мәселелері», «Қолайлы және кері жақтары. Немец саясатының өмірлік сұрақтары», Оффенбах-ам-Майн, 1952, 39-48 беттер. Лёбе, Пол, «Парламенттік өмірден», «Гессен университетінің мемлекеттік-құқықтық білім беруге арналған жоғары оқу апталықтары», 3-том, 1953, 312-318 беттер.