Кіріспе
Шығайын (лат. angustia – "қысым, ауырлық") – "денелік немесе рухани күйзелістен туындаған терең қайғы". Шығайын сезімі көбінесе, сол адам үшін маңызды оқиға немесе трагедиядан кейін туады. Шығайын физикалық немесе рухани (көбінесе эмоционалдық стресс деп аталады) болуы мүмкін. Шығайын – философияда мазасыздық синонимі ретінде қолданылатын термин. Бұл экзистенциализм философиясының маңызды ерекшелігі, онда шығайын – абсолюттік нөлге жуық әлемде толық еркіндікке ие болған жаратылыстың сезімі ретінде түсіндіріледі (экзистенциалдық бейшаралық). Сорен Кьеркегордың дінтануында, бұл – шексіз еркіндігіне қарамастан, рухани үрейде тұратын, толық ерік-жігері бар жаратылысты білдіреді.
Anguish (from the Latin angustia "distress") is "extreme unhappiness caused by physical or mental suffering." The feeling of anguish is typically preceded by a tragedy or event that has a profound meaning to the being in question. Anguish can be felt physically or mentally (often referred to as emotional distress). Anguish is also a term used in philosophy, often as a synonym for angst. It is a paramount feature of existentialist philosophy, in which anguish is often understood as the experience of an utterly free being in a world with zero absolutes (existential despair). In the theology of Søren Kierkegaard, it refers to a being with total free will who is in a constant state of spiritual fear in the face of their unlimited freedom.
Психикалық денсаулық
Қасірет – қорқыныш, қайғы, алаңдау және үрейден құралады. Бұл стресс факторлары зор диссонанс тудырады, ол психикалық денсаулық мәселелеріне алып келуі мүмкін. Қасірет сөзбе-сөз түсіндірілгенде физикалық құбылыс ретінде қарастырылса да, оны адамның жан дүниесіне қатысты оқиға деп түсінуге болады. Жас студенттің өмір салтындағы маңызды өзгерістер (мысалы, жаңа міндеттер, өздігінен өмір сүру, көптеген тапсыру мерзімдері және т.б.) студенттер арасындағы мазасыздық пен депрессия деңгейінің айтарлықтай жоғарылауына себеп болғандығы анықталды.
Философия
Кьеркегор қайғы-дауыл мен азапты бірдей деп санайды. Әркім "ақиқатты" табуға тырысады, бірақ ақиқатты "құбылап алу" үшін қайғы-дауыл мен азапты бастан өткеру қажет. Кьеркегор 1847 және 1850 жылдары осылай деді. Фридрих Ницше діни сенімнің ыдырауынан туындаған қайғы-дауылдың жаңа түрін байқады, бұл оның ирониялық түрде "Біздің заманның артықшылықтары: ештеңе шын емес, бәріне рұқсат" деп атаған нәрсесіне әкелді. Жан-Поль Сартр қайғы-дауылды адамның өмірлік бостандығының өнімі деп қарастырды, ол шешім қабылдау қажет болғанда көріне алады: мысалы, тік жардан келе жатқанда, сіз өзіңізді дереу өлімге тастауға құқылы екеніңізді білуден қайғы-дауыл сезінуіңіз мүмкін. Сартр сондай-ақ күнделікті өмірдің әдеттерін "қоршаулар" ретінде қарастырды, өмірлік бейшаралыққа қарсы: "қайғы-дауылға қарсы қоршау": сағаттар, жол көрсеткіштер, салық нысандары, полиция қызметкерлері.
Ашу және троллейбус мәселесі
Принстон университетінің ми, сана және мінез-құлықты зерттеу орталығында жасалған зерттеу эмоцияның болуы қабылданған шешімдерге әсер ететінін көрсетеді. Зерттеу үшін функционалдық магниттік-резонанстық томография аппараты қолданылып, қиын жағдайға түскен адамның ми толқындары өлшенді. Аталған сеанста, қатысушыға бес адамның тағдырын бір адамның тағдырына қарсы шешуге мүмкіндік берілді – бұл шешімді қосқыш арқылы жасау керек еді, ал екінші жағдайда бес адамның тағдырын бір адамның тағдырына қарсы шешу, бірақ бұл жолы адамды өлімге кесу әрекеті арқылы жүзеге асырылды. ФМРТ нәтижелеріне сәйкес, адамды өлімге итеруге қарағанда, қосқышты басқан арқылы өлім жазасын кесу оңай болды. Теория бойынша, қатысушы басқа адамды физикалық жазалау мүмкіндігімен бетпе-бет келгенде, қиналу сезіміне толығады, сондықтан ми осы әрекетті тоқтатуға ынталандыру үшін "эмоционалдық тосқауыл" құрайды.
Музыка
Музыка тыңдаушыларда эмоцияларды оятудың ерекше қабілеті бар. Күйренішпен толы ән, симфония немесе сонетті естігенде, адам өзінің өмірі мен осы ноталармен байланысты тәжірибелері туралы ойға келуі мүмкін, соның салдарынан санадан тыс жатқан естеліктерді санаға шығаруы мүмкін.