Үрейлі шабуылдар және олардың себептері

Кіріспе

Қатты қорқыныш кезеңі

Паникалық шабуылдардың негізгі белгілері өзгеріссіз қалады, бірақ әртүрлі паникалық шабуылдарды сипаттау үшін қолданылған күрделі DSM IV терминологиясы (атап айтқанда, жағдайға байланысты/шақырылған, жағдайға бейімделген және күтпеген/шақырылмаған) күтпеген және күтілетін паникалық шабуылдар терминдерімен алмастырылды. Паникалық шабуылдар диагноздың ауырлығын, барысын және бірқатар аурулардың (қоса алғанда, бірақ қорқыныш тәрізді бұзылыстармен ғана шектелмейді) қатар жүретін ауруларын болжау факторы ретінде қызмет етеді. Сондықтан, паникалық шабуылдарды DSM 5 бұзылыстарының барлығына қолданылатын анықтама ретінде тізімдеуге болады. Паникалық шабуылдар паникалық бұзылыстар, әлеуметтік қорқыныш бұзылысы, посттравматикалық стресс бұзылысы, заттарды қолдану бұзылысы, депрессия және медициналық проблемалар сияқты бірнеше бұзылыстардың салдарынан туындауы мүмкін. Олар кенеттен басталуы немесе күтпеген жерден пайда болуы мүмкін. Паникалық шабуылдарды емдеу негізгі себептерге бағытталуы тиіс. Жиі шабуылдар болатын жағдайда кеңес беру немесе дәрі-дәрмектер қолданылуы мүмкін. Тыныс алу жаттығулары мен бұлшықеттерді босаңсыту техникалары да көмектеседі. Осы ауруға шалдыққан адамдардың өзіне қол жұмсау қаупі жоғары.

Белгілері мен симптомдары

Паникалық шабуылға ұшыраған адамдар көбінесе өлімнен немесе жүрек ұстамасынан қорқу, көздің алдында жарқырау немесе көру қабілетінің бұзылуы, әлсіздік немесе құсу, бүкіл денеде ұю, тыныс алудың қиындауы мен тездетілген тыныс алу, немесе дене бақылауын жоғалту сезімі туралы айтады. Кейбір адамдарда туннельдік көру пайда болады, бұл қан ағынының қорғаныш мақсатымен басқа маңызды дене мүшелеріне ауысуынан туындайды. Бұл сезімдер шабуыл басталған жерден қашуға немесе одан шығуға күшті ұмтылыс тудыруы мүмкін ("күресу немесе қашу" реакциясының салдары, онда осы реакцияны тудыратын гормон көп мөлшерде бөлінеді). Бұл реакция денеге гормондарды, әсіресе адреналинді (эпинефринді) құйып жібереді, бұл оған зияннан қорғануға көмектеседі. Симпатикалық нерв жүйесінің (СНЖ) белсенділігі парасимпатикалық нерв жүйесі (ПНЖ) арқылы тежелмегенде паникалық шабуыл пайда болуы мүмкін. Ең көп кездесетін симптомдар дірілдеу, дем жетіспеу (тыныс алудың қиындауы), жүрек соғысының тездігі, кеудеде ауырсық (немесе кеудеде қысыңқылық), ыстық толқындар, суық тию, күйдіру сезімі (әсіресе бет немесе мойын аймағында), тершеңдік, жүрек ауруы, бас айналу (немесе жеңіл бас қозғалысы), басы ауырлау, тездетілген тыныс алу, парестезия (қарыштану сезімі), тұншығу немесе жұмбақтану сезімі, қимыл-қозғалыстың қиындауы, жеке тұлғадан бөліну және/немесе шындықтан алыстау. Бұл физикалық симптомдар паникалық шабуылға бейім адамдарда алаңдаушылық тудырады. Бұл алаңдаушылықты күшейтеді және оң кері байланыс тізбегін құрайды. Дем жетіспеу және кеудедегі ауырсық – басты симптомдар. Көптеген адамдар паникалық шабуылды жүрек ұстамасы деп жаңылыстырып, жедел жәрдемге жүгінеді. Кеудедегі ауырсық пен дем жетіспеу – жүрек-қантамыр ауруларының, соның ішінде тұрақсыз стенокардия мен миокард инфарктісінің (жүрек ұстамасы) негізгі белгілері болғандықтан, паникалық шабуылды диагностикалау алдында басқа жағдайларды жоққа шығару қажет. Бұл, әсіресе, психикалық және жүрек денсаулығының жағдайы белгісіз адамдар үшін маңызды. Бұл үшін электрокардиограмма және психикалық денсаулықты бағалау жүргізіледі. Паникалық шабуылдар қарқындылығымен және кенеттен, эпизодтық сипатымен басқа түрлерден ерекшеленеді. Қауіптілік бұзылысы көбінесе ересек жаста басталады, бірақ ол кез келген жаста пайда болуы мүмкін. Бұл бұзылыс әйелдерде және орташадан жоғары интеллектісі бар адамдарда жиірек кездеседі. Бір жұп егіздің біреуінде уайымдаушылық бұзылысы болғанда, екінші егіздің де уайымдаушылық бұзылысы диагнозы қойылғандығы туралы көптеген егіздерді зерттеулерде жоғары көрсеткіштер тіркелді. Биологиялық себептерге обсессивтік-компульсивтік бұзылу, посттуралық ортостатикалық тахикардия синдромы, посттравматикалық стресс бұзылысы, гипогликемия, гипертиреоз, Вильсон ауруы, митральды клапанның пролапсы, феохромоцитома және ішкі құлақтың бұзылулары (лабиринтит) жатады. Ми сабасының бір бөлігі – локус коерулеус – норадреналин жүйесінің бұзылуы паникалық шабуылдармен байланысты. Паникалық шабуылдар қысқа мерзімді стресс факторларынан да туындауы мүмкін. Маңызды жеке жоғалтулар, соның ішінде романтикалық серіктеске деген эмоционалдық байланыс, өмірлік өзгерістер және маңызды өмірлік жағдайлар паникалық шабуылды тудыруы мүмкін. Уайымға бейім, тым көп сенімділікке мұқтаж, гипохондриялық қорқыныштарға бейім, әлемге тым сақ көзқараспен қараушы адамдарда жиі паникалық шабуылдар болады. Адамдар көбінесе қорқыныш сезімі тудыратын объектіге/жағдайға тап болғанда паникалық шабуылға ұшырайды. Паникалық шабуылдар белгілі бір жағдайлармен байланысты болуы мүмкін, егер бұрын сол жағдайда шабуылға ұшыраған болса. Адамдардың белгілі бір жағдайларда паникалық шабуылға ұшырауға когнитивтік немесе мінез-құлықтық бейімділігі болуы мүмкін. Сақтану себептерінің бірі – паникалық шабуыл тудыратын жағдайлардан немесе ортадан қашу, уайымды/теріс өзімен сөйлесу ("егер" ойлау), қате сенімдер ("бұл симптомдар зиянды және/немесе қауіпті") және жасырылған сезімдер. Гипервентиляция синдромы адам кеудесімен тыныс алғанда пайда болуы мүмкін, бұл шамадан тыс тыныс алуға (қандағы оттегі мөлшеріне байланысты шамадан тыс көмірқышқыл газын шығаруға) әкелуі мүмкін. Гипервентиляция синдромы тыныс алу жүйесінің алкалозын және гипокапнияны тудыруы мүмкін. Бұл синдром көбінесе ауыз арқылы тыныс алуды да қамтиды. Бұл жүрек соғысының тездігі, бас айналу және жүрек айну сияқты бірнеше симптомдарды тудырады, бұл паникалық шабуылды тудыруы мүмкін. Паникалық шабуылдарға заттар да себеп болуы мүмкін. Дәрі-дәрмектерді (дәрі-дәрмектерді тоқтату синдромы), мысалы, антидепрессанттарды тоқтату немесе дозасын күрт азайту паникалық шабуылды тудыруы мүмкін. Гарвард психикалық денсаулық хатында "марихуана шегудің ең көп кездесетін жанама әсерлері – уайым мен паникалық шабуылдар. Зерттеулерде демалыспен қолданушылардың шамамен 20-30% осы мәселелерге тап болады" делінген. Сигарет шегу де паникалық шабуылдармен байланысты зат. Паникалық бұзылуға қатысты қазіргі психиатриялық тәсілдердің ортақ белгісі – нағыз қауіп жоқ екендігі және адамның уайымшаңдығы орынсыз екендігі.

People with panic attacks often report a fear of dying or heart attack, flashing vision or other visual disturbances, faintness or nausea, numbness throughout the body, shortness of breath and hyperventilation, or loss of body control. Some people also experience tunnel vision, mostly due to blood flow leaving the head to more critical parts of the body in defense. These feelings may provoke a strong urge to escape or flee the place where the attack began (a consequence of the "fight or flight response", in which the hormone causing this response is released in significant amounts). This response floods the body with hormones, particularly epinephrine (adrenaline), which aid it in defending against harm. A panic attack can result when up regulation by the sympathetic nervous system (SNS) is not moderated by the parasympathetic nervous system (PNS). The most common symptoms include trembling, dyspnea (shortness of breath), heart palpitations, chest pain (or chest tightness), hot flashes, cold flashes, burning sensations (particularly in the facial or neck area), sweating, nausea, dizziness (or slight vertigo), light headedness, heavy headedness, hyperventilation, paresthesias (tingling sensations), sensations of choking or smothering, difficulty moving, depersonalization and/or derealization. These physical symptoms are interpreted with alarm in people prone to panic attacks. This results in increased anxiety and forms a positive feedback loop. Shortness of breath and chest pain are the predominant symptoms. Many people experiencing a panic attack incorrectly attribute them to a heart attack and thus seek treatment in an emergency room. Because chest pain and shortness of breath are hallmark symptoms of cardiovascular illnesses, including unstable angina and myocardial infarction (heart attack), a diagnosis of exclusion (ruling out other conditions) must be performed before diagnosing a panic attack. It is especially important to do this for people whose mental health and heart health statuses are unknown. This can be done using an electrocardiogram and mental health assessments. Panic attacks are distinguished from other forms of anxiety by their intensity and their sudden, episodic nature. Panic disorder often occurs in early adulthood, although it may appear at any age. It occurs more frequently in women and more often in people with above average intelligence. Various twin studies where one identical twin has an anxiety disorder have reported a high incidence of the other twin also having an anxiety disorder diagnosis. Biological causes may include obsessive compulsive disorder, postural orthostatic tachycardia syndrome, post traumatic stress disorder, hypoglycemia, hyperthyroidism, Wilson's disease, mitral valve prolapse, pheochromocytoma, and inner ear disturbances (labyrinthitis). Dysregulation of the norepinephrine system in the locus coeruleus, an area of the brain stem, has been linked to panic attacks. Panic attacks may also occur due to short term stressors. Significant personal loss, including an emotional attachment to a romantic partner, life transitions, and significant life changes may all trigger a panic attack to occur. A person with an anxious temperament, excessive need for reassurance, hypochondriacal fears, overcautious view of the world,

People will often experience panic attacks as a direct result of exposure to an object/situation that they have a phobia for. Panic attacks may also become situationally bound when certain situations are associated with panic due to previously experiencing an attack in that particular situation. People may also have a cognitive or behavioral predisposition to having panic attacks in certain situations. Some maintaining causes include avoidance of panic provoking situations or environments, anxious/negative self talk ("what if" thinking), mistaken beliefs ("these symptoms are harmful and/or dangerous"), and withheld feelings. Hyperventilation syndrome may occur when a person breathes from the chest, which can lead to over breathing (exhaling excessive carbon dioxide related to the amount of oxygen in one's bloodstream). Hyperventilation syndrome can cause respiratory alkalosis and hypocapnia. This syndrome often involves prominent mouth breathing as well. This causes a cluster of symptoms, including rapid heartbeat, dizziness, and lightheadedness, which can trigger panic attacks. Panic attacks may also be caused by substances. Discontinuation or marked reduction in the dose of a substance such as a drug (drug withdrawal), for example, an antidepressant (antidepressant discontinuation syndrome), can cause a panic attack. According to the Harvard Mental Health Letter, "the most commonly reported side effects of smoking marijuana are anxiety and panic attacks. Studies report that about 20% to 30% of recreational users experience such problems after smoking marijuana." Cigarette smoking is another substance that has been linked to panic attacks. A common denominator of current psychiatric approaches to panic disorder is that no real danger exists, and the person's anxiety is inappropriate.

Қауіпті күйзеліс

Бірнеше рет қайталанып, тұрақты түрде ұстамалар болатын немесе келесі ұстамаға шалдығу туралы қатты алаңдайтын адамдарда паникалық бұзылыс бар деп есептеледі. Паникалық бұзылыс, басқа да дауылды алаңдаушылық бұзылыстарынан айқын ерекшеленеді, себебі паникалық ұстамалар көбінесе кенеттен және ешқандай себепсіз пайда болады. Дегенмен, паникалық бұзылысы бар адамдарға түсетін паникалық ұстамалар, кейбір орындармен немесе жағдайлармен байланысты болуы немесе олардың әсерін күшейтуі мүмкін, бұл күнделікті өмірді қиындатады.

Агорафобия

Агорафобия – ең алдымен, ауыр немесе ұятты жағдайға тап болу қорқынышынан тұратын үдемелі мазасыздық синдромы. Паникалық шабуылдар агорафобиямен жиі байланысты. Ауыр агорафобиясы бар адамдар өз үйлеріне қамалып, осы "қауіпсіз орыннан" шығу қиындыққа ұшырайды. "Агорафобия" сөзі грек тіліндегі agora (αγορά) және Phobos (φόβος) сөздерінен туындаған. "Агора" термині ежелгі грек қалаларының орталық алаңына сілтеме жасайды. Жапонияда үйден шығуға тіпті қабілетсіз немесе ықылассүймейтін, агорафобиясы өте жоғары адамдарды хикикомори деп атайды. Бұл құбылыс жалпы түрде де осылай аталады, және шамамен жарты миллион жапон жасы хикикомори болып есептеледі. Белгілі бір жағдайларда паникалық шабуылға ұшыраған адамдар сол жағдайлардан қорқып, олардан қашып жүруге бейім болуы мүмкін. Соңында, қашу үлгісі мен келесі шабуылға қатысты үдемелі мазасыздық деңгейі паникалық бұзылысы бар адамдардың көлік жүргізуге немесе тіпті үйден шығуға мүмкіншілігін жоғалтуына әкелуі мүмкін. Осы сатыда, адамның агорафобиямен қатар паникалық бұзылысы бар деп айтылады.

Эксперименттік жолмен пайда болған

Паникалық шабуылдың белгілері зертхана жағдайында әртүрлі жолдармен шақырылуы мүмкін. Олардың ішінде, зерттеу мақсатымен, холецистокинин тетрапептиді (CCK 4) невропептидінің бір реттік инъекциясы арқылы. Паникалық шабуылдың түрлі жануарлар модельдері тәжірибелік түрде зерттелді.

Нейротрансмиттерлердің тепе- теңдігі

Көптеген нейротрансмиттерлер денеге паникалық шабуылмен бірге жүретін күшті стресс пен алаңдаушылықтың артуына ұшырайды. Олардың ішінде серотонин, ГАМК (гамма-аминосүтті қышқыл), допамин, норадреналин және глутамат бар. Дегенмен, паникалық шабуыл кезінде осы нейротрансмиттерлердің бір-бірімен қалай өзара әрекеттесетінін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Мидың белгілі бір жолдарында серотонин деңгейінің жоғарылауы алаңдаушылықты азайтумен байланысты сияқты. Серотониннің алаңдаушылықта рөл атқаратынын көрсететін тағы бір дәлел – ССКИ (селективті серотониннің кері сіңіруін тежегіштер) қабылдаған адамдар миында серотонин жеткілікті болғанда алаңдаушылықтың азайғанын сезінеді. Орталық нерв жүйесіндегі (ОНЖ) негізгі тежегіш нейротрансмиттер – ГАМК. ГАМК-ты пайдаланатын көптеген жолдар алаңдаушылықты дереу азайтуға бейім. Глутамат – ОНЖ-дегі басты оқушы нейротрансмиттер болғандықтан, ол дененің дерлік барлық нейрондық жолдарында кездеседі. Глутамат қорқыныштардың қалыптасуына және олардың жойылуына қатысады деп болжанады. Сонымен қатар, паникалық шабуыл кезіндегі гипокапния және адреналиннің бөлінуі қан тамырларының тарылуына алып келеді, бұл басқа қан ағынының азаюына және бас айну мен ұсықпай сезінуге себеп болады. Паникалық шабуыл мидан қандағы қантты алып, оны негізгі бұлшық еттерге бағыттай алады. Нейробейнелеу миндальша без, таламус, гипоталамус және ми сабағының, соның ішінде периакведуктивті сұр зат, парабрахиальді ядро және көгілдір ошақ аймақтарындағы белсенділіктің күшеюін көрсетеді. Атап айтқанда, миндальша бездің маңызды рөл атқаратыны айтылады. Миндальша бездегі (қорқыныш орталығы) және ми сабағындағы белсенділіктің артуы, сондай-ақ миға қан ағынының және қандағы қант деңгейінің төмендеуі мидың префронтальді қабығының (ПҚҚ) белсенділігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Күшті алаңдаушылық синдромы жүрек-қан тамырлары ауруының (ЖҚТА) қаупін арттырады. Бұл синдромнан зардап шегетін адамдардың жүрек соғуының айнымалылығы да төмендейді. Коронарлық артерия ауруы бар адамдарда паникалық шабуылдар мен психологиялық стресс жүрек соғуының жиілеуі, қан қысымының көтерілуі, коронарлық тамырлардың тонусының өзгеруі немесе автономды нерв жүйесімен реттелетін симпатикалық жүйенің күшеюі арқылы миокардтық оттегіге деген қажеттілікті арттыру арқылы ишемиялық ауырсынуды күшейте алады.

Many neurotransmitters are affected when the body is under the increased stress and anxiety that accompany a panic attack. Some include serotonin, GABA (gamma aminobutyric acid), dopamine, norepinephrine, and glutamate. More research into how these neurotransmitters interact with one another during a panic attack is needed to make any solid conclusions, however. An increase of serotonin in certain pathways of the brain seems to be correlated with reduced anxiety. More evidence that suggests serotonin plays a role in anxiety is that people who take SSRIs tend to feel a reduction of anxiety when their brain has more serotonin available to use. The main inhibitory neurotransmitter in the central nervous system (CNS) is GABA. Most of the pathways that use GABA tend to reduce anxiety immediately. Because glutamate is the primary excitatory neurotransmitter involved in the central nervous system (CNS), it can be found in almost every neural pathway in the body. Glutamate is likely involved in conditioning, which is the process by which certain fears are formed, and extinction, which is the elimination of those fears. Moreover, this hypocapnia and release of adrenaline during a panic attack cause vasoconstriction resulting in slightly less blood flow to the head which causes dizziness and lightheadedness. A panic attack can cause blood sugar to be drawn away from the brain and toward the major muscles. Neuroimaging suggests heightened activity in the amygdala, thalamus, hypothalamus, and brainstem regions including the periaqueductal gray, parabrachial nucleus, and Locus coeruleus. In particular, the amygdala has been suggested to have a critical role. The combination of increased activity in the amygdala (fear center) and brainstem along with decreased blood flow and blood sugar in the brain can lead to decreased activity in the prefrontal cortex (PFC) region of the brain. There is evidence that having an anxiety disorder increases the risk of cardiovascular disease (CVD). Those affected also have a reduction in heart rate variability. In individuals with coronary artery disease, panic attacks and psychological stress may exacerbate ischemic pain by increasing myocardial oxygen demand through increased heart rate, blood pressure, coronary vasomotor tone, or sympathetic hyperactivity regulated by the autonomic nervous system.

Жүрек- қан тамырлары аурулары

Паникалық бұзылу диагнозы қойылған адамдардың жүрек-қантамыр ауруына шалдығу қаупі шамамен екі есе артады. Депрессияға байланысты кейбір стресс жауаптары да қаупін арттырады, ал депрессия және паникалық бұзылудың екеуіне де диагноз қойылған адамдардың қаупі үш есеге жуық болады. DSM 5 бойынша паникалық шабуылдың критерийлері – "бірнеше минут ішінде өте күшті қорқыныш немесе теріс сезімнің кенеттен күшеюі, осы уақыт ішінде төрт немесе одан көп симптомдардың пайда болуы".

Емдеу

Паникалық бұзылыс әдетте түрлі емшаралармен, оның ішінде психологиялық терапия және дәрі-дәрмектер арқылы тиімді емделеді. 2009 жылғы шолу терапия мен дәрі-дәрмектің оң нәтижелерін көрсетті, ал оларды бірге қолданғанда нәтижелер әлдеқайда жақсы болды.

Өмір салтының өзгеруі

Кофеин паникалық алаңдаушылықты тудыруы немесе күшейте алуы мүмкін. Кофеин және басқа да препараттарды тоқтату кезінде алаңдаушылық уақытша күшейеді. Жүгіру сияқты үнемі және жүйелі аэробтық жаттығулар паникалық алаңдаушылықпен күресуге жағымды әсер етеді. Бұл әсердің жаттығулар кезінде эндорфин бөлінуімен және одан кейін стресс гормоны кортизол деңгейінің төмендеуімен байланысты екеніне дәлелдер бар. Аэробтық жаттығулар кезінде тыныс алу жиілігінің артуы паникалық белгілердің пайда болуына немесе күшеюіне себеп болуы мүмкін. Тыныс алу жиілігінің артуы гипервентиляция және гипервентиляция синдромына алып келуі мүмкін, бұл жүрек шабуылының белгілерін имитациялап, паникалық шабуылды тудырады. Дене шынықтыру режимін енгізудің пайдасы, оны дұрыс регламенттеген жағдайда, ең жақсы нәтижелерді көрсетеді. Медитация да паникалық бұзылыстарды емдеуде көмектесе алады. Бұлшықеттерді босаңсыту техникалары кейбір адамдарға пайдалы. Оларды жазбалар, бейнелер немесе кітаптар арқылы үйренуге болады. Қатаң сынақтарда бұлшықеттерді босаңсыту когнитивті-мінездік терапиядан кем тиімді екені дәлелденгенімен, көптеген адамдар бұлшықеттерді босаңсытудан уақытша да болса жеңілдік табады. Дэвид Бернс алаңдаушылыққа ұшырағандарға тыныс алу жаттығуларын ұсынады. Мұндай жаттығулардың бірі – 5-2-5 санауы. Кеудесін емес, ішін (немесе диафрагмасын) пайдаланып, 5 секунд бойы дем алыңыз (кеудесін кеңейтудің орнына, ішін сыртқа қарай итеруді сезініңіз). Демнің ең жоғары нүктесіне жеткенде, 2 секундқа демді тоқтатыңыз. Содан кейін 5 секунд бойы баяу дем шығарыңыз. Бұл циклді екі рет қайталаңыз, содан кейін 5 цикл бойы «қалыпты» тыныс алыңыз (1 цикл = 1 дем алу + 1 дем шығару). Мақсаты – тыныс алуға назар аудару және жүрек соғуын баяулату. Үнемі диафрагмалық тыныс алуға санау немесе гуілдеу арқылы дем шығаруды ұзарту арқылы қол жеткізуге болады. Қағаз қапқа дем алу жедел паникалық шабуылдың белгілерін қысқа мерзімді емдеу үшін жиі ұсынылса да, бұл өлшенген тыныс алудан нашар деп сынға алынды, себебі ол паникалық шабуылды күшейтеді және қажетті қандағы оттегі деңгейін төмендетеді. Қағаз қапқа дем алу қажетті көмірқышқыл газын арттырып, белгілерді азайтуға көмектессе де, ол қан ағынындағы оттегі деңгейін тым төмендетуі мүмкін. Экслирленген CO2 деңгейін анықтайтын капнометрия тыныс алуды басқаруға көмектеседі.

Caffeine may cause or exacerbate panic anxiety. Anxiety can temporarily increase during withdrawal from caffeine and various other drugs. Increased and regimented aerobic exercise such as running has been shown to have a positive effect on combating panic anxiety. There is evidence that suggests that this effect is correlated to the release of exercise induced endorphins and the subsequent reduction of the stress hormone cortisol. There remains a chance of panic symptoms becoming triggered or being made worse due to increased respiration rate that occurs during aerobic exercise. This increased respiration rate can lead to hyperventilation and hyperventilation syndrome, which mimics symptoms of a heart attack, thus inducing a panic attack. The benefits of incorporating an exercise regimen have shown the best results when paced accordingly. Meditation may also be helpful in the treatment of panic disorders. Muscle relaxation techniques are useful to some individuals. These can be learned using recordings, videos, or books. While muscle relaxation has proved to be less effective than cognitive behavioral therapies in controlled trials, many people still find at least temporary relief from muscle relaxation. David D. Burns recommends breathing exercises for those with anxiety. One such breathing exercise is a 5 2 5 count. Using the stomach (or diaphragm)—and not the chest—inhale (feel the stomach come out, as opposed to the chest expanding) for 5 seconds. As the maximal point at inhalation is reached, hold the breath for 2 seconds. Then slowly exhale, over 5 seconds. Repeat this cycle twice and then breathe 'normally' for 5 cycles (1 cycle = 1 inhale + 1 exhale). The point is to focus on breathing and relax the heart rate. Regular diaphragmatic breathing may be achieved by extending the out breath by counting or humming. Although breathing into a paper bag was a common recommendation for short term treatment of symptoms of an acute panic attack, it has been criticized as inferior to measured breathing, potentially worsening the panic attack and possibly reducing needed blood oxygen. While the paper bag technique increases needed carbon dioxide and so reduces symptoms, it may excessively lower oxygen levels in the bloodstream. Capnometry, which provides exhaled CO2 levels, may help guide breathing.

Емдеу

Америкалық Психологиялық Ассоциацияның мәлімдемесіне сәйкес, "көптеген мамандар паникалық бұзылысты емдеудің ең тиімді жолы – танымдық және мінез-құлық терапиясының үйлесімі екеніне келіседі. Кейбір жағдайларда дәрілік препараттар да қолданылуы мүмкін". Терапияның алғашқы кезеңі көбінесе ақпараттық сипатта болады; көптеген адамдарға паникалық бұзылыстың мәнін және оны қанша адам басынан өткергенін түсінудің өзі үлкен көмек көрсетеді. Паникалық бұзылысы бар көптеген адамдар паникалық шабуылдардың оларды "ақылдан шығаратынын" немесе паниканың жүрек ұстамасын тудыруы мүмкін деген қорқынышпен күреседі. Танымдық қайта құрылымдау адамдарға осы ойларды шабуылдарға қатысты реалистік және позитивті көзқараспен алмастыруға көмектеседі. Паникалық шабуылдарға жиі ұшырайтын адамдардың денсаулықты өмір сүруіне кедеріс келтіретін маңызды факторлардың бірі – қауіптен қашу. Бұл қорқынышты жағдайлармен және денелік сезімдермен қайта-қайта және ұзаққа созылған күресуді қамтиды, бұл паниканы тудыратын сыртқы және ішкі факторларға реакцияны әлсіретуге және паникалық белгілерді бағалаудың реалистік жолдарын нығайтуға көмектеседі. Психоаналитикалық тәсілдерде, әсіресе объектілер қатынасы теориясында, паникалық шабуылдар жиі бөліну (психология), параноидті-шизоидтық және депрессивті позициялармен, сондай-ақ параноидті алаңдаушылықпен байланысты. Олар жиі шекаралық жекелік бұзылысымен және балалық шақтағы сексуалдық зорлықпен бірге жүреді. Параноидті алаңдаушылық қудалаушылық алаңдаушылық күйіне жете алады. Паникалық бұзылыстар мен агорафобияның бірлестігін зерттейтін мета-талдау жүргізілді. Онда пациенттерді емдеу үшін экспозициялық терапия қолданылды. Бұл зерттеулерге жүздеген науқас қатысты және олардың барлығы DSM IV критерийлеріне сәйкес келетін еді. Нәтижесінде, емделгеннен кейін пациенттердің 32 пайызы паникалық шабуылға ұшырады. Олар экспозициялық терапияның паникалық бұзылысы және агорафобиясы бар пациенттер үшін ұзақ мерзімді тиімділігін көрсетті.

Дәрі-дәрмектер

Паникалық шабуылдарға арналған дәрілік құралдарға әдетте бензодиазепиндер мен антидепрессанттар жатады. Бензодиазепиндер олардың тәуелділік, шаршау, сөйлеудің бұзылуы және есте сақтау қабілетінің төмендеуі сияқты ықтимал жанама әсерлері болғандықтан, көбінесе тағайындалмайды. Паникалық шабуылдарды емдеу үшін қолданылатын антидепрессанттарға селективті серотонинді кері қабылдау ингибиторлары (ССКИ), серотонин-норадреналинді кері қабылдау ингибиторлары (СНКИ), трициклдік антидепрессанттар (ТЦА) және МАО ингибиторлары (МАОИ) жатады. Әсіресе, ССКИ паникалық шабуылдарды емдеуде қолданылатын алғашқы дәрілік препарат болып табылады. Селективті серотонинді кері қабылдау ингибиторлары (ССКИ) мен трициклдік антидепрессанттардың қысқа мерзімді тиімділігі шамалас болып көрінеді. ССКИ салыстырмалы түрде аз қауіпті, себебі олар толеранттылық пен тәуелділікке байланысты емес және олардан артық доза алу қиын. ТЦА көптеген артықшылықтары бойынша ССКИ-ға ұқсас, бірақ салмақ алу және когнитивтік бұзылулар сияқты жиі кездесетін жанама әсерлері бар. Сонымен қатар, олардан артық доза алу оңай. МАОИ әдетте басқа емдеу түрлеріне жауап бермеген науқастарға ұсынылады. Дәрі-дәрмектерді паникалық шабуылдарды емдеуде қолдану өте тиімді болуы мүмкін, бірақ көбінесе адамдар когнитивті-мінездік терапия сияқты терапияның бір түрінен өтуі ұсынылады. Дәрілік емдеу әдетте паникалық шабуыл симптомдары сақталған кезде қолданылады және науқас кем дегенде алты ай бойы симптомдардан арылғаннан кейін тоқтатылады. Бұл препараттарды емдеу барысында бірте-бірте тоқтату әдетте қауіпсіз. Осы емді алғаннан кейін де кейбір адамдарда паникалық шабуылдар мен басқа да үрейлену синдромының әртүрлі белгілері сақталады. Зерттеулер нәтижесінде жоғарыда аталған бұзылыстардың генетикалық компоненті бар екендігі және олар гендер арқылы беріліп, мұраға қалады деген қорытынды жасалды. Фобиясы жоқ адамдарда мұрагерлік мүмкіндігі 30–40%, ал фобиясы бар адамдарда – 50–60% құрайды.