Өрмекшілер мен кенелерден қорқу: себептері мен эволюциялық түсіндірмелері. Қорқыныш, удың қаупінен туындаған болуы мүмкін. Фобия белгілері мен қарсы әрекеттер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрт-қоңыштардан және басқа да тораптардан қорқу. Адамдарда тораптардан қорқу.
Fear of spiders and other arachnids
fear of arachnids in humans
Эволюциялық
Эволюциялық себептері әлі де толыққанды анықталған жоқ. Бір пікір, әсіресе эволюциялық психологияда, улы өрмектердің болуы өрмектерден қорқу эволюциясына алып келген, немесе өрмектерден қорқуды дамытуды әлдеқайда жеңілдеткен. Барлық қасиеттер сияқты, өрмектерден қорқудың күшінде де айырмашылықтар бар, ал қорқуы күшті адамдар фобиялық деп саналады. Өрмектер салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан, жануарлар әлеміндегі қауіптің әдеттегі өлшемдеріне сәйкес келмейді, бірақ олар медициналық маңызы бар уға ие және/немесе денесіндегі қылшықтарымен теріде тітіркеніс тудыруы мүмкін. Дегенмен, фобия – рационалды емес, иррационалды қорқыныш. Арахнофобтар өрмектерден қоршаған орталарын таза ұстау арқылы ата-бабаларының өмір сүрген ортасында шағылу қаупін азайтып, арахнофобтарға қарағанда тіршілік етуде аз ғана артықшылыққа ие болған. Алайда, Гомо сапиенс эволюциялық бейімделу ортасында кездесетін басқа, потенциалды қауіпті жандармен салыстырғанда, өрмектерден пропорциясыз үлкен қорқу кемшіліктерге әкелуі мүмкін. «Эмоциялар туралы анықтамалықта» (1993) психолог Арне Оман эволюциялық маңызы бар қорқыныш реакциясын тудыратын бейтарап стимулдарды (жыландар мен өрмектер) эволюциялық маңызы жоқ қорқыныш реакциясын тудыратын бейтарап стимулдармен (саңырауқұлақтар, гүлдер, полиэдрлердің бейнесі, атыс қарулары және электр розеткалары) жұптастыруды зерттеді. Ол адамдар арасында офидиофобия (жыландардан қорқу) және арахнофобия шартты жауапты дамыту үшін бір ғана жұптастыруды қажет ететінін, ал микофобия, антофобия, полиэдрлердің бейнесінен, атыс қаруларынан және электр розеткаларынан қорқу үшін бірнеше жұптастыру қажет екенін және шартты офидиофобия мен арахнофобия тұрақты болса, қалғандары үздіксіз шарттандырусыз жойылатынын анықтады. Психиатр Рэндольф М. Нессе электр розеткалары сияқты эволюциялық жаңа қауіпті нысандарға шартты қорқыныш реакцияларының болуы мүмкін екенін, бірақ мұндай сигналдардың қорқынышпен алдын ала байланысы болмағандықтан, шарттану баяу болатынын атап өтті. Ол сондай-ақ, жүргізушілерге жылдамдық пен мас күйде жүргізудің қауіптері туралы білім берілгенімен, бұл жол апаттарынан сенімді қорғамайтынын және 2014 жылы АҚШ-та 15-24 жас аралығындағы өлімнің шамамен төрттен бірі жол апаттарынан болғанын көрсетті. Нессе, психиатр Исаак Маркс және эволюциялық биолог Джордж К. Уильямс әр түрлі бейімделу фобияларына (мысалы, арахнофобия, офидиофобия, базафобия) жүйелі түрде нашар жауап беретін адамдардың мізгелігі жоғары және қасақана емес жарақаттарға ұшырау ықтималдығы жоғары екенін атап өтті және мұндай кемшілік фобияны оның өзімшіл генетикалық салдарынан «гипофобия» деп жіктеуге болатынын ұсынды. 2001 жылы жүргізілген зерттеуде адамдар гүлдер мен саңырауқұлақтар арасынан өрмектердің суреттерін, ал өрмектер арасынан гүлдер мен саңырауқұлақтардың суреттерін гүлдер мен саңырауқұлақтар арасынан өрмектерді қарағанда жылдам анықтай алатыны анықталды. Зерттеушілер бұл өрмектерге жылдам жауап берудің адам эволюциясы үшін маңыздырақ болғандығымен байланысты деп болжайды.
An evolutionary reason for the phobia remains unresolved. One view, especially held in evolutionary psychology, is that the presence of venomous spiders led to the evolution of a fear of spiders, or made acquisition of a fear of spiders especially easy. Like all traits, there is variability in the intensity of fear of spiders, and those with more intense fears are classified as phobic. Being relatively small, spiders do not fit the usual criterion for a threat in the animal kingdom where size is a factor, but they can have medically significant venom and/or cause skin irritation with their setae. However, a phobia is an irrational fear as opposed to a rational fear. By ensuring that their surroundings were free from spiders, arachnophobes would have had a reduced risk of being bitten in ancestral environments, giving them a slight advantage over non arachnophobes in terms of survival. However, having a disproportionate fear of spiders in comparison to other, potentially dangerous creatures present during Homo sapiens environment of evolutionary adaptiveness may have had drawbacks. In The Handbook of the Emotions (1993), psychologist Arne Öhman studied pairing an unconditioned stimulus with evolutionarily relevant fear response neutral stimuli (snakes and spiders) versus evolutionarily irrelevant fear response neutral stimuli (mushrooms, flowers, physical representation of polyhedra, firearms, and electrical outlets) on human subjects and found that ophidiophobia (fear of snakes) and arachnophobia required only one pairing to develop a conditioned response while mycophobia, anthophobia, phobias of physical representations of polyhedra, firearms, and electrical outlets required multiple pairings and went extinct without continued conditioning while the conditioned ophidiophobia and arachnophobia were permanent. Psychiatrist Randolph M. Nesse notes that while conditioned fear responses to evolutionarily novel dangerous objects such as electrical outlets is possible, the conditioning is slower because such cues have no prewired connection to fear, noting further that despite the emphasis of the risks of speeding and drunk driving in driver's education, it alone does not provide reliable protection against traffic collisions and that nearly one quarter of all deaths in 2014 of people aged 15 to 24 in the United States were in traffic collisions. Nesse, psychiatrist Isaac Marks, and evolutionary biologist George C. Williams have noted that people with systematically deficient responses to various adaptive phobias (e. g. arachnophobia, ophidiophobia, basophobia) are more temperamentally careless and more likely to receive unintentional injuries that are potentially fatal and have proposed that such deficient phobia should be classified as "hypophobia'" due to its selfish genetic consequences. A 2001 study found that people could detect images of spiders among images of flowers and mushrooms more quickly than they could detect images of flowers or mushrooms among images of spiders. The researchers suggested that this was because fast response to spiders was more relevant to human evolution.
Мәдениет
Басқаша пікір бойынша, мойынсоңдар сияқты қауіптер шамадан тыс үлкейтіліп, эволюцияға әсер етуге жеткіліксіз. Керісінше, фобияны мұраға алу тіршілік етуге көмектеспейді, оның орнына шектеуші және қабілетсіз етеді. Мысалы, Папуа-Жаңа Гвинея және Камбоджа сияқты кейбір қоғамдарда мойынсоңдар дәстүрлі тағамдардың құрамына кіреді. Бұл арахнофобияның генетикалық емес, мәдени екенін көрсетеді. Бұқаралық ақпарат құралдарында мойынсоңдар туралы хабарларда жиі қателіктер болады және сенсациялық лексика қолданылады, бұл мойынсоңдардан қорқуға себеп болуы мүмкін.
An alternative view is that the dangers, such as from spiders, are overrated and not sufficient to influence evolution. Instead, inheriting phobias would have restrictive and debilitating effects upon survival, rather than being an aid. For some communities, such as in Papua New Guinea and Cambodia, spiders are included in traditional foods. This suggests arachnophobia may, at least in part, be a cultural, rather than genetic trait. Stories about spiders in the media often contain errors and use sensationalistic vocabulary, which could contribute to the fear of spiders.
Емдеу әдістері
Араластардан қорқуды нақты фобияларға арналған жалпы емдеу әдістерінің кез келгенімен емдеуге болады. Емдеудің алғашқы қадамы – жүйелі десенсибилизация, яғни экспозициялық терапия. Жүйелі десенсибилизацияға кіріспес бұрын, арахнофобиясы бар адамды релаксация техникаларымен оқыту қалыпты жағдай, бұл науқасты сабырлы ұстауға көмектеседі. Жүйелі десенсибилизация тірі араластармен (in vivo) немесе адамға араластармен байланысты жағдайларды көзге елестету арқылы, содан кейін зардап шеккен адам үшін араластармен қарым-қатынасты үлгілеу және соңында нақты араластармен қарым-қатынас жасау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл әдіс бір сеанста тиімді болуы мүмкін, бірақ көбінесе көбірек уақыт қажет. Технологиядағы соңғы жетістіктер терапияда виртуалды немесе толықтырылған шындық араластарын пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл әдістердің тиімді екені дәлелденді. «Өрмек адам» фильмінің қысқа эпизодтарына көз жеткізу адамның арахнофобиясын азайтуға көмектеседі деген ұсыныстар бар.
The fear of spiders can be treated by any of the general techniques suggested for specific phobias. The first line of treatment is systematic desensitization – also known as exposure therapy. Before engaging in systematic desensitization, it is common to train the individual with arachnophobia in relaxation techniques, which will help keep the patient calm. Systematic desensitization can be done in vivo (with live spiders) or by getting the individual to imagine situations involving spiders, then modelling interaction with spiders for the person affected and eventually interacting with real spiders. This technique can be effective in just one session, although it generally takes more time. Recent advances in technology have enabled the use of virtual or augmented reality spiders for use in therapy. These techniques have proven to be effective. It has been suggested that exposure to short clips from the Spider Man movies may help to reduce an individual's arachnophobia.
Эпидемиология
Арахнофобия әлемдік халықтың 3,5-тен 6,1 пайызына әсер етеді.
Arachnophobia affects 3.5 to 6.1 percent of the global population.