Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлық мұсылман Алжирі – орта ғасырларда Алжирде мұсылмандық үстемдік құрған кезең, ол 7 ғасырдан 17 ғасырға дейінгі мың жылдықты қамтиды. Жаңа дін, түрлі нысандарда, қоғамның дерлік барлық саласына еніп, әскерлерді, білімді адамдарды және ынталы мистиктерді әкелді; көбінесе, ол тайпалық дәстүрлер мен адалдықты жаңа әлеуметтік нормалармен және саяси тілдермен алмастырды. 642 және 669 жылдар аралығында Мағрибке жасалған алғашқы араб әскери жорықтары исламның таралуына себеп болды. Бұл ерте шабуылдар Мысырдағы базадан, орталық халифаттың бұйрықтарымен емес, жергілікті демалыс бойынша жүзеге асты. Халифаттың орталығы Мединадан Дамаскқа көшкенде, Омейядтар (661 жылдан 750 жылға дейін билеген мұсылман әулеті) Жерорта теңізіне үстемдік етудің стратегиялық қажеттілігі Солтүстік Африка майданында біріккен әскери күш-жігерді талап ететінін түсінді. Сондықтан, 670 жылы Уқба ибн Нафи бастаған араб әскері қазіргі Тунистен оңтүстікке қарай 160 шақырым жерде Әл-Қайраван қаласын құрып, оны одан әрі операциялар үшін база ретінде пайдаланды.
Medieval Muslim Algeria was a period of Muslim dominance in Algeria during the Middle Ages, spanning the millennium from the 7th century to the 17th century. The new faith, in its various forms, would penetrate nearly all segments of society, bringing with it armies, learned men, and fervent mystics; in large part, it would replace tribal practices and loyalties with new social norms and political idioms. The first Arab military expeditions into the Maghrib, between 642 and 669, resulted in the spread of Islam. These early forays from a base in Egypt occurred under local initiative rather than under orders from the central caliphate. When the seat of the caliphate moved from Medina to Damascus, the Umayyads (a Muslim dynasty ruling from 661 to 750) recognized that the strategic necessity of dominating the Mediterranean dictated a concerted military effort on the North African front. In 670, therefore, an Arab army under Uqba ibn Nafi established the town of Al Qayrawan about 160 kilometers south of present day Tunis and used it as a base for further operations.
Әбу әл-Мухаджир динары
Укбаның ізбасары Әбу әл-Мухаджир Динар батысқа қарай Алжирге қарай жорық жасап, ақырында христиан берберлерінің кең конфедерациясының басшысы Кусайламен бірге өмір сүру жолын тапты. Тилимсан (Тлемсен) қаласында орналасқан Кусайла ислам дінін қабылдап, штаб-квартирасын Әл-Қайраванға жақын Такирванға көшірді. Бірақ бұл келісім ұзаққа созылмады. 697 жылға дейін араб және бербер күштері аймақты кезекпен бақылады. 711 жылы исламға өткен берберлердің көмегімен Омейяд әскерлері Солтүстік Африканың барлық жерін бағындырды. Омейяд халифалары тағайындаған әкімдер Триполитания (қазіргі Ливияның батыс бөлігі), Тунис және шығыс Алжирді қамтитын Ифрикияның жаңа вилаясының (провинцияның) астанасы Аль-Қайраваннан билік жүргізді. Қызығы, исламның берберлер арасында таралуы олардың араб үстемдігіндегі халифатты қолдауына кепілдік бермеді. Үстем арабтар берберлерді ауыр салықтармен бастырып, оларды екінші дәрежелі мұсылмандар ретінде қарады және ең жаман жағдайда құлдыққа сатты. Осының салдарынан, 739-40 жылдары харижиттік ислам туы астында кең тараған қарсылық ашық көтеріліске ұласты. Харижиттер төртінші халифа Әлидің 657 жылы Омейядтармен бітіспеуіне наразылық білдіріп, оның лагерін тастап кетті (харижиттер «кеткендер» дегенді білдіреді). Харижиттер Шығыста Омейяд билігіне қарсы күресіп, көптеген берберлер осы сектаның теңдік принциптеріне қызығушылық танытты. Мысалы, харижиттік сенім бойынша, кез келген лайықты мұсылман үміткері нәсіліне, әлеуметтік статусына немесе Мұхаммедтің ұрпағына қарамастан, халифа болып сайлануға құқылы болды. Көтерілістен кейін харижиттер бірнеше теократиялық тайпалық мемлекеттер құрды, олардың көпшілігінің тарихы қысқа және қиын болды. Алайда, Сиджилмаса және Тилимсан сияқты маңызды сауда жолдарында орналасқан басқалары көрінеу өміршеңдік танытып, гүлденді. 750 жылы Омейядтардың орнына билікке келген Аббасидтер халифалықты Бағдадқа көшіріп, Ифрикияда халифалық билікті қайта орнатты және Ибрахим ибн әл-Ағлабты Аль-Қайраванның әкімі етіп тағайындады. Әл-Ағлаб және оның ұрпақтары, Ағлабидтер, формальды түрде халифаның ықыласына бағынып, 909 жылға дейін тәуелсіз билік жүргізді, сонымен қатар білім мен мәдениет орталығы болған сарайға басшылық етті.
Abu al Muhajir Dinar, Uqba's successor, pushed westward into Algeria and eventually worked out a modus vivendi with Kusaila, the ruler of an extensive confederation of Christian Berbers. Kusaila, who had been based in Tilimsan (Tlemcen), became a Muslim and moved his headquarters to Takirwan, near Al Qayrawan. This harmony was short lived, however. Arab and Berber forces controlled the region in turn until 697. By 711, Umayyad forces helped by Berber converts to Islam had conquered all of North Africa. Governors appointed by the Umayyad caliphs ruled from Al Qayrawan, capital of the new wilaya (province) of Ifriqiya, which covered Tripolitania (the western part of present day Libya), Tunisia, and eastern Algeria. Paradoxically, the spread of Islam among the Berbers did not guarantee their support for the Arab dominated caliphate. The ruling Arabs alienated the Berbers by taxing them heavily; treating converts as second class Muslims; and, at worst, by enslaving them. As a result, widespread opposition took the form of open revolt in 739–40 under the banner of Kharijite Islam. The Kharijites objected to Ali, the fourth caliph, making peace with the Umayyads in 657 and left Ali's camp (khariji means "those who leave"). The Kharijites had been fighting Umayyad rule in the East, and many Berbers were attracted by the sect's egalitarian precepts. For example, according to Kharijism, any suitable Muslim candidate could be elected caliph without regard to race, station, or descent from Muhammad. After the revolt, Kharijites established several theocratic tribal kingdoms, most of which had short and troubled histories. Others, however, like Sijilmasa and Tilimsan, which straddled the principal trade routes, proved more viable and prospered. In 750 the Abbasids, who succeeded the Umayyads as Muslim rulers, moved the caliphate to Baghdad and reestablished caliphal authority in Ifriqiya, appointing Ibrahim ibn al Aghlab as governor in Al Qayrawan. Although nominally serving at the caliph's pleasure, Al Aghlab and his successors, the Aghlabids, ruled independently until 909, presiding over a court that became a center for learning and culture.
Рустамидтер
Рустамидтер немесе Бану Ростом – Ибади исламдық бербер мемлекеті, 776 жылы Абдуррахман ибн Ростом құрған және бастап басқарған. Оның астанасы қазіргі Алжирдің солтүстік-шығысындағы Тахерт қаласы болды. Рустамид мемлекетінің нақты шекараларын анықтау қиын болғанымен, ол Тлемсеннен қазіргі Ливияның солтүстігіндегі Серт аймағына дейін Солтүстік Африка жағалауында тараған. Ростомидтер билігі тұсында оның астанасы Үлкен Мағрибтің мәдени және ғылыми орталығына айналды, Ибн Халдун сияқты көптеген ғалымдарды қызықтырды. Ол осы жерде өзінің "Әл-Муқаддима" атты танымал кітабын жазды, ол әлеуметтану бойынша жазылған алғашқы кітаптардың бірі саналады. Мемлекеттің құлауы Фатимидтерге жеңіліске ұшырағаннан кейін және 909 жылы соңғы басшысы Яқдан ибн Мохаммедтің құлатылуынан болды.
Rustamids or Banou Rostom, an Ibadi Islamic berber state, appeared in 776 AD, founded and led initially by Abdurrahman ibn Rostom. Its capital was Tahert in the northeast of what is now known as Algeria. The Rustamid state spread all over the north African coast from Tlemcen to the area now known as Sert in northern Libya, though it is slightly hard to get precise frontiers of this state. During the Rostomid ruling, its capital was a cultural and a scientific metropolis of the big Maghreb, attracting many scientists, such as Ibn Khaldoun, where he wrote his popular book called "Al Mukadima", which was likely to be known as the first book about sociology. The fall of the state was after the defeat against the Fatimids and putting out the last leader, Yakdan Ibn Mohamed, in 909 AD.
Бану Ифран
Алжирде Тлемсен Ислам дінінен бұрынғы кезеңнен 1068 жылға дейін Бану Ифран патшалығының астанасы болды. Бану Ифран шетелдік басқыншыларға – римдіктерге, вандалдарға және византиялықтарға – қарсы көтерілістер ұйымдастырды. Олар 7 ғасырда Омейядтарға қарсы Кахинаның жағына бітті. 8 ғасырда Омейядтар мен Аббасидтердің билігіне қарсы көтеріліс үшін суфри догмасының айналасында бірікті. 10 ғасырда Фатимидтер, Зиридтер, Омейядтар, Хаммадидтер және Маграуалармен күрескен династия құрды. Бану Ифран 11 ғасырдың соңында Альморавидтер мен Бану Хилал және Бану Сулейм коалициясымен, Хаммадидтермен жеңіліске ұшырады. Ифренидтер династиясы Магрибте африкалық халықты қорғаған жалғыз династия ретінде танылды.
In Algeria, Tlemcen was the capital of the Kingdom of Banu Ifran in the time period before Islam to 1068. The Banu Ifran waged uprisings against the foreign occupiers: the Romans, the Vandals, and the Byzantines. They pledged to the side of the Kahina, against the Umayyad in the 7th century. In the 8th century, they mobilize around the dogma of sufri to revolt against the powers of the Umayyad and Abbasids. In the 10th century, they created a dynasty facing the Fatimids, the Zirid, the Umayyad, the Hammadid, and the Maghraoua. The Banu Ifran was defeated by the Almoravids and the coalition of Banu Hilal and Banu Sulaym Hammadid, towards the end of 11th century. The Ifrenides dynasty was recognized as the only dynasty that has defended the Africans People in the Maghreb.
Зирид
10-шы – 12-ші ғасырларда Солтүстік Африканың бір бөлігін билеген Зиридтер династиясы ортағасырлық Алжирдегі ең маңызды мұсылман династияларының бірі болды. Бербер генералы Зири ибн Манад құрған Зиридтер өз астанасын қазіргі Алжирде орналасқан Ашир қаласында белгіледі. Династияның алғашқы жылдары саяси тұрақсыздықпен және басқа мұсылман биліктерімен қақтығыстармен сипатталды, бірақ Зиридтер аймақта үстем күшке айналып, олардың ықпалы Сицилияға дейін жетті. Зирид билеушілері өнер мен ғылымды қолдауымен белгілі болды, ал олардың сарайы білім мен мәдениеттің орталығына айналды. Дегенмен, 12-ші ғасырда династияның құлдырауы аймақтағы басқа күштердің күшеюіне жағдай жасады, нәтижесінде Солтүстік Африка фрагментацияланды. Олардың салыстырмалы түрде қысқа билік ету мерзіміне қарамастан, Зиридтердің мұрасы бүгінгі күнге дейін Алжир мен Солтүстік Африканың мәдени және саяси ландшафтын қалыптастыруда.
The Zirid Dynasty, which ruled over parts of North Africa from the 10th to the 12th century, was one of the most significant Muslim dynasties in medieval Algeria. Founded by the Berber general Ziri ibn Manad, the Zirids established their capital in the city of Ashir, located in modern day Algeria. The dynasty's early years were marked by political turmoil and conflict with other Muslim powers, but the Zirids eventually emerged as a dominant force in the region, with their influence extending as far as Sicily. The Zirid rulers were known for their patronage of the arts and sciences, and their court was a center of learning and culture. However, the dynasty's decline in the 12th century paved the way for the rise of other powers in the region, ultimately leading to the fragmentation of North Africa. Despite their relatively short reign, the legacy of the Zirids continues to shape the cultural and political landscape of Algeria and North Africa to this day.
Фатимидтер
9 ғасырдың соңғы онжылдықтарында шиит исламының исмаили бағытының миссионерлері, кейін Кіші Кабилия аймағы деп аталатын жердегі Кутама берберлерін дінге көшірді және оларды Ифрикияның сүнни билеушілеріне қарсы шайқасқа бастады. 909 жылы әл-Қайрауан олардың қолдарына түсті. Исмаили имамы Абдалла өзін халифа деп жариялап, Махдияны астанасы етіп бекітті. Абдулла Мұхаммедтің қызы Фатима және Әлидің әйелі есімдерімен аталатын Фатимид әулетін құрды, халифа оның ұрпағы екенін мәлімдеді. 911 жылы Фатимидтер батысқа бет бұрып, Тахерт имаматын жойды және Мароккодағы Сиджилмасаны бағындырды. Ибади хариджиттері Тахерттен оңтүстіске қарай, Атлас тауларының арғы жағындағы Уаргла оазисіне қашқан. Ғасырлар бойы бірлігі мен сенімдерін сақтап келген ибади дінбасылары осы күнгә дейін аймақтағы қоғамдық өмірге үстемдік етеді. Фатимидтер көп жылдар бойы Мароккоға қауіп төндірді, бірақ олардың ең терең ниеті – Мысыр және басқа мұсылман елдерін қамтитын Машриқті билеу болды. 969 жылы олар Мысырды бағындырды, ал 972 жылы Фатимид билеушісі әл-Муиз өзінің астанасы ретінде Каир қаласын құрды. Фатимидтер Ифрикияның және Алжирдің көп бөлігін зиридтерге (972–1148) қалдырды. Милиана, Медея және Алжир қалаларын құрған және Алжирде алғаш рет маңызды жергілікті билікті орнатып, осы аймақта үстемдік құрған бұл бербер әулеті, өзінің иеліктерін Ифрикияның батысына қарай отбасының Бану Хаммад тармағына тапсырды. Хаммадидтер 1011 жылдан 1151 жылға дейін билік етті, осы кезеңде Беджая Солтүстік Африкадағы ең маңызды портына айналды. Бұл кезең үздірілмейтін қақтығыстармен, саяси тұрақсыздықпен және экономикалық құлдыраумен сипатталды. Хаммадидтер исмаили ілімін сүннилердің ортодоксалдығына қарсы қойып, Фатимидтерге бағынудан бас тартып, зиридтермен созылмалы қақтығысты бастады. Санхаджа және Зената тайпаларының екі ірі конфедерациясы арасында қаһарлы күрес болды. Батыс шөлі мен даласының жүйрік, көшпелі тайпалары, сондай-ақ шығыстағы Кабилияның отырықшы шаруалары Санхаджаға адалдық серт берді. Олардың дәстүрлі жауы – Зената тайпасы, Марокконың солтүстік ішкі аймандарының суық жазықтарынан және Алжирдің батыс бөлігінен келген қатал, епті атты әскерлер еді. Сонымен қатар, Генуя, Пиза және Норман Сицилиясынан келген шабуылшылар порттарға шабуыл жасап, жағалау саудасын тоқтатты. Сахара арқылы жүретін сауда Фатимид Мысырына және батыстағы Испания нарықтарына қарай бағытталды. Ауылдық жерлерде өсіп келе жатқан қалалардың салықтары артып, халық ауыр жағдайға түсті. Бұл саяси және экономикалық өзгерістерге 11 ғасырдың бірінші жартысынан бастап Мысырдан келген араб бедуиндерінің көптеп келуі себеп болды. Бұл қозғалыстың бір бөлігі – Бану Хилал және Бану Сулайм тайпаларының шабуылы, олар зиридтерді әлсірету үшін Фатимидтер жіберген. Араб бедуиндері зиридтер мен Хаммадидтерді жеңіп, 1057 жылы әл-Қайрауанды тонады. Олар егіншілерді құнарлы жазықтардан тауларға қашуға мәжбүр етті, қалалар мен ауылдарды қиратып тастады. Араб тілі алғаш рет ауылдық жерлерге кеңінен тарады. Хилалиялықтардан қорғаныш іздеген көптеген отырықшы берберлер біртіндеп арабтандырылды.
In the closing decades of the 9th century, missionaries of the Ismaili sect of Shia Islam converted the Kutama Berbers of what was later known as the Petite Kabylie region and led them in battle against the Sunni rulers of Ifriqiya. Al Qayrawan fell to them in 909. The Ismaili imam, Abdallah, declared himself caliph and established Mahdia as his capital. Abdallah initiated the Fatimid Dynasty, named after Fatima, daughter of Muhammad and wife of Ali, from whom the caliph claimed descent. The Fatimids turned westward in 911, destroying the imamate of Tahert and conquering Sijilmasa in Morocco. Ibadi Kharijite refugees from Tahert fled south to the oasis at Ouargla beyond the Atlas Mountains, whence in the 11th century they moved southwest to Oued M'zab. Maintaining their cohesion and beliefs over the centuries, Ibadi religious leaders have dominated public life in the region to this day. For many years, the Fatimids posed a threat to Morocco, but their deepest ambition was to rule the East, the Mashriq, which included Egypt and Muslim lands beyond. By 969, they had conquered Egypt and in 972, the Fatimid ruler Al Muizz established the new city of Cairo as his capital. The Fatimids left the rule of Ifriqiya and most of Algeria to the Zirids (972–1148). This Berber dynasty, which had founded the towns of Miliana, Médéa, and Algiers and centered significant local power in Algeria for the first time, turned over its domain west of Ifriqiya to the Banu Hammad branch of its family. The Hammadids ruled from 1011 to 1151, during which time Bejaïa became the most important port in North Africa. This period was marked by constant conflict, political instability, and economic decline. The Hammadids, by rejecting the Ismaili doctrine for Sunni orthodoxy and renouncing submission to the Fatimids, initiated chronic conflict with the Zirids. Two great Berber confederations – the Sanhaja and the Zenata – engaged in an epic struggle. The fiercely brave, camelborne nomads of the western desert and steppe as well as the sedentary farmers of the Kabylie to the east swore allegiance to the Sanhaja. Their traditional enemies, the Zenata, were tough, resourceful horsemen from the cold plateau of the northern interior of Morocco and the western Tell in Algeria. In addition, raiders from Genoa, Pisa, and Norman Sicily attacked ports and disrupted coastal trade. Trans Saharan trade shifted to Fatimid Egypt and to routes in the west leading to Spanish markets. The countryside was being overtaxed by growing cities. Contributing to these political and economic dislocations was a large incursion of Arab beduin from Egypt starting in the first half of the 11th century. Part of this movement was an invasion by the Banu Hilal and Banu Sulaym tribes, apparently sent by the Fatimids to weaken the Zirids. These Arab beduin overcame the Zirids and Hammadids and in 1057 sacked Al Qayrawan. They sent farmers fleeing from the fertile plains to the mountains and left cities and towns in ruin. For the first time, the extensive use of Arabic spread to the countryside. Many sedentary Berbers who sought protection from the Hilalians were gradually Arabized.
Алморавидтер
Алморавидтер қозғалысы 11-ғасырдың басында Санхаджа конфедерациясы арасында дамыды, олардың Сахара арқылы өтетін сауда жолдарына солтүстіктегі Зената берберлері мен оңтүстіктегі Гана мемлекеті тарапынан қысым көрсетілді. Санхаджа конфедерациясының Годала тайпасының басшысы Яхья Ибн Ибрахим өз халқының арасында ислам білімінің және амалдың деңгейін көтеруге шешім қабылдады. Осы мақсатқа жету үшін, 1048-1049 жылдары хадж (Меккеге жасалған мұсылман қажынаты) сапарынан оралғанда, ол өзімен бірге марокколық ғалым Абдалла ибн Ясинды алып келді. Қозғалыстың алғашқы жылдарында ғалымның басты мақсаты өз ізбасарларына моральдық тәртіпті орнату және ислам принциптерін қатаң сақтау болды. Абдулла ибн Ясин сонымен қатар марабуттардың, яғни қасиетті кісілердің (ал-мурабитуннан – «дінге шұғылданушылар») бірі ретінде де танылды. 1054 жылдан кейін Алморавидтер қозғалысы діни реформаны қолдаудан әскери жаулауға көшті, оған Ламтуна тайпасының басшылары жетекшілік етті: бірінші Яхья, содан кейін оның інісі Әбу Бакр, және одан кейін оның туысы Юсуф ибн Ташфин. Маракешті астана еткен Алморавидтер 1106 жылға қарай Марокконы, Магрибті Алжирге дейін және Испанияны Эбро өзеніне дейін жаулап алды. Алморавидтер билігінде Магриб және Испания Бағдаттағы Аббасид халифатының рухани билігін мойындады, осылайша оларды уақытша түрде Мәшріктегі ислам қауымымен біріктірді. Бұл толығымен бейбіт кезең болмаса да, Солтүстік Африка Алморавидтер дәуірінде, ол 1147 жылға дейін созылды, экономикалық және мәдени жағынан дамыды. Мұсылмандық Испания (араб тілінде Андалус) өнер мен интеллектуалдық шабыттың маңызды көзі болды. Андалустың ең белгілі жазушылары Алморавидтер сарайында жұмыс істеді, ал 1136 жылы құрылысы аяқталған Тилимсанның Ұлы мешітінің салынғандары Кордованың Ұлы мешітін үлгі етіп алды.
The Almoravid movement developed early in the 11th century among the Sanhaja confederation, whose control of trans Saharan trade routes was under pressure from the Zenata Berbers in the north and the state of Ghana in the south. Yahya Ibn Ibrahim, a leader of the Godala tribe of the Sanhaja confederation, decided to raise the level of Islamic knowledge and practice among his people. To accomplish this, on his return from the hajj (Muslim pilgrimage to Mecca) in 1048–1049, he brought with him Abdallah Ibn Yasin, a Moroccan scholar. In the early years of the movement, the scholar was concerned only with imposing moral discipline and a strict adherence to Islamic principles among his followers. Abd Allah ibn Yasin also became known as one of the marabouts, or holy persons (from al murabitun, "those who have made a religious retreat"). The Almoravid movement shifted from promoting religious reform to engaging in military conquest after 1054 and was led by Lamtuna leaders: first Yahya, then his brother Abu Bakr, and then his cousin Yusuf ibn Tashfin. With Marrakech as their capital, the Almoravids had conquered Morocco, the Maghrib as far east as Algiers, and Spain up to the Ebro River by 1106. Under the Almoravids, the Maghrib and Spain acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, reuniting them temporarily with the Islamic community in the Mashriq. Although it was not an entirely peaceful time, North Africa benefited economically and culturally during the Almoravid period, which lasted until 1147. Muslim Spain (Andalus in Arabic) was a great source of artistic and intellectual inspiration. The most famous writers of Andalus worked in the Almoravid court, and the builders of the Grand Mosque of Tilimsan, completed in 1136, used as a model the Grand Mosque of Córdoba.
Алмохадтар
Алморавидтер сияқты, әлмохадтар да ислам реформасынан бастама алды. Олардың рухани басшысы, марокколық Мұхаммед ибн Абдалла ибн Тумарт, әлморавидтердің ысырабын реформалауға тырысты. Маракеш және басқа қалаларда қабылданбаған ол Атлас тауларындағы Масмуда тайпасынан қолдау сұрады. Құдайдың бірлігіне баса назар салғандықтан, оның ізбасарлары әл-Мувахидун (бірлікке ұмтылушылар, немесе әлмохадтар) деп аталды. Мұхаммед ибн Абдалла ибн Тумарт өзін махди, имам және масаум (Алладан жіберілген қатесіз басшы) деп жариялағанмен, ол өзінің ең ескі шәкірттерінің оннан құралған кеңесімен ақылдасты. Берберлердің өкілдік билік ету дәстүріне ықпал етіп, ол кейіннен әртүрлі тайпалардан таңдалған елу басшыдан тұратын ассамблеяны құрды. Әлмохадтардың көтерілісі 1125 жылы Марокко қалаларына, оның ішінде Сус пен Маракешке жасалған шабуылдармен басталды. 1130 жылы Мұхаммед ибн Абдалла ибн Тумарт қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасары Абд әл-Мумин халифа титулын алып, өз отбасының мүшелерін билікке орналастырды, осылайша жүйені дәстүрлі монархияға айналдырды. Әлмохадтар Андалусиялық әмірлердің шақыруымен Испанияға кірді, олар әлморавидтерге қарсы көтерілген еді. Абд әл-Мумин әмірлердің бағынуын міндеттеді және Кордова халифатын қайта орнатты, бұл әлмохад сұлтанына өзінің иелігінде жоғары діни және саяси билікті берді. Әлмохадтар 1146 жылы Марокконы бағындырды, 1151 жылы шамамен Алжирді жаулап алды, ал 1160 жылға қарай Мағрибтің орталық бөлігін бағындырып, Триполитанияға жетті. Дегенмен, әлморавидтердің қарсылық көрсету ошақтары кем дегенде елу жыл бойы Кабилияда сақталды. 1163 жылы Абд әл-Мумин қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Әбу Якуб Юсуф (1163–84 жж.) және немересі Якуб әл-Мансур (1184–99 жж.) әлмохад билігінің гүлдену кезеңіне жетекшілік етті. Алғаш рет Мағриб жергілікті билік астында біріктірілді, және империя шекарасындағы қақтығыстармен мазаланғанмен, қолөнер мен егіншілік орталықта гүлденді, ал тиімді бюрократия қазынаны толтырды. 1229 жылы әлмохадтар соты Ибн Тумарттың ұстанымдарынан бас тартып, оппозициялық көзқарастарға көбірек төзімділік танытты. Бұл өзгерістің куәсі ретінде әлмохадтар Андалусияның ең ұлы ойшылдарының екеуін қабылдады: Әбу Бакр ибн Туфайл мен Ибн Рушд (Аверроэс). Әлмохадтар Кастилиялық қарсыластарының крестонос жорығына ұмтылысын бөлісті, бірақ Испаниядағы үздіксіз соғыстар олардың ресурстарын сарқып жіберді. Мағрибте әлмохадтардың беделі фракциялық тартыстармен әлсіреп, тайпалық соғыстың жаңаруымен күйреп қалды. Бани Мерин (Зената берберлері) әлмохадтардың әлсіреуінен пайдаланып, Мароккода тайпалық мемлекет құрды, соның салдарынан шамамен алпыс жылға созылған соғыс басталды, ол 1271 жылы әлмохадтардың соңғы бекінісі болған Маракешті басып алумен аяқталды. Алайда, Мағрибтің орталық бөлігін бағындыруға бірнеше рет әрекет жасағанына қарамастан, Маринидтер әлмохад империясының шекараларын қалпына келтіре алмады.
Like the Almoravids, the Almohads found their initial inspiration in Islamic reform. Their spiritual leader, the Moroccan Muhammad ibn Abdallah ibn Tumart, sought to reform Almoravid decadence. Rejected in Marrakech and other cities, he turned to his Masmuda tribe in the Atlas Mountains for support. Because of their emphasis on the unity of God, his followers were known as Al Muwahhidun (unitarians, or Almohads). Although declaring himself mahdi, imam, and masum (infallible leader sent by God), Muhammad ibn Abdallah ibn Tumart consulted with a council of ten of his oldest disciples. Influenced by the Berber tradition of representative government, he later added an assembly composed of fifty leaders from various tribes. The Almohad rebellion began in 1125 with attacks on Moroccan cities, including Sus and Marrakech. Upon Muhammad ibn Abdallah ibn Tumart's death in 1130, his successor Abd al Mumin took the title of caliph and placed members of his own family in power, converting the system into a traditional monarchy. The Almohads entered Spain at the invitation of the Andalusian amirs, who had risen against the Almoravids there. Abd al Mumin forced the submission of the amirs and reestablished the caliphate of Córdoba, giving the Almohad sultan supreme religious as well as political authority within his domains. The Almohads took control of Morocco in 1146, captured Algiers around 1151, and by 1160 had completed the conquest of the central Maghrib and advanced to Tripolitania. Nonetheless, pockets of Almoravid resistance continued to hold out in the Kabylie for at least fifty years. After Abd al Mumin's death in 1163, his son Abu Yaqub Yusuf (r. 1163–84) and grandson Yaqub al Mansur (r. 1184–99) presided over the zenith of Almohad power. For the first time, the Maghrib was united under a local regime, and although the empire was troubled by conflict on its fringes, handcrafts and agriculture flourished at its center and an efficient bureaucracy filled the tax coffers. In 1229, the Almohad court renounced the teachings of Ibn Tumart, opting instead for greater tolerance of opposing views. As evidence of this change, the Almohads hosted two of the greatest thinkers of Andalus: Abu Bakr ibn Tufayl and Ibn Rushd (Averroes). The Almohads shared the crusading instincts of their Castilian adversaries, but the continuing wars in Spain overtaxed their resources. In the Maghrib, the Almohad position was compromised by factional strife and was challenged by a renewal of tribal warfare. The Bani Merin (Zenata Berbers) took advantage of declining Almohad power to establish a tribal state in Morocco, initiating nearly sixty years of warfare there that concluded with their capture of Marrakech, the last Almohad stronghold, in 1271. Despite repeated efforts to subjugate the central Maghrib, however, the Marinids were never able to restore the frontiers of the Almohad Empire.
Зайянидтер
Тунистегі астанасынан Хафсид әулеті Ифрикиядағы Альмохадтардың заңды мұрагері екенін дәлелдеді, ал орталық Мағрибте Зайянидтер Тлемсен Корольдігін басқарған әулет құрды. Абд әл-Мүминнің бұл аймаққа қоныстандырған Бани Абд әл-Уад тайпасы негізінде құрылған Зайянидтер де Альмохадтармен байланыстарын күшейтті. 16 ғасырда аймақ Осман империясының бағыныш тобына енгенге дейін 300 жылдан астам уақыт бойы Зайянидтер Мағрибтің орталық бөлігінде бекініп тұрды. Әкімшілік шеберлігі Андалусиялықтарға тәуелді болған билік, жиі көтерілістерге ұшырады, бірақ Маринидтер мен Хафсидтердің қарауында немесе кейін Испанияның одақтасы ретінде тірі қалу жолын тапты. Көптеген жағалау қалалары билік құрған әулеттерге қарсы шығып, муниципалдық республика ретінде тәуелсіздіктерін жариялады. Оларды сауда олигархиясы, айналасындағы тайпа басшылары немесе порттардан жұмыс істейтін каперлер басқарды. Тлемсен сауда орталығы ретінде гүлденіп, «Мағрибтің маржаны» атанды. Стратегиялық Таза аңғары арқылы Маракешке соққан Императорлық жолдың басында орналасқан қала, батыс Суданмен алтын және құл саудасының қақпасы Сиджильмасаға баратын керуен жолын бақылады. Арагон шамамен 1250 жылдан бастап Тлемсен порты Оран мен Еуропа арасындағы сауданы бақылауға алды. Алайда, шамамен 1420 жылдан кейін Арагоннан бастау алған каперлік шабуылдар бұл сауданы күрт бұзды.
From its capital at Tunis, the Hafsid dynasty made good its claim to be the legitimate successor of the Almohads in Ifriqiya, while, in the central Maghrib, the Zayyanids founded a dynasty that ruled the Kingdom of Tlemcen. Based on a Zenata tribe, the Bani Abd el Wad, which had been settled in the region by Abd al Mumin, the Zayyanids also emphasized their links with the Almohads. For more than 300 years, until the region came under Ottoman suzerainty in the 16th century, the Zayyanids kept a tenuous hold in the central Maghrib. The regime, which depended on the administrative skills of Andalusians, was plagued by frequent rebellions but learned to survive as the vassal of the Marinids or Hafsids or later as an ally of Spain. Many coastal cities defied the ruling dynasties and asserted their autonomy as municipal republics. They were governed by their merchant oligarchies, by tribal chieftains from the surrounding countryside, or by the privateers who operated out of their ports. Tlemcen prospered as a commercial center and was called the "pearl of the Maghrib." Situated at the head of the Imperial Road through the strategic Taza Gap to Marrakech, the city controlled the caravan route to Sijilmasa, gateway for the gold and slave trade with the western Sudan. Aragon came to control commerce between Tlemcen's port, Oran, and Europe beginning about 1250. An outbreak of privateering out of Aragon, however, severely disrupted this trade after about 1420.
Марабуттар
Солтүстік Африкадағы мұрагерлік династиялар – Маринидтер, Заянидтер және Хасфидтер – өз билігін алдыңғылары істегендей діни реформа бағдарламасына емес, қажеттілікке байланысты негіздеді. Әлморавидтер мен әлмохадтардың оларды жоюға тырысқандарына қарамастан, 12 ғасырда пуритандық ортодоксия жеңіске жеткеніне қарамастан, ауылдық культтер сақталды және олармен келісімге келді. Ресми исламның құрғақтығы қалалардағы мешіттер мен медреселерден тыс жерде көп қызығушылық тудырмады. Ауылда саяхаттап жүретін марабтар, яғни қасиетті адамдар, көптеген және адал ізбасарларға ие болды. Осы адамдардың құдайдан келген рақымға (барака) ие екеніне немесе оны басқаларға жеткізе алатынына сенді. Өмірде марабтар рухани кеңес беріп, дау-жанжалдарды шешіп, көбінесе саяси билікке ие болды. Қайтыс болғаннан кейін олардың құлшынып табынушылары – кейбіреулері жергілікті, ал енді біреулері кең таралған – күмбезді мазарлар салып, олар қажыналық орындарға айналды. Көптеген тайпалар марабтардан тарағанмын деп есептейді. Сонымен қатар, Магрибте қасиетті адамдар басқаратын шағын, тәуелсіз республикалар үкімет нысанының кең таралған түріне айналды. Алжирде марабтардың ықпалы Осман империясының көп бөлігінде сақталды, сол кезде билік осы басшыларға тайпалық көтерілістердің алдын алу үшін саяси және қаржылық жеңілдіктер берді.
The successor dynasties in North Africa—Marinids, Zayanids, and Hasfids—did not base their power on a program of religious reform as their predecessors had done. Of necessity, they compromised with rural cults that had survived the triumph of puritanical orthodoxy in the 12th century despite the efforts of the Almoravids and Almohads to stamp them out. The aridity of official Islam had little appeal outside the mosques and schools of the cities. In the countryside, wandering marabouts, or holy people, drew a large and devoted following. These men and women were believed to possess divine grace (baraka) or to be able to channel it to others. In life, the marabouts offered spiritual guidance, arbitrated disputes, and often wielded political power. After death, their cults—some local, others widespread—erected domed tombs that became sites of pilgrimage. Many tribes claimed descent from marabouts. In addition, small, autonomous republics led by holy men became a common form of government in the Maghrib. In Algeria, the influence of the marabouts continued through much of the Ottoman period, when the authorities would grant political and financial favors to these leaders to prevent tribal uprisings.
Еуропалық шабуыл
Испанияны 700 жыл бойы христиандар қайтадан басып алған соң, 1492 жылы Гранаданың құлауы Испания мұсылмандарының (морискилердің) мәжбүрлі түрде дінге өтуімен бірге болды. Инквизицияның салдарынан мыңдаған яһудилер Магрибке қашып кетті немесе жер аударылды, онда олардың көбісі үкімет пен саудада ықпалға ие болды. 15- және 16-ғасырларда христиандық Испания Магриб жағалауына бекініс орнату (президиолар салу) және үстеме ақы жинау арқылы өз ықпалын жүргізді. Алжир жағалауында немесе оның маңында 1505 жылы Испания Мерс-эль-Кебирді, 1509 жылы Оранды, ал 1510 жылы Алжирдің батысында орналасқан Тлемсен, Мостаганем және Тенесті басып алды. Сол жылы алжирлік саудагерлер өздерінің портындағы тасты аралдардың бірін тапсырды, онда испандықтар бекініс салды. Солтүстік Африкадағы президиолар Испанияның сауда флотына қол жеткізуге кепілдік бермейтін, қымбатқа түсетін және көбінесе тиімсіз әскери операция болып шықты. Шындығында, сауданың көп бөлігі көптеген еркін порттарда жүзеге асырылды. Сонымен қатар, 16-дан 18-ғасырға дейін Англия, Португалия, Нидерланды, Франция, Италия және Испаниядан келген саудагерлер, жақсы кемелермен және тиімді келісімдерге қол жеткізу арқылы, Жерорта теңізі саудасын басып алды. Испанияның Солтүстік Африканы неге бірнеше шағын анклавтардан асырып баспағаны тарихшыларды қызықтырды. Кейбіреулер Испания Италиядағы өзінің аумақтарын сақтаумен айналысқандықтан тартынды деп санайды, ал басқалары Испанияның күші Жаңа Дүниенің байлықтарын алумен толыққандықтан, басқа жаққа бұрылмады дейді. Тағы бір мүмкіндік – Испания Африканың қауіпті ішкі аймақтарында жеңіліске ұшырау қаупіне түсуге қарағанда, теңізде күш көрсетуге көбірек бейім болды.
The final triumph of the 700 year Christian reconquest of Spain, marked by the fall of Granada in 1492, was accompanied by the forced conversion of Spanish Muslims (Moriscos). As a result of the Inquisition, thousands of Jews fled or were deported to the Maghrib where many gained influence in government and commerce. Without much difficulty, Christian Spain imposed its influence on the Maghrib coast by constructing fortified outposts (presidios) and collecting tribute during the 15th and early 16th centuries. On or near the Algerian coast, Spain took control of Mers el Kebir in 1505, Oran in 1509, and Tlemcen, Mostaganem, and Ténès, all west of Algiers, in 1510. In the same year, the merchants of Algiers handed over one of the rocky islets in their harbor, where the Spaniards built a fort. The presidios in North Africa turned out to be a costly and largely ineffective military endeavor that did not guarantee access for Spain's merchant fleet. Indeed, most trade seemed to be transacted in the numerous free ports. Moreover, from the 16th to the 18th century, sailing superior ships and hammering out shrewd concessions, merchants from England, Portugal, the Netherlands, France, and Italy, as well as Spain, dominated Mediterranean trade. Why Spain did not extend its North African conquests much beyond a few modest enclaves has puzzled historians. Some suggest that Spain held back because it was preoccupied with maintaining its territory in Italy; others that Spain's energies were absorbed in obtaining the riches of the New World. Still another possibility is that Spain was more intent on projecting its force on the high seas than on risking defeat in the forbidding interior of Africa.
Караптер
Карақшылық – Жерорта теңізінде ежелден келе жатқан практика. Солтүстік Африка билеушілері 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында осымен көбірек айналысты, себебі бұл өте табысты болды, және олардың сауда кемелері, бұрынғы табыстың маңызды көзі, Еуропа порттарына кіруге рұқсат етілмеді. Әдетте, қарақшылық жеке кемелердің, бейбіт уақытта, билеушінің рұқсатымен, жау кемелеріне шабуыл жасауын қамтыды. Оның мақсаты қарсыластың саудасын тоқтату және тұтқындар мен жүктерінен пайда табу еді. Карақшылық – флот капитандарының басшылығымен жүргізілетін жоғары тәртіпті іс. Бірнеше капитан өзінің батылдығы мен шеберлігі үшін алжирлік жырларда батыр ретінде беделді болды. Корсарлардың капитандары өздерінің сауда мүдделерін қорғау және дамыту үшін өзін-өзі басқаратын тайфа (қауымдастық) құрамына бірікті. Тайфа этникалық жағынан әртүрлі болды, оған ислам дінін қабылдауға және болашақ шабуылдар үшін пайдалы ақпарат беруге келіскен тұтқын еуропалықтар да кірді. Тайфа дінсіздерге қарсы күресте атқарған рөлі үшін бедел мен саяси ықпалға ие болды, сондай-ақ алжирлік саудагерлер мен билеушілерге табыстың маңызды көзін ұсынды. Алжир, әсіресе 1560-1620 жылдар аралығында, қарақшылықтың қала-мемлекетіне айналды. Ал Алжирде Осман империясының ықпалын кеңейтуде екі қарақшы бауырлас маңызды рөл атқарды.
Privateering was an age old practice in the Mediterranean. North African rulers engaged in it increasingly in the late 16th and early 17th century because it was so lucrative, and because their merchant vessels, formerly a major source of income, were not permitted to enter European ports. Although the methods varied, privateering generally involved private vessels raiding the ships of an enemy in peacetime under the authority of a ruler. Its purposes were to disrupt an opponent's trade and to reap rewards from the captives and cargo. Privateering was a highly disciplined affair conducted under the command of the rais (captains) of the fleets. Several captains became heroes in Algerian lore for their bravery and skill. The captains of the corsairs banded together in a self regulating taifa (community) to protect and further the corporate interests of their trade. The taifa came to be ethnically mixed, incorporating those captured Europeans who agreed to convert to Islam and supply information useful for future raids. The taifa also gained prestige and political influence because of its role in fighting the infidel and providing the merchants and rulers of Algiers with a major source of income. Algiers became the privateering city state par excellence, especially between 1560 and 1620. And it was two privateer brothers who were instrumental in extending Ottoman influence in Algeria.