Кіріспе

Уильям Натан Оатис (1914–1997) – американдық журналист, 1951 жылы коммунистік Чехословакияда тыңшылық қылды деген айыппен халықаралық деңгейде танымал болған. Кейіннен ол 1953 жылға дейін түрмеде жатты.

Ерте өмір

Индиана штатының Марион қаласында туған Оатис журналистік мансабын мектеп газетінде бастады, бір жыл ДеПау университетінде оқыды және 1933 жылы Марионға қайтып келді, онда «Лидер Трибьюн» газетінде жұмыс істеді. 1937 жылы Индианаполисте Associated Press агенттігінде жұмысқа орналасты. Оатис Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында қызмет етті және Миннеаполистегі Миннесота университетінде жапон тілін оқыды. 1950 жылы Нью-Йорктегі AP анықтамалық кітапханасында жұмыс істейтін Лорабель Закке үйленді. Той Лондонда болды.

Қабылдау және қамауға алу

1951 жылы 23 сәуірде ұсталғанда Оатис Чехословакияның Прага қаласындағы АП бюросының басшысы болып жұмыс істеді. Ұйқыдан айырылып, 42 сағат бойы үзіліссіз сұраққа алынған Оатис, тыңшылық қылды деген айыпты мойындаған мәлімдемеге қол қойды. Бұл іс халықаралық жаңалықтарда кеңінен жарияланып, Чехословакияға қарсы сауда және саяхат эмбаргосына әкелді. Сотта ол АҚШ-тың атынан, сондай-ақ, сәл сенімсіз болғанымен, Үндістанның атынан тыңшылық жасағанын мойындады, Прагадағы Үндістанның толық өкілетті елшісі Рамчундр Гобурдхун үшін Чехословакия туралы ақпарат жинағанын айтты. Сотқа келгендер Оатис мойындаған кезде дауысының тегіс, эмоциясыз болғанын байқады. 1951 жылдың 4 шілдесінде Чехословакия соты Оатисті он жылға бас бостандығынан айырды. Ол 1953 жылдың 16 мамырында, Жозеф Сталиннің қайтысынан кейін және президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Чехословакия үкіметіне жолдаған ашулы хатынан кейін босатылды. Чехословакия үкіметі Оатисті кешіруге оның әйелі Лорабельдің шын жүректен айтқан өтініші себеп болғанын мәлімдеді. Босатылғаннан кейін Оатис өзінің мойындауын қайтарып алып, ол тек қана досы Гобурдхун сияқты шетелдік дипломаттармен ақпаратты салыстырып тексергенін және содан кейін ғана материал жазғанын айтты. 1959 жылы Чехословакия соты оны барлық айыптан ақтап тастады, бірақ 1968 жылы Варшава шартының Чехословакияға басып кіргенінен кейін бұл шешім күшін жойды. 1990 жылы, Чехословакиядағы "Жұмсақ революциядан" кейін ол тағы да ақталды.

Кейінгі мансап

Оатис үш онжылдық бойы Біріккен Ұлттар Ұйымын жариялады және 47 жылдық еңбек жолынан кейін 1984 жылы AP қызметінен зейнетке шықты. 1970 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының тілшілер қауымдастығының президенті болып сайланды. 1992 жылы Оатис Индиана штатының Журналистика даңқы залына енгізілді.

Өлім

1997 жылы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласы Бруклиндегі Лонг-Айленд колледжі ауруханасында Альцгеймер ауруының салдарынан қайтыс болды. Оны ұлдары Джонатан мен Джереми еске алады. Әйелі Лаурабел 2012 жылы 19 маусымда 88 жасында табиғи себептерден қайтыс болды.