Ерл "Йоги" Сторм: НБА тарихындағы көрнекті төреші

Кіріспе

Earl "Yogi" Strom (15 желтоқсан 1927 ж. – 10 шілде 1994 ж.) – 29 жыл бойы Ұлттық баскетбол қауымдастығында (НБА) және үш жыл бойы Америка баскетбол қауымдастығында (АБА) кәсіби баскетбол төрешісі болған американдық. Стром НБА тарихындағы ең ұлы төрешілердің бірі саналады және оның жарқын стилімен және ойынды басқару қабілетімен танымал болды. Мансабында ол 2400 кәсіби баскетбол ойынына, 295 плей-офф ойынына, 7 All-Star ойынына және 29 НБА және АБА финалдық ойындарына төрелік жасады. 1945 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында АҚШ Жағалау күзетіне қосылды. Қызметтен қайтқаннан кейін, Стром Филадельфиядағы Пирс колледжіне түсіп, 1951 жылы бітірді. 1952 жылы ол Ивон Троллингерге үйленді, олардың бес баласы болды. Ол бұл "жұмыс орнының" отбасына қауіпсіздік беретініне сенді, себебі сол кезде НБА-да төрелік ету мүмкіндігі болмады. Ол лигада Менди Рудольф, Норм Друкер және Сид Борджия сияқты басқа төрешілерден үйреніп, өзінің дағдыларын одан әрі жетілдірді. Келесі жылы Стром мен Рудольф 1961 жылғы НБА финалдық ойынында (Бостон Селтикс пен Сент-Луис Хоукс арасында) төрелік жасап, НБА тарихына енді. НБА карьерасының алты жылында Стром Рудольфпен бірге жартылай финал және финалдағы барлық плей-офф ойындарында жұмыс істеді. Шындығында, ол осы кезеңде сериядағы әрбір жетінші және шешуші ойынға тағайындалды. Бұл уақыт аралығында Стром қолдағы гипсымен ойынды басқарды, себебі ол бұрынғы күні болған ойын кезіндегі жанжал барысында жанкүйерді ұрып, қолын сындырып алған еді.

Уилт Чемберленмен естен кетпес кездесу

Судьялық мансабындағы тағы бір маңызды сәтте, 1960-шы жылдардың ортасында Теннесси штатының Мемфис қаласында өткен ойын кезінде аңыз орталық Уилт Чемберлен Стромды ашулы көрермендерден құтқартты. Стром "Сент-Луис Хокс" командасына қарсы шешім қабылдағаннан кейін, ойынның үзілісінде "Хокс" командасының бас менеджері Ирв Гак оны ессіз деп айыптады. Ашулы судья Гактан сөзін қайталап айтуын өтініп, үстелге қарай ұзын созылып, Гактың жейдесінен ұстады. Көрермендер орындықтарынан секіріп түсіп жатқанда, сол кезде "Филадельфия 76ers" командасында ойнап жүрген Чемберлен болып жатқан жағдайды байқады. Ол үстелдің арғы жағына өтіп, Стромды көтеріп алып: "Кел, Ерл, мына жерден тез кетіп қалайық" деді.

Даулар

1967 жылы NBA All Star ойынында тағы да бір тарихи NBA сәтіне қатысқан кезде Стромды көптеген даулар қоршады. Ойын төрешілерінің бірі ретінде Стром Шығыс All Stars командасының бас жаттықтырушысы Ред Ауербахты алаңнан шығаруға жауапты болды. Ауербах All Star ойынынан шығарылған жалғыз жаттықтырушы болып қала береді. Дегенмен, кейіннен Стром 1967 және 1968 жылдары төрешілер тобының жетекшісі болып тағайындалды. Ол төрешілерді іздеу, оларды бағалау және жас төрешілердің біліктілігін арттырумен қатар, ойындардың кестесін де жасауды басқарды. Осы кезде Стром 1967 жылы құрылған ABA лигасының таланттарға байланысты екі лига арасындағы бәсекелестікте не ұсынатынын білуге қызығушылық танытты. NBA Стром мен оның отбасы үшін маңызды болған зейнетақы, отбасылық медициналық сақтандыру және ұзақ мерзімді еңбекке қабілетсіздік сияқты әлеуметтік жәрдемақыларды ұсынбады. Сонымен қатар, төрешілерге медициналық және зейнетақы жоспарлары да қарастырылған. Алайда, ол ойын кезінде жанкүйерлердің қуатты қолдауын сезінетін, ал ABA лигасындағы аз көрермендер оны көңілсіздікке түсірді.

Даулар

АБА-да да даулар Стромді жалға алды. 1970 жылы Техас Чапарралс және Денвер Рокетс командалары арасындағы Денверде, Колорадо штатында өткен ойын кезінде, Стром дөрекі сөздер айтқан жанкүйерге қарсы шыққаннан кейін, ол жанкүйер Стромға шабуыл жасады. Полиция қызметкерлері жанкүйерді алып кеткенге дейін Стром екі рет соққы берді. Ервинг сол дәуірде өте ықпалды ойыншы болғанымен, полковниктер президенті Майк Сторен Стромның ойыншыларды жақтап, көтеріп отырғанына шағымданып айтты. Милуоки Бакс және Чикаго Буллз командаларының бас менеджерлері Уэйн Эмбри мен Пэт Уильямстың қолдауымен, Стром 1972 жылғы АБА плей-офф кезінде Кеннедимен кездесті. Кеннеди Стромға Джон Нукатоланың, төрешілердің бастығы, төрешілер құрамын басқаратынын хабарлады, бірақ Стром комиссардың қол берген уәдесі арқылы НБА-ға қайта оралуға мүмкіндік алды. Стром Нукатоламен кездесіп, жалақы және әлеуметтік жәрдемақы туралы сөйлесті. Нукатола Стромға 25 000 доллар жалақы алатынын айтты және ешқандай келісімшартқа қол қойылмаса да, қол уәдесі арқылы 1972–73 жылғы НБА маусымының басында НБА-да жұмыс істеуге кепілдік берді.

Ұлттық баскетбол қауымдастығына оралу

1972 жылы плей-офф аяқталғаннан кейін ABA мансабы бітіп, Стром 1972–73 жылғы НБА маусымына келісімшарт жасасу үшін Нукатоламен байланысты. Стром 1972 жылдың желтоқсанында НБА-ға қарсы ауызша келісімшарт бұзғаны үшін 275 000 долларлық талап қойды, себебі Джон Нукатола Стромға лигаға оралу мүмкіндігі бар екенін айтқан. Лига сотқа шағымды қараудан бас тарту туралы алдын ала наразылық білдірді, бірақ сот оны қабылдамады. Стром шарттарға келісіп, 1973–74 жылғы НБА маусымы басталар алдында келісімшартқа қол қойды. Стром 1969 жылы НБА-дан кеткеннен кейін төрешілердің жалақысы екі есеге өсті және олар зейнетақы, денсаулық сақтау және сақтандыру жоспарларын алды. Стром бас жаттықтырушы Дик Моттаны екінші техникалық бұзушылық алғаннан кейін, төреші Дон Мерфимен пікір таластыру үшін алаңға шабуыл жасағаны үшін алаңнан қуды. 1982 жылы өткен ойын кезінде, сол кездегі «Юта Джаз» командасының бас жаттықтырушысы Фрэнк Лейден өз командасының нашар ойынына көз тоймады және ертерек кетуді қалады. Лейден Стромды ойыннан шығарып тастау үшін оған сөз тигізді. Стром оның не істегенін білді, ал Лейден оны неге алаңнан қумайтынын сұрағанда, Стром: «Мен сенің не істегеніңді білемін, Фрэнк, бірақ егер мен осы жерде қалып, мұндай ойынды көруге мәжбүр болсам, сен де солай істейсің» деді. 1987 жылғы НБА финалдарының 4-ші ойынында «Лос-Анджелес Лейкерс» пен «Бостон Селтикс» командалары арасындағы матчтан кейін Ред Ауербах киім ауыстыру бөлмелеріне жақын дәлізде Строммен кездесіп, оған: «Мен көрген ең нашар төрелік етілген ойын осы болды!» деді. Бұл сөздерімен ол «Лейкерс» командасының төртінші кезеңде «Селтикс» командасына қарағанда 14 рет көп еркін лақтырғанын айтты. Стром Ауербахқа тіке қарап: «Арнольд, сенде мен білгеннің бәрі де бар екен» деді. 1980-ші жылдардың соңында «Атланта Хокс» және «Чикаго Буллс» командалары арасындағы ойында Стром төрелік етті. «Чикаго» командасының Майкл Джордан қарсы шабуыл кезінде данк жасауға тырысты, бірақ «Атланта» ойыншысы оны тоқтатып қалды. Стром бұл әрекетті қатыгез бұзушылық деп таныды, сонда «Атланта» командасының құрамындағы ойыншы Стромға: «А, сен супержұлдыздарды қорғап жатырсың» деп айғайлады, ал Стром оған: «Дұрыс айтасың, егер сендер осы жігіттерді ойыннан шығарып тастасаңдар, біздің бәріміз жұмыссыз қаламыз» деді.

With his ABA career over following the playoffs in 1972, Strom contacted Nucatola to get an NBA contract signed for the 1972–73 NBA season. Strom filed a $275,000 suit against the NBA in December 1972 for breach of an oral contract when John Nucatola told Strom that he could return to the league. The league filed preliminary objections to have the suit dismissed, but were overruled by the court. Strom agreed to the terms and signed a contract before the start of the 1973–74 NBA season. Since Strom had left the NBA in 1969, referees now made twice the salary and received pension, health, and insurance plans. Strom had ejected head coach Dick Motta after receiving a second technical foul for storming onto the court to argue with referee Don Murphy. During a game in 1982, Frank Layden, then head coach of the Utah Jazz, had seen enough of his team's poor performance and wanted an early exit. Layden verbally abused Strom so he could get ejected from the game. Strom knew what he was trying to do, and when Layden asked why he didn't eject him, Strom replied, "I know what you're trying to do, Frank, but if I've got to stay out here and watch this shit, so do you." After Game 4 of the 1987 NBA Finals between the Los Angeles Lakers and Boston Celtics, Red Auerbach confronted Strom in the hallway near the locker rooms and told Strom, "That was the worst officiated game I ever saw! ", referring to the fact that the Lakers shot 14 free throws in the fourth quarter to the Celtics' 1. Strom stared back at Auerbach and said, "Arnold, you're showing all the class I knew you always had." The Atlanta Hawks and Chicago Bulls played a game in the late 1980s that Strom officiated. Chicago's Michael Jordan attempted a slam dunk on a fast break and was undercut by an Atlanta player. Strom called a flagrant foul and a player on the Atlanta bench yelled at Strom, "Ah, you're just protecting the superstars" to which Strom replied, "Damn right I am, you eliminate these guys from the game and we're all out of work."

Төреші соққысы

1977 жылғы НБА плей-оффы барысында НБА-дағы тұрақты төрешілердің жиырма төртеуі ереуілге шықты. Стром мен Ричи Пауэрс қана ереуілге қатыспады. Он бес күн және плей-оффтың екі турында өткен соң төрешілер одағы, Ұлттық баскетбол төрешілері қауымдастығы, төрешілердің өкілдік етуші агенті ретінде мойындалды, ал плей-офф кезеңіндегі төрешілердің жалақысы ойын сайын 150 доллардан 750, 850 және 950 долларға дейін өсті. Ереуіл кезінде Стром Колорадо штатының Денвер қаласында «Портленд Трейл Блейзерс» пен «Денвер Наггетс» командалары арасындағы плей-офф ойынына төрелік етіп жатқанда, ойын аяқталғаннан кейін оған қарсы McNichols Arena стадионына жартылай уақыт кезінде телефон арқылы өлім туралы қорқыту келгені хабарланды.

Даулар

Стром лигаға оралғаннан бері НБА бас кеңсесінің назарына түскен алғашқы оқиға 1974–75 жылғы НБА маусымында болды. «Сиэтл Суперсоникс» командасының қорғаушысы Фред Браун, ол әйелге жасаған әрекетіне жауап ретінде Стромды көрермендердің қатарына итеріп жіберді. Стром төрешілер одағына шағымданып, өзін қорғауға тырысқанын айтты. Одақ шағымын қарастырмады, бірақ бір жылдан кейін жаңа комиссар Ларри О’Брайен айыппұлды жойды және Стром төленген соманы қайтарып алды. 1970-жылдардың ортасында Стром «Филадельфия 76ers» және «Нью-Джерси Нетс» командалары арасындағы НБА матчын Дик Баветтамен бірге төрешілік етті. Ойынның соңында қызығушылық күшті болды, Эрл соңғы секундта «Нетс» командасына қарсы шешім қабылдады, нәтижесінде «Сиксерс» жеңіске жетті. Кенеттен Дик Баветта еденді кесіп өтіп, есепке алу кестесіне жетіп, «Жоқ! Жоқ! МакГинниске қарсы итеру болды!» деді. Сонда Стром Баветтаға: «Менің шешімімді жоққа шығарасың ба? Мен осы жерде итеруді көрдім!» – деп қарсы сұрақ қойды. Баветта талап еткендіктен, Стромның шешімі өзгертілді және «Нетс» жеңіске жетті. Ойын аяқталғаннан кейін ойыншылар киім ауыстыратын бөлмелеріне бет алғанда, төрешілердің киім ауыстыратын бөлмесінің есігі ашылып, Дик Баветта құлап шықты. Оның формасы жыртылған, көзінің үстінде үлкен ісік болды және ол Стромнан қашуға тырысып жүгіріп кетті. Стром дәлізден шығып, Баветтаға қарап айғайлады: «Тағы да менің шешімімді жоққа шығарасың ба, солай ма, сен епсіз?» Кейіннен Стром осы оқиға үшін айыппұл төледі. 1976 жылғы НБА финалының екінші ойынынан кейін «Бостон Селтикс» пен «Финикс Санс» командалары арасындағы ойында жұмыс істеуден Стромға тыйым салынды, себебі «Санс» командасы серияның алғашқы екі ойынындағы бұзушылықтардың теңсіздігіне шағымданған болатын. Алғашқы екі ойында «Селтикс» 58 рет еркін лақтыруға мүмкіндік алды, ал «Санс» – 44 рет. 1979 жылдың көктемінде Стром «Чикаго Буллз» командасының басшылығын, әсіресе президент Джонатан Ковлерді, 56 ойыннан кейін бас жаттықтырушы Ларри Костеллоны жұмыстан босатуы үшін сынады. Осы оқиғадан кейін, Стром Фениксте (Аризона штаты) өткен ойыннан кейін жанкүйермен және күзетшімен қақтығысқа түсті. Бұл оқиғалар Стромның 1979 жылғы НБА плей-оффының қалған бөлігіне қатысуын тоқтатты және ол Ковлерден кешірім сұрауға міндеттелді. Өз жұмысын сақтап қалу үшін Стром лигаға «Буллз» командасына қарсы ешқандай жаулық болмайтынын уәделеді және апталық бағаны жазуын тоқтатуға шешім қабылдады. Спорт тілшісі Строммен қонақүйдің вестибюлінде кездесті, кейін Милуоки Бакс командасының көмекші жаттықтырушысы Джон Киллеа қосылды. Келесі жылы, 1986 жылғы НБА плей-оффында «Атланта Хокс» пен «Бостон Селтикс» командалары Бостон Гарденде (Бостон, Массачусетс штаты) кездескенде, «Хокс» командасының жаттықтырушысы Майк Фрателлоға жанкүйер шабуыл жасады. Стром «Пейсерс» командасының жаттықтырушысы Джек Рамзи мен төреші Томми Нуньес Митчеллдің соққыға ұмтылуы кезең аяқталғаннан кейін болғанын айтқаннан кейін дұрыс шешім қабылдауға алаңдады. Стром лиганың ең жоғары лауазымды төрешісі болып саналды, ол мүмкін болатын 193 дауыстан 83-ін алды. Стром НБА-ның ең үздік төрешісі деп танылды және Брюс Фруминг (Бас лига бейсболы), Джим Тунни (Ұлттық футбол лигасы) және Энди Ван Хельмонд (Ұлттық хоккей лигасы) арасындағы ең үздік төреші атанды.

Strom's first notable incident since returning to the league that received attention by the NBA front office was during the 1974–75 NBA season. Seattle SuperSonics guard Fred Brown pushed Strom into the crowd as retaliation for what he had done to the woman. Strom went to the referees union to appeal the fine based on the notion that he was trying to defend himself. The union did not follow through with the appeal, but the fine was rescinded a year later by new commissioner Larry O'Brien and Strom was reimbursed his fine payment. Strom was officiating an NBA game during the mid 1970s between the Philadelphia 76ers and New Jersey Nets with Dick Bavetta as his partner for that game. The game was close at the end and Earl made a last second call against the Nets, ending the game with a win for Sixers. Suddenly Dick Bavetta ran across floor to the scorer's table, saying, "No! No! I got a push off against McGinnis!" Strom then challenged Bavetta, "Are you overruling my call? I got pushing off right here!" Bavetta insisted, which reversed Strom's call and the Nets wound up with the victory. With the game over, players were walking to their respective locker rooms when the door to the referees' locker room flew open and Dick Bavetta came staggering out. His uniform was ripped and he was wearing a big welt over his eye, running to get away from Strom. Strom stepped out into the hallway and hollered after Bavetta, "You'll take another one of my fucking calls again, right, you motherfucker?" Strom was later fined for the incident. Strom was suspended from working any further games in the 1976 NBA Finals between the Boston Celtics and Phoenix Suns after Game 2 because the Suns had complained about the foul disparity of the first two games in the series. In the first two games, the Celtics attempted 58 free throws while the Suns had 44. In the spring of 1979, Strom criticized Chicago Bulls team management, in particular president Jonathan Kovler, over the firing of head coach Larry Costello after 56 games. While this incident was occurring, shortly after, Strom was involved in a shoving match with a fan and security officer following a game played in Phoenix, Arizona. These incidents led to Strom being suspended the remainder of the 1979 NBA Playoffs and was required to apologize to Kovler. In order to keep his job, Strom assured the league that there would be no animosity directed towards the Bulls and decided to discontinue writing his weekly column. The sports reporter met Strom in a hotel lobby and was later joined by Milwaukee Bucks assistant coach, John Killelea. The next year during the 1986 NBA Playoffs game between the Atlanta Hawks and Boston Celtics at Boston Garden in Boston, Massachusetts, Hawks coach Mike Fratello was attacked by a fan. Strom was concerned about making the correct call after being told by Pacers coach Jack Ramsay and referee Tommy Nuñez that Mitchell's shot attempt came after the period expired. Strom was considered the league's top official in the NBA, receiving 83 out of a possible 193 votes. Strom was chosen as the best official in the NBA and the top official overall among Bruce Froemming (Major League Baseball), Jim Tunney (National Football League), and Andy Van Hellemond (National Hockey League).

Сотталудан кейінгі мансап

НБА-дан зейнетке шыққаннан кейін Стром 1990 жылдан 1991 жылға дейін «Лос-Анджелес Клиперс» командасының теледидардағы түсті комментаторы болып жұмыс істеді және өзінің төрешілік мансабын егжей-тегжейлі баяндаған «Шоттарды шақыру: НБА-дағы менің бес онжылдығым» атты кітап жазды. Стром сонымен қатар қайырымдылық шараларына қатысты, мысалы, Пенсильвания мемлекеттік университеті ұйымдастырған атақты гольф турниріне қатысып, Индианаполистегі «Селтикс» клубының көрнекті ойыншысы Ларри Берд өткізген баскетбол турнирінде жаттықтырушылық қызмет атқарды. Осы колонка арқылы Стром өзіне қатерлі ми ісігі, қатерлі ісіктің бір түрі бар екенін анықтады. Бұл туралы оның әйелі Ивонна колонканы компьютерде теруге дайындалғанда грамматикалық қателерді тапқаннан кейін дәрігерлер анықтады. Колонканың авторы – Ленни Уилкенс, Даңқ залына енген ойыншы және жаттықтырушы.

After his retirement from the NBA, Strom worked as a television color commentator for the Los Angeles Clippers from 1990 to 1991 and wrote a book detailing his officiating career entitled, Calling the Shots: My Five Decades in the NBA in 1990. Strom also participated in charitable events, such as being involved in a celebrity golf tournament hosted by Penn State University, and coaching at a basketball tournament run by Celtics great Larry Bird in Indianapolis, Indiana. It was through this column that Strom discovered he had a malignant brain tumor, a form of cancer, by doctors after his wife, Yvonne, found grammatical errors as she prepared to type the column on a computer.|author=Lenny Wilkens, Hall of Fame player and coach

text=Earl Strom is a throwback, a reminder of the days when the refs had colorful personalities, the days when war horses like Mendy Rudolph, Norm Drucker, and a younger Earl Strom were called the father, the son, and the holy ghost.|author=Roy Firestone, sports commentator

text=Coaches, general managers, owners and players always mentioned Earl as the best.|author=Jack McCallum, sports journalist

Strom retired having officiated 2,067 NBA games over 29 years. Currently, only referees Dick Bavetta and Jake O'Donnell have officiated more games. This is in contrast to today's officials who are said to blend into the background during a game and all bear a similar appearance and use of hand signals. Throughout the year, Pollack noted how many times the home or visiting team was victorious and who were the officials working the game. Instead of selling a bad call, he felt that officials should admit their mistake, and get the call right. The NBA eventually adopted the use of instant replay for end of the period field goal attempts and fouls at the start of the 2002–03 NBA season. Strom believed that referee's job was to ensure the game is played correctly, which will allow players to play their particular style. As the NBA began to evolve, Strom opposed the addition of the third official in NBA game for one season, the 1978–79 NBA season, and later in its present form since the 1988–89 NBA season. Strom felt that well conditioned officials who are able to stay on top of the play would be able to make calls that a third official would be responsible for. Pottstown High School created the "Earl Strom Financial Aid Scholarship", which is awarded to a member of the senior class who has been accepted by an accredited college.

Стром 29 жыл бойы 2067 НБА ойынын төрешілік етіп зейнетке шықты. Қазіргі уақытта Дик Баветта мен Джейк О’Доннелл ғана одан көп ойынды төрешілік еткен. Бұл бүгінгі төрешілерден өзгеше, олар ойын барысында көзге түспейді, барлығы бірдей көрінеді және қол сигналдарын қолданады. Жыл бойы Поллак үйдегі немесе қонақ команданың қанша рет жеңіске жеткенін және қандай төрешілер ойынға қызмет еткенін атап өтті. Ол бұрыс шешімді жақсы көрсетудің орнына, төрешілердің қателіктерін мойындап, дұрыс шешім қабылдауы керек деп есептеді. НБА 2002–2003 маусымының басында кезең соңындағы далалық голға жасалған әрекеттер мен фолдарды дереу қайта қарауды енгізді. Стром төрешілердің жұмысы – ойынның дұрыс өтуін қамтамасыз ету, бұл ойыншыларға өздерінің ерекше стильдерін көрсетуге мүмкіндік береді деп санайтын. НБА дамып келе жатқанда, Стром НБА ойындарында үшінші төрешінің болуына бір маусым бойы, 1978–1979 маусымында, содан кейін 1988–1989 маусымынан бастап қазіргі түрінде қарсылық білдірді. Стром жақсы физикалық жағдайдағы төрешілер, ойынның қарқынын ұстап қала алатындары үшінші төрешінің жұмысын атқара алады деп ойлады. Поттстаун орта мектебі «Эрл Стром атындағы қаржылық көмек стипендиясын» құрды, ол аккредиттелген колледжге қабылданған жоғары сынып оқушысына беріледі.