Ванараджа Чауда: Тарих және аңыз әңгімелер

Кіріспе

Ванараджа (IAST: Vanarāja Cāvaḍā) – шавад әулетінің ең белгілі патшасы, ол шамамен 746 жылдан 780 жылға дейін Гуджаратты биледі.

Ерте өмір

Кришнабхатта (Кришнакави деп те аталады) Ратнамала (шамамен 1230 жылы) 695/696 жылы (Самват 752) Паңчасараның Чавада патшасы Джаяшекхараға Кальяна каттакадан келген Чалукия патшасы Бхувада шабуыл жасап, оны Каньякубджада (вероятно Канудж) шайқаста өлтірген. Джаяшекхара қайтыс болғанға дейін жүкті әйелі Рупасундариді өзінің інісі Сурапаланың қамқорлығына жіберді, ол оның бас серкерісі болған және енді қарақшылыққа бет бұрған еді. Джаяшекхара шайқаста қаза тапқаннан кейін Рупасундари Ванраджа есімді ұл туды. Бұл дәстүрдің сенімділігі күмәнді, себебі Канудж маңында Кальяна каттака деп аталатын қала жоқ, ал Декандағы Кальяна қаласы, Чалукия астанасы, тек 11 ғасырда, оқиғалар болғаннан кейін 250 жылдан соң ғана құрылды. Сонымен қатар, Бхувада есімді патша белгілі емес, бірақ кейбір ғалымдар бұл Бхуванашрая деп те аталған Чалукия патшасы Виджаядитьяға сілтеме болуы мүмкін деп болжайды. Прабандхачинтамани авторы Мерутунга Рупасундари Паңчасарада тұрғанда, нәресте ұлын ағашқа ілгенін айтады. Сол жерден өткен Шилагунасури есімді джайнизм монахы ағаштың көлеңкесінің қисайғанын байқамаған, ол бұл баланың джайнизмді таратушы болатындығының белгісі деп ойлады. Әңгімеде былай делінеді: Вирамати есімді монах қыз балаға тәрбие берді, ал монахтар оны "орман патшасы" деген мағынада Ванарая деп атады. Сегіз жасында монах Ванараджаға ғибадат орнын егеуқұрттардан қорғауды тапсырды. Баланың егеуқұрттарды атудағы шеберлігі және оның гороскопы монахты оның монах болуға жарамсыз, бірақ патшалыққа лайық екеніне көндірді. Сондықтан ол баланы анасына қайтарды. Бұл мәліметтер джайнизм жазушыларының өзі құрастырған сияқты көрінеді. Ратнамалада мұндай оқиғалар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Джинапрабхасури өзінің Тиртакалпаның Сатяпуракалпасында басқа бір патша туралы да осындай оқиғаны баяндайды. Кувалаямалада Ванараджа туралы аңыз айтылады, онда ол өзінің патшалығын алуда джайнизм монахының көмегін алған. Сондай-ақ, ол өзінің генералдарының бірі Чампаның құрметіне Чампанер қаласын негізін қалаған.

Kṛishṇabhaṭṭa’s (also known as Kṛṣṇakavi) Ratnamālā (c. 1230 CE) says that in 695/696 CE (Samvat 752) Jayaśekhara, the Cāvaḍā king of Pañcāsara, a village (in modern day Patan district, Gujarat), was attacked by the Chaulukya king Bhūvaḍa of Kalyāna kaṭaka in Kanyākubja (probably Kanauj) and slain by Bhūvaḍa in battle. Before his death Jayaśekhara, he sent his pregnant wife Rūpasundarī to the forest in charge of her brother Surapāla, one of his chief warriors who now turned to banditry. After Jayaśekhara’s death on the battlefield, Rūpasundarī gave birth to a son named Vanarāja. This tradition is of dubious validity, as there is no city called Kalyāna kaṭaka near Kanauj, and the Cālukya capital of Kalyāṇa in the Deccan was only founded in the 11th century, about 250 years after the events are stated to have taken place. Additionally, there is no known king named Bhūvaḍa, although some scholars guess that it may refer to the Cālukya king Vijayāditya, who was also known as Bhuvanāśraya. Merutuṇga, the author of the Prabandhachintāmaṇi, tells a story that Rupasundarī was living in Pañcāsara and had placed her infant son in a hammock on a tree, when a Jain monk named Śīlaguṇasūri who was passing by noticed that the tree's shade was not bending, which he believed was a sign of the boy's role to be a propagator of Jainism. The story adds that a nun named Vīramatī brought up the boy whom the monks called Vanarája, literally "the forest king". When eight years old, the monk told Vanarāja to protect his place of worship from rats. The boy’s skill in shooting rats and his horoscope convinced the monk he was not fit to be a monk but was worthy of a kingdom. He therefore returned the boy to his mother. These details seem invented by the Jain writers themselves. No mention of any such story occurs in the Ratnamálá. In the Satyapurakalpa of his Tírthákalpa, Jinaprabhasúri tells an almost identical story of another king. The Kuvalayamālā mentions a legend about Vanaraja that he was assisted by a Jain monk in acquiring his kingdom. He also credited with the foundation of Champaner, in honour one of his generals, Champa.

Дін

Ванараджа Чавда туғаннан джайни болмаса да, джайни авторлары оны джайни патшалық рәсімдеріне қатысқан ретінде суреттейді.

Ғибадатханалар

Мерутунганың "Прабандхацинтамани" кітабында Шилагунасуридің ұсынысымен Ванараджа Пандчасара чаитиясын (ғибадатхана) салғаны айтылады. Бұл ғибадатханада Паршванатханың сүретімен қатар, Ванараджаның құлшынып тұрған мүсіні де болған. Ванараджаның бейнесі әлі күнге дейін Сидхпурда көрсетіліп келеді және оның ағаштан ойылған суреті Александр Кинлох Форбс өзінің "Рас Мала" (1856) еңбегінде келтірілген. Ол сондай-ақ сарайының жанына Канешевариге арналған ғибадатхана да салды. Аталған екі ғибадатхананың ешқайсысы қазіргі күнге дейін жеткен жоқ. Харибхадрасуридің "Неминаха кариу" кітабында министр Нинная Анахиллапаттакада Ршабхаға ғибадатхана салғаны, ал оның ұлы, генерал Лахара Сандаталада Виндхьявасиниге ғибадатхана салғаны жазылған.

Танымал мәдениетте

Ванраджа Чавдо (1881), Махипатрам Рупрам Нилкант жазған гужарати романы, Ванраджа Чавданың өміріне негізделген. Бұл патша туралы үнді фильмдері: Шри Нат Патанкардың «Ванраджа Чавдо» (1923), Нанубхай Вакилдің «Ванрадж» (1930).