Кіріспе
Неміс тарихшысы Детлев Хулио К. Пёкерт (20 қыркүйек 1950, Гютерсло – 17 мамыр 1990, Гамбург) – «ғылым рухы» деп атаған түсінігі мен Холокост, әлеуметтік тарих және Веймар Республикасы арасындағы байланысты зерттеулерімен танымал неміс тарихшысы. Пёкерт Эссен университетінде заманауи тарихты оқытқан және нацистік кезең тарихы жөніндегі ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарған. 1978 жылға дейін Германия Коммунистік партиясының мүшесі болған Пёкерт, содан кейін Германияның Социал-демократиялық партиясына қосылған. Саяси белсенді тарихшы Пёкерт қазіргі заманғы неміс тарихына қатысты ерекше көзқарастарымен белгілі болды. Британдық тарихшы Ричард Бессел оның некрологында Пёкерттің 39 жасында ЖИТС салдарынан қайтыс болуын үлкен қанағатсыздықпен қабылдады.
Detlev Julio K. Peukert (September 20, 1950 in Gütersloh – May 17, 1990 in Hamburg) was a German historian, noted for his studies of the relationship between what he called the "spirit of science" and the Holocaust and in social history and the Weimar Republic. Peukert taught modern history at the University of Essen and served as director of the Research Institute for the History of the Nazi Period. Peukert was a member of the German Communist Party until 1978, when he joined the Social Democratic Party of Germany. A politically engaged historian, Peukert was known for his unconventional take on modern German history, and in an obituary, the British historian Richard Bessel wrote that it was a major loss that Peukert had died at the age of 39 as a result of AIDS.
Жұмысшы класының тарихы
Детлев Пейкерт Шығыс Вестфалиядағы Гютерслох қаласында инженер Конрад Пейкерттің және оның хатшысы Ильза (Крамер) Пейкерттің ұлы болып дүниеге келді. Ол Рур аймағындағы жұмысшы отбасында өскен және университетке оқуға түсқан отбасының алғашқы мүшесі болды. Әкесінің көптеген шахтер әріптестері SPD немесе KPD мүшелері болған және нацистік кезеңде концлагерлерге жіберілген. Көміршілер ортасында өскен Пейкерт Үшінші рейхтегі шеттен тыс қалғандар тақырыбына қызығушылық танытты. Ол көптеген қарапайым адамдар нацистік режимге бейтарап, бейжай немесе қолдау көрсеткен кезде, көміршілердің неліктен нацистік режимге қарсы тұруды таңдағанын білгісі келді. Рурдың көмір шахталары Германияда ерекше субмәдениетті қалыптастырды, олар билікке қарсы, бүлікшіл көзқарастарымен, солшыл нанымдарымен және Германияның ең ірі компаниясы Крупп АГ фирмасымен жиі жанжалды қарым-қатынастарымен ерекшеленді, ол өз кезегінде Германияның ең бай отбасы Крупптың меншігінде болды. Студент кезінде Пейкерт Бохум университетінде Ханс Моммсеннің лекцияларын тыңдады және 1978 жылдан бастап Эссен университетінде оқытумен айналысты. 1968 жылғы студенттік наразылықтардың саясатымен қалыптасқан "68-ші" ретінде Пейкерт солшыл саясатқа белсенді қатысты және Германия Коммунистік партиясына қосылды. 1970-ші жылдардың басында Пейкертті студенттік кезеңде таныған тарихшы Майкл Циммерман оны студенттік ұйым Марксистік студенттер одағы Спартак және KDP қатарында белсенді болған деп сипаттады, бірақ оны Шығыс Германияның бұйрықтары бойынша партия ішінде еврокоммунизмді талқылауға тыйым салғаннан кейін, Рудольф Баро мен Вольф Биерманның партиядан қуылғаннан кейін көңілі қалған коммунист ретінде бағалады. Пейкерттің нацистік Германиядағы неміс коммунистерінің қарсылығы туралы жазған еңбектері Шығыс Германияда қабылданған партиялық бағыттан өзгеше болды, яғни KPD-ның бүкіл неміс жұмысшы табы нацистік режимге қарсылық көрсеткені туралы мәлімдемеден айырмашылық танытты, және ақырында 1978 жылы Коммунистік партиядан шығып, Социал-демократиялық партияға қосылды. KDP-ны Шығыс Германия жасырын түрде қаржыландырып отырды, нәтижесінде партия Шығыс Германиядан қаржы алатын тұлғаларына адал болды. Пейкерт Коммунистік партияда болған кезінде партияның тарихқа қатысты ұстанымы тым догматикалық және қатаң екенін түсінді, себебі ол тарих фактілері партия ұсынған тарих нұсқасынан гөрі күрделі және нюанстарға толы екенін байқады. Пейкерттің еңбектері коммунистік ортада нацистік Германиядағы жер асты KPD шешімдеріне сынды пікір білдіргені үшін және Үшінші рейхтегі жұмысшы табының өмірін зерттеген кезде "адамның кемшіліктеріне" сезімталдық танытқаны үшін сынға ұшырады, оның ойынша, әркім де батыр болуды және өз нанымы үшін өлуді қаламайды. Пейкерттің алғашқы кітабы 1976 жылы жарық көрген Ruhrarbeiter gegen den Faschismus (Рур жұмысшылары фашизмге қарсы) кітабы болды, онда Үшінші рейх кезінде Рур жұмысшы табының фашизмге қарсы іс-қимылдары зерттелді. Өзінің солшыл көзқарасын білдіре отырып, Пейкерт "қызыл аталарын" мақтады, олар өзінің жәбірленген мәртебесіне қарамастан, ұлттық социализмге қарсы тұруды таңдады, олардың көптеген адамдар пассивті немесе ұлттық социализмді қолдаған кезде іс-қимыл жасауға дайындығы оларды батырларға айналдырды. Пейкерттің 1980 жылы жарық көрген докторлық диссертациясы Die KPD im Widerstand Verfolgung und Untergrundarbeit am Rhein und Ruhr, 1933–1945 (Рейн мен Рурдағы қарсылық, қуғын-сүргін және жер асты жұмысы, 1933–1945) деп аталды. Пейкерттің жұмысы докторлық диссертациясының тақырыбынан асып түсті, өйткені ол идеологиялық мотивацияны, жер асты коммунистік партиясының ұйымдық құрылымын, сондай-ақ Рур және Рейнланд аймақтарындағы KPD мүшесі болып айыпталған бір коммунистің мотивациясын және әлеуметтік жағдайын зерттеді. Пейкерттің коммунистік қарсылық туралы жұмысы оның тұжырымдарын ұнатпаған бұрынғы партиялас серіктестерімен көптеген қайғылы, даулы пікірталасқа себеп болды. Оңшылдар тарапынан Die KPD im Widerstand Verfolgung und Untergrundarbeit am Rhein und Ruhr, 1933–1945 кітабына сын айтқан американдық тарихшы Альберт Линдеман, Пейкерттің Рейн және Рур аймақтарындағы коммунистік қарсылыққа назар аударуы 460 беттік кітапқа лайық емес екенін мәлімдеді, бірақ Линдеман кітапты "ғибадаттану емес" деп бағалады және Пейкерттің Шығыс Германия тарихнамасы туралы "сыни ескертулері" үшін мақтады. Коммунизм тақырыбында Линдеман Пейкерттің кітабында сыншының пікірінше, моральдық соқырлық болғанын айтты, оның ойынша, Пейкерт үшін фашизм "ыңғайлы абсолютті жамандық", ал фашизмге қарсы күрес, кемшіліктеріне қарамастан, "қандай да бір мағынада батырлық" болып табылады. Линдеман "автор [Пейкерт] KPD мен NSDAP арасында моральдық ұқсастық жоқ екенін айтуды абсурдты деп санайды. Бірақ 1930-шы жылдардағы сталинизм Гитлершілдіктен кем емес, тіпті одан да қатыгезді болды және 1939 жылға дейін көптеген өлімге, тіпті беспрецеденттік өлшемде ұйымдастырылған кісі өлтіруге жауапты болды. KPD сталиндік үкіметтің қорқынышты, адамдық емес жағдайларымен ынталы түрде байланысты болды". Линдеман шолуын Пейкерттің нацистік Германиядағы коммунистік қарсылықты "батырлық" деп қарауы дұрыс емес екенін айтумен аяқтады, өйткені "коммунистік батырлық" тақырыбы Пейкерт санағаннан гөрі моральдық жағынан күрделірек.
Үшінші рейхтегі Alltagsgeschichte тарихшысы
Пёкерт – «күнделікті өмір тарихы» («Alltagsgeschichte») саласындағы жетекші сарапшы болды және оның еңбектері нацистік әлеуметтік саясаттың қатардағы немістерге, сондай-ақ еврейлер мен рома сияқты қуғынға ұшыраған топтарға тигізген әсерін жиі зерттеді. «Alltagsgeschichte» тақырыбы алғаш рет 1970 жылдары пайда болды және Мартин Бросзат пен оның шәкірттері 1973 жылы үшінші рейхте Бавариядағы күнделікті өмірді құжаттау мақсатымен «Бавария жобасын» іске қосқанда назар аударды. Бросзат «Alltagsgeschichte» зерттеуін 1970 жылдардың басында екі мақсатпен бастады. Біріншісі – Бросзаттың пікірінше, нацистік Германия туралы жазудағы «жоғарыдан» қарау тәсіліне қарсы тұру болды. Бұл тәсіл Гитлер мен нацистік элитаның әрекеттерін қарастырып, Германиядағы барлық басқа адамдарды мемлекет бақылайтын және манипуляциялайтын жай ғана объектілер ретінде қарады. Бросзат неміс халқын нацистік дәуірде өз өмірлерінің иелері ретінде қарастыруды қалады, олар күнделікті өмірінде жақсы немесе жаман шешімдер қабылдады, бірақ мүмкіндіктері шектеулі болды. Бросзаттың «Alltagsgeschichte» саласындағы екінші мақсаты – 1944 жылғы 20 шілдедегі қастандыққа қатысқан адамдардың «монументализациясын» тоқтату болды. Бросзат нацистік Германиядағы қарсылық тарихын аристократия, әскери, бюрократия және дипломатиялық корпустағы дәстүрлі элиталардың азат ойлы консерваторларының күресі ретінде қарастырғанына наразылық білдірді. Бросзат 20 шілдедегі қастандыққа қатысқандардан басқа да қарсылықтың бар екенін көрсету үшін, кемінде, қарапайым адамдардың қарсылығын зерттеуді қалады. Пёкерт Бросзаттың «Бавария жобасы» жұмысының өзіне әсер еткенін мойындады, бірақ ол 1979 жылы «Alltagsgeschichte» саласына қызығушылығын арттырған тағы бір себепті атады. 1979 жылдың қаңтар айында Батыс Германияда 1978 жылғы американдық телесериал «Холокост» көрсетілді, ол Батыс Германия халқының 50% көріп, сенсация тудырды. «Холокост» көрсетілуі 1945 жылдан кейін дүниеге келген көптеген немістердің Холокост туралы бірінші рет естігенімен байланысты болды, ол 1945 жылдан кейінгі алғашқы онжылдықтарда талқыланбайтын тақырып еді. 1981 жылы Пёкерт былай деп жазды: «Келіп қарағанда, адамдардың жеке тәжірибесі соншалықты ерекше болған сияқты, олар тарихшылар суреттеген бейнеде өздерін таба алмады, себебі естеліктерінде күнделікті өмір жағдайы көбінесе оң бағаланған. Тіпті, өзінің тәжірибесімен, режимнің азғындығына бой ұсынумен және қылмыстық адамгершілікке қатысумен сын көзбен танысуға тырысқандар үшін де, өз тәжірибесі мен қазіргі тарихи білімнің арасындағы байланысты табу қиын болды». 1980 жылдардың басында Пёкерт «Alltagsgeschichte» пәнін оқытуды бастады, бұл пән 1970 жылдарға дейін неміс тарихшылары тарапынан көбінесе назарсыз қалдырылған еді, өйткені ол бұл пәннің маңызды екенін дәлелдеді. Пёкерт нацистік дәуірде өмір сүрген көптеген қарапайым немістердің оны неге «қалыпты» уақыт ретінде және көбінесе өте жағымды есте сақтайтынын, ал сонымен бірге геноцид орын алып жатқанын түсінгісі келді. Пёкерт нацистік дәуірдің қазіргі кездегі танымал бейнесінің теңдесі жоқ қорқынышты уақыт ретінде қарапайым немістердің оны игі «қалыптылық» уақыты ретінде есте сақтауы арасындағы қарама-қайшылықты атап өтті, сондай-ақ «Alltagsgeschichte» зерттеуі үшінші рейхтің «күнделікті өмірде» қандай болғанын анықтауға көмектесерін айтты. 1980 жылдардың басында «Alltagsgeschichte» Батыс Германияда үлкен танымаллыққа ие болды, көптеген жұмыс топтары құрылды, көбінесе солшыл топтар нацистік дәуірдегі өздерінің туған қалаларының тарихын зерттеу үшін. «Alltagsgeschichte» зерттеуіне Ұлыбританиядағы марксистік тарихшы Э. П. Томпсон құрған «Тарих шеберханасы» қозғалысы үлкен әсер етті. Британдық шеберхана топтары сияқты, «Alltagsgeschichte» зерттеу топтарына қатысқан көптеген еріктілер тарихшы емес, көбінесе орта мектеп оқушылары болды. Америкалық тарихшы Мэри Нолан мыңдаған неміс орта мектеп оқушыларының «Alltagsgeschichte» зерттеу топтарына қатысқанына қызғанышпен қарады, олардың 1930-1940 жылдары өздерінің туған қалаларының тарихын зерттеу үшін зерттеу топтарына қосылуы Америкада мүмкін емес екенін атап өтті, өйткені көптеген американдықтар тарихқа қызығушылық танытпайды. 1984 жылы Пёкерт Эссен қаласындағы тарих шеберханасы тобымен жұмыс істегені үшін Эссен қаласының жыл сайынғы мәдениет сыйлығына ие болды. Өте күшті еңбек этикасына ие тарихшы Пёкерт тарихтың «тек тарихшыларға ғана емес, барлығына тиесілі» екеніне сенді және тарихқа қызығушылықты арттыру үшін халыққа кедергілерді жоюға тырысты, үшінші рейхтегі «Alltagsgeschichte» туралы көрмелер ұйымдастырды. 1980 жылы Пёкерт Эссендегі Ескі Синагогта «Эссендегі 1933-1945 жылдардағы қарсылық және қуғын» тақырыбында тарихи көрмені жоспарлады. 1984 жылы Пёкерт 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы Германиядағы жастар саясаты туралы диссертациясы үшін Гейнц Майер Лейбниц сыйлығын жеңіп алды. «Қарсылық» (Widerstand) тақырыбынан асып түсе отырып, Пёкерт нацистік Германиядағы күнделікті өмірдегі «оппозициялық» (Widerständigkeit) қызығушылығын арттырды. Пёкерт әсіресе Кельн және Рейн өңірінің басқа қалаларындағы жұмысшы табының жасөсперімдерінен құралған «Эдельвейс қарақшылары» тобына қызығушылық танытты, олар ерекше антинацистік субмәдениет құрды және көбінесе Гитлер жастарын жеңіп шықты. Пёкерт үшін тағы бір маңызды зерттеу саласы үшінші рейхтегі қарсылық, оппозиция және наразылық болды. Пёкерт «жеке өмірдегі мінез-құлықта нацистік режимді жартылай қабылдамаудан» басталып, «қызмет көрсетуден бас тартуға» (Verweigerung), «наразылыққа» және, соңында, «қарсылыққа» (Widerstand) дейінгі пирамидалық модельді жасады, ол нацистік режимді толығымен қабылдамауды білдірді. Әсіресе, Пёкерт нацистік Германиядағы «күнделікті өмірде» «қалыптылық» және «қылмыстылық» аспектілерінің қалай қатар өмір сүргенін қарастырды. Пёкерт үшін, тарихшыға ең кең қоғамға сілтеме жасамай, «Alltagsgeschichte» зерттеуінде қарсылық пен оппозицияны қарастыру ешқандай нәтиже бермейді. Осы мәселені шешу үшін ол 1982 жылы «Халықтық серіктестер және қоғамнан шеттес» (Volksgenossen und Gemeinschaftsfremde) атты кітабын жазды, ол 1987 жылы «Inside Nazi Germany» деген атпен ағылшын тіліне аударылды. Кітаптың атауы нацистік дәуірде Германия халқының барлығы екі заңдық санатқа бөлінгенін көрсетеді: «Volksgenossen» (халықтық серіктестер), олар «Volksgemeinschaft» мүшелері болды, және «gemeinschaftsfremde» (қоғамнан шеттес), олар мүше емес еді. «Халықтық серіктестер және қоғамнан шеттес» кітабында Пёкерт нацистік Германиядағы «күнделікті өмір» тәжірибесін толығымен қарастырды, «Эдельвейс қарақшылары» немесе Рура шахтерлері сияқты субмәдениеттердегі адамдар ғана емес, барлық немістердің мінез-құлқын зерттеді. Пёкерт сонымен қатар көптеген қарапайым немістердің үшінші рейхті «қалыпты» уақыт ретінде және көбінесе өте жағымды есте сақтауының себептерін сыни түрде зерттеді, көптеген адамдар есте сақтағысы келмейтін жағдайларға қатысты естеліктердегі таңдаулылық бар екенін айтты. Пёкерт былай деді: «1930 жылдардағы саяси емес «қалыптылық» естелігіндегі құрылымдық параллелизмнің болуы 1930 жылдардағы Германияның бірінші экономикалық өркендеуі мен 1950 жылдардағы экономикалық өркендеуінен туындаған болуы мүмкін». Пёкерт нацистік режимнің «Volksgemeinschaft» құру саясатының негізгі ерекшелігі – «салауатты» арийлік гендері бар деп саналғандарды «іріктеуге» және «жоюға» бағытталған расизм екенін айтты. «Халықтық серіктестер және қоғамнан шеттес» кітабының соңғы тарауында Пёкерт былай деп жазды: «Қоғамнан шеттес» («community aliens») адамдарына қарсы терроризмді қолдануда және...
Қазіргі заманның проблемалары
1982 жылы өзінің «Volksgenossen und Gemeinschaftsfremde» (Ұлттық жолдастар мен қоғамдық жаттар) кітабында Пейкерт нацистік режимнің: «Расизм қоғамдағы жаңа тәртіптің үлгісін ұсынды. Ол нормадан ауытқыған барлық элементтерді – осал жастарды, жұмыссызды, әлеуметтік бейімделемегендерді, жыныс жұмысымен айналысатындарды, гомосексуалдарды, жұмыста қабілетсіз немесе сәтсіздікке ұшырағандарды, мүгедектерді – нәсілдік тұрғыдан заңды түрде жоюға негізделген. Ұлттық-социалистік евгеника жалпы халыққа қатысты бағалау критерийлерін белгіледі». Пейкерт ұлттық социализмнің мақсатын былайша сипаттады: «Мақсат – толығымен полиция бақылауындағы утопиялық Volksgemeinschaft, онда конформистік емес мінез-құлыққа кез келген әрекет, тіпті мұндай мінез-құлықтың кез келген ишараты немесе ниеті террормен жазаланады». Сонымен қатар, Пейкерт фолькстік идеологияны «өнерлі қоғамда «ортағасырлық варварлықтың» түсінбейтін, кенеттен пайда болуы» емес, «заманауи өркениеттің прогресінің патологиялық және сейсмикалық жарықтарын айқын және өлтіруші дәйектілікпен көрсеткені» деп мәлімдеді. Пейкерттің ұлттық социалистік режимнің барлық аспектілері фолькстік идеологияны бейнелейтіндігі және қазіргі заманмен үзіліс емес, ұлттық социалистік режим қазіргі заманның кем дегенде бір аспектісін білдіретіндігі туралы тезисі сол кезде жаңа болды және нацистік Германияның тарихнамасына ықпал етті. Макс Вебердің теориясына қызығушылық танытқан Пейкерт өзінің соңғы кітабын Вебердің қазіргі заман «рухы жоқ сарапшыларды» және «жүрексіз гедонистерді» әкеледі деп ескерткен сөздерімен бастады. Пейкерт осы заманауи дәуір туралы былай деп жазды: «Оның басында зор жалғыздық пен діни қайғы-қасірет бар, бірақ олар адамның осы өмірге деген сүйіспеншілігін күмәнсіз арттыруға, оның әлемді және ақыл-ой автономиясын ұтымды басқаруға көмектеседі; оның соңында біз кез келген мағынадан босатылған және ұтымдылықтың динамикалық, кеңейтілген күшін құрттыратын әдеттегі «болашаққа құлдық» таба аламыз. Алайда, екі жағдайда да қиындықтардың көбеюі – ақылға қонымды болу үшін төленген баға». Пейкерт Вебердің теориясынан шабыт алып, өз жұмысының мақсаты – жан-дүниесі бар сарапшыларды және жүректі гедонистерді тәрбиелеуді көрді. Пейкерт негізінен тарихшы (ағылшын тілді әлемге қарағанда Германияда беделді мамандық) болып жұмыс істеді, сонымен қатар ол сауаттылық теориясы, философия және антропология туралы жазды. Пейкерт саяси тұрғыдан да белсенді болды. Оның өлімінен аз уақыт бұрын жазған соңғы эссесі «Rechtsradikalismus in historischer Perspektive» (Тарихи тұрғыда оңшыл радикализм) бұрынғы СС Unterscharführer Франц Шёнхубер бастаған «Республикандар» партиясының өрлеуіне қарсы ескертті. 1988 жылы Пейкерт Гамбург университетінің Ұлттық социализм тарихы ғылыми-зерттеу орталығының директоры болып тағайындалды, ал 1989 жылы Эссен университетінің қазіргі заман тарихы кафедрасына тағайындалды. Пейкертті Гамбург университетіне тағайындау әрекеті консервативті тарихшылардың қарсылығына ұшырады, олар университетте ашық гей адамның оқытуын қаламайтындығын анық білдірді. 1994 жылға дейін Германияда 175-ші параграф әлі де күшінде болды, өйткені Германияда Үшінші рейхтің аяқталғанына көп уақыт өткеннен кейін гомофобия кең тараған болатын, және көптеген тарихшылар Пейкерт сияқты «қылмыскермен» жұмыс істегісі келмеді. Неміс тарихнамасының басты мәселелерінің бірі – Зондервег мәселесі бойынша пікірталас болды, атап айтқанда, XIX және XX ғасырлардағы неміс тарихы Үшінші рейхті болмай қалмайтындай етіп дамыды. Ханс Ульрих Велер, Юрген Кокка және басқалармен байланысты «Билефельд мектебі» Германияның модернизациясы сәтсіз аяқталды деп мәлімдеді, ХІХ ғасырда Юнкерлер шамадан тыс саяси және әлеуметтік билікті ұстап, ХХ ғасырда нацистік Германияға әкелді. Зондервег тезисіне ең танымал жауап 1984 жылы екі британдық марксистік тарихшы Дэвид Блэкборн мен Джефф Элидің «Германия тарихының ерекшеліктері» кітабы болды. «Германия тарихының ерекшеліктері» атты еңбегінде Эли мен Блэкборн қазіргі Германия тарихының «нормалдығы» туралы пікір білдірді. Пейкерт екі көзқарасты да қабылдамады, оның орнына нацистік Германияны «классикалық қазіргі заманның дағдарысы» деп қарастырды. Эли мен Блэкборнның «нормальділік» тезисіне қарсылық білдірген басты мәселелердің бірі: егер Германия осындай «нормальді» және «заманауи» ел болса, Холокосты қалай түсіндіруге болады? Пейкерт Зондервег тезисін қабылдамағанымен, ол Эли мен Блэкборнды заманауилықты «өнеркәсіппен» байланыстырғаны үшін сынады және «заманауилық пен прогрестің күдікті ажыратылуын» ұсынды. Пейкерт тарихшылардың: «заманауилықтың өзіндегі патологиялық және сейсмикалық жарықтар туралы, сондай-ақ заманауи индустриалды таптық қоғамның жасырын деструктивті тенденциялары туралы сұрақтар қоюы керек, оларды нацистік социализм ашық көрсетті және оларды жаппай қырып тастауға көтерді. Бұл көзқарас әлеуметтік ғылымдардағы көптеген пікірталастармен қолдалады, мысалы, «әлеуметтік тәртіптеу» (Фуко), өркениеттің прогресінің патологиялық салдары (Элиас) немесе Lebenswelten-нің колонизациясы (Хабермас) сияқты ұғымдарды пайдалану арқылы». Пейкерт көбінесе Веймар Республикасының әлеуметтік және мәдени тарихы туралы жазды, оның мәселелерін заманауилық мәселелерінің ауыр мысалдары деп қарады. Пейкерт «классикалық қазіргі заманға» жеткен қоғамдардың дамыған капиталистік экономикалық ұйымдастырумен және жаппай өндіріспен, мәдениет пен қоғамның «ұтымдастырылуымен», қоғамның жаппай бюрократизациясымен, «ғылым рухының» халық арасындағы пікірталастарда үстем рөл атқаруымен және көпшілік халықтың «әлеуметтік тәртіптеуімен» және «нормализациясымен» сипатталатындығын айтты. Пейкерт Макс Вебердің теорияларына зор ықпал етті, бірақ көптеген басқа ғалымдар Вебердің Карл Марксты жоққа шығаруға тырысқанын көрсе де, ол Вебердің басты зияткерлік қарсыласы Фридрих Ницше деп есептеді. Пейкерт Вебер үшін қазіргі Германияның басты мәселелері:
Бюрократизация және секуляризация арқылы күнделікті өмірдің күшейе түсуі «әлемнің толыққанды мистификациясына» әкелді. «Ғылым рухының» танымал болуы ғылымның жақын болашақта барлық проблемаларды шеше алады деген жаңылыс сенімге әкелді. «Билефельд мектебіне» қарсы Пейкерт Веймар Республикасының кезінде Германия өзінің өткенімен шешіліспен ажырасып, барлық жағынан «толығымен заманауи» қоғамға айналғанын айтты. Пейкерт Германияның модернизациясының сәттілігі «ақыл арманынан» шабыттанды, «классикалық қазіргі заманның» қайшылықтары мен проблемалары басқа жерлерге қарағанда Германияда күштірек сезілді дегенді білдірді. Пейкерт үшін «классикалық қазіргі заманның» проблемалары:
Модернизацияның өзі «барлық проблемаларды «ғылым рухы» арқылы шешуге болады» деген утопиялық үміттерді тудырады, олар сөзсіз күйреп жатады. Қазіргі қоғам қажетсіз «тітіркеністерді» тудырады, бұл адамдарды «дәстүрлерге» немесе мемлекет әлеуметтік проблемаларды радикалды жолмен шешуге тырысатын «таза» қазіргі заманға қарауға әкеледі. «Әлемнің мистификациясы» адамдарды «жарыс» сияқты иррационалды теориялар немесе қоғамды жандандыратын харизматикалық көшбасшы арқылы сенім мен өзін-өзі растау іздеуге итермелейді. Қазіргі заман манипуляциялауға және моральдық немесе аморальдық мақсаттарға жұмылдыруға оңай болатын жаппай қоғамды құрайды. Пейкерт 1929 жылдан бастап Веймар демократиясы мен «классикалық қазіргі заманның» проблемалары арасындағы ажырым Үлкен депрессиямен бетпе-бет келгенде бұзыла бастағанын айтты. Пейкерт Веймар Республикасының көптеген мүдделер арасындағы келісімдерден құралған шатасқан жүйе болғанын, мысалы, Веймар коалициясы солшыл...
The increasing "rationalization" of everyday life via bureaucratization and secularism had led to a "complete demystification of the world". The popularity of the "spirit of science" had led to a misguided belief that science could solve all problems within the near future. Contrary to the "Bielefeld School", Peukert argued by the time of the Weimar Republic, Germany had broken decisively with the past, and had become a thoroughly "modern" society in all its aspects. Peukert argued that the very success of German modernization inspired by the "dream of reason" meant the contradictions and problems of "classical modernity" were felt more acutely in Germany than elsewhere. For Peukert, the problems of "classical modernity" were:
The very success of modernization encourages "utopian" hopes that all problems can be solved via the "spirit of science" that are inevitably dashed. Modern society causes unavoidable "irritations" which led to people looking backwards to "traditions" and/or a "clean" modernity where the state would attempt to solve social problems via radical means. The "demystification of the world" leads people to seek faith and self validation either via irrational theories such as "race" and/or a charismatic leader who would revitalize society. Modernity creates a mass society that can be more easily manipulated and mobilized to ends that can be either moral or amoral. Peukert argued that starting in 1929 that the disjoint between Weimar democracy vs. the problems of "classical modernity" started to fell apart when faced with the Great Depression. Peukert maintained that the Weimar Republic was a muddled system built out of the compromises between so many different interests with for instance Weimar Coalition consisting of the left wing SPD, the liberal DDP, and the centre right Zentrum being the only political parties wholeheartedly committed to the Weimar republic. Other competing interests in Germany included the struggle between men vs. women, farmers vs. towns, Catholics vs. Protestants, and unions vs. business. Peukert argued that the creation of the Weimar welfare state in the 1920s had "politicized" economic and social relationships, and in the context of the Great Depression where economic resources were shrinking set off a Darwinian struggle for scare economic resources between various societal groups. Peukert wrote by 1930 German society had with the notable exceptions of the working class and the Catholic milieus had turned into a mass of competing social interests engaged in a Darwinian verteilungskampf (distribution struggle). In this context, Peukert argued that for much of German society, some sort of authoritarian government was welcome out of the belief that an authoritarian regime would favor one's own special interest group at the expense of the others. Given the verteilungskampf, Peukert argued that this explain why the "presidential governments" which from March 1930 onward by passed the Reichstag and that answered only to President Paul von Hindenburg governing Germany in a highly authoritarian manner were so approved of by German elites. Peukert further maintained that the Hitler government of 1933, which was the last of the "presidential governments" was merely the final attempt by traditional elites in Germany to safeguard their status. Peukert insisted that National Socialism was not some retrogression to the past, but instead reflected the "dark side" of modernity, writing: "The NSDAP was at once a symptom and a solution to the crisis". Peukert saw his work as a "warning against the fallacious notion that the normality of industrial society is harmless" and urged historians to consider the "dark side of modernity", instead of seeing modernity as a benign development that was always for the best. Peukert wrote: "The view that National Socialism was one of the pathological development forms of modernity does not imply that barbarism is the inevitable logical outcome of modernization. The point, rather, is that we should not analyse away the tensions between progressive and aberrant features by making a glib opposition between modernity and tradition: we should call attention to the rifts and danger zones which result from the civilizing process itself, so that the opportunities for human emancipation which it simultaneously creates can be more thoroughly charted. The challenges of Nazism shows that the evolution to modernity is not a one way trip to freedom. The struggle for freedom must always be resumed afresh, both in inquiry and in action". Peukert argued that though völkisch racism was extreme, it was by no means exceptional, and instead reflected the logic promoted by the social sciences throughout the West which had argued that the state can and should foster "normality" while identifying "the non conformity that is to be segregated and eliminated". Seen in this perspective, for Peukert the genocide against the Jews and Romany were only part of a wider project to eliminate all unhealthy genes from the volksgemeinschaft. Peukert argued for an integrated view of Nazi Germany with the social policies to encourage "healthy Aryan" families to have more children, the "social racism" that saw the bodies of "healthy Aryan" women as belonging to the volksgemeinschaft, the effort to sterilize "anti social families" and the extermination of Jews and Romany as part and parcel of the same project. Likewise, Peukert argued that Nazi Germany was not some freakish "aberration" from the norms of Western civilization, as he noted that the ideas about eugenics and racial superiority that the National Socialists drew upon were widely embraced throughout the Western world. In the same way, Peukert noted in Inside Nazi Germany as part of his argument against the "freakish aberration" view of the Nazi era that homosexual sex had been made illegal in Germany with Paragraph 175 in 1871 and all the Nazis did with the 1935 version of Paragraph 175 was to make it tougher, as the 1935 version of Paragraph 175 made being homosexual in and of itself a criminal offense, whereas the 1871 version of Paragraph 175 had only made homosexual sex a criminal offense. Peukert also noted against the "freakish aberration" view of Nazi Germany that the 1935 version of Paragraph 175 stayed on the statute books in West Germany until 1969 as it was considered to be a "healthy law", leading to German homosexuals who survived the concentration camps continuing to be convicted all through the 1950s and 1960s under exactly the same law that sent them to the concentration camps under the Third Reich. Peukert further commented that the Federal Republic of Germany never paid reparations to those homosexuals who survived the concentration camps as Paragraph 175 was considered a "healthy law" that was worth keeping, and those homosexual survivors who suffered so much in the concentration camps remained outcasts in post war Germany. Writing in the 1970s and 1980s at a time when Paragraph 175 was still in effect, Peukert argued that the sort of homophobia which made the Nazi persecution of homosexuals possible, was still very much present in modern West Germany. In the same way, Peukert wrote the "everyday racism" that allowed ordinary people to accept violence directed against "others" in the Third Reich had not disappeared, noting that many ordinary Germans were willing to accept neo Nazi skinheads beating up Turkish guest workers because they were "foreigners". Crew writing in 1992 wrote that the "recent epidemic of violence against 'foreigners' in both the 'old' and 'new' Länder suggests he may have been right". Peukert wrote that though the Nazis did use an "anti modernist" disclosure inspired by the theories of Houston Stewart Chamberlain, their solution to the problems of "classical modernity" were not "merely backward looking". Peukert wrote the attempt to create the volksgemeinschaft was not an effort to return to the pre—industrial age, but rather a purged and cleansed "classical modernity". Peukert wrote: "Eclectic as regards to ideas, but up to date in its attitude to technology, National Socialism laid claims to offer a "conclusive" new answer to the challenges and discomforts of the modern age". Peukert wrote that: "The much heralded Volksgemeinschaft of the National Socialists in no way abolished the real contradictions of a modern industrial society; rather these were inadvertently aggravated by the use of highly modern industrial and propaganda techniques for achieving war readiness. In fact, the long term characteristics of a modern industrial society, which had been interrupted by the world economic crisis, continued to run their course". Reflecting the influence of functionalist historians like Martin Broszat and Hans Mommsen, Peukert wrote the inability to achieve the idealized volksgemeinschaft of their dreams left the National Socialists increasingly frustrated and led them to lash out against groups considered to be enemies of the volksgemeinschaft as a way of compensation. Peukert argued that for the National Socialists "it was more important to travel hopefully than to arrive", as for the Nazis had no solutions to the problems of classical modernity other than a creating a sense of movement towards the vague goal of the utopian society that was to be the volksgemeinschaft. Peukert wrote the "violent answers" of the Nazis to the "contradictions of modernity" were not the basis of a successful social order, and as such the dynamism of the Nazi movement was primarily negative and the "movement" had a strong self destructive streak. Peukert noted that having promised "paradise" in the form of the volksgemeinschaft under the Weimar republic, there was much frustration within the Nazi movement when in 1933 the volksgemeinschaft in reality did not meet the idealized version of the volksgemeinschaft that had promised before 1933. Peukert wrote that because of this frustration that the Nazis gave the volksgemeinschaft an increasing negative definition, lashing out in increasing vicious ways against any perceived "threats" to the volksgemeinschaft. As part of this trend, there was a tendency as the Third Reich went along for the Nazis to seek to erase all nonconformity, deviance and differences from German society with anyone who was not a perfect Volksgenossen ("National Comrade") considered to be in someway an "enemy". In this way, the violence that the Nazis had directed against "outsiders" in Germany had gradually started to be applied against at least some of the previous "insiders" as those Volksgenossen who for whatever reason did not quite measure up to the ideal found there was no place for them in the volksgemeinschaft. Peukert concluded that the National Socialists failed to create the idealized volksgemeinschaft, but they unwittingly laid the foundations for the stability of the Adenauer era in 1950s West Germany by promoting a mass consumerist society combined with extreme violence against their "enemies", which made politically engagement dangerous. Peukert argued that what many considered to be the most notable aspect of the Adenauer era, namely an atomized, materialistic society made up of people devoted to consumerism and generally indifferent to politics was the Nazi legacy in West Germany. In the last chapter of his 1987 book Die Weimarer Republik : Krisenjahre der Klassischen Moderne, Peukert quoted Walter Benjamin's remark: "The concept of progress must be rooted in catastrophe. The fact that things just "carry on" is the catastrophe".
Доминикандық зерттеулер
Пьюкерт испан тілін еркін білетін және Латын Америкасы тарихымен, әсіресе Доминикан Республикасымен қатты қызығушылық танытты, ол 1980-жылдардың соңында көп уақытын өткізген ел. "Детлев" есімін испан тілінде айту қиын болғандықтан, Пьюкерт өзін "Жулио" Пьюкерт деп атай бастады. Пьюкерт Доминикан Республикасындағы жастар саясатына қызығушылық танытты және көп уақытын Санто-Домингоның бариоларында (қапшықтарда) кедей жасөспірімдерге көмектесу үшін ерікті болып жұмыс істеді. 1986 жылы Пьюкерт 19 ғасырда Доминикан Республикасын АҚШ-қа қосып алу жоспарларына қатысты пікірталастар туралы "Anhelo de Dependencia Las Ofertas de Anexion de la Republica Dominicana a los Estados Unidos en siglo XIX" атты кітабын испан тілінде жариялады. Әрқашан саяси тұрғыдан белсенді тарихшы болған Пьюкерт Санто-Доминго қаласын жоспарлауға қатысты және кедейлік мәселелеріне көмектесу үшін Доминикан үкіметінің жеткіліксіз жұмыс істегені үшін сынады. Өлген кезде Пьюкерт Доминикан диктаторы генерал Рафаэль Трухильоның өмірбаянын жаза бастаған еді.
"Ғылым рухынан шыққан "Түпкі шешімнің" пайда болуы"
Пейкерт, бәлкім, 1989 жылы жазған «Макс Вебердің диагнозы – Модернизм» кітабындағы «Ғылым рухынан «Соңғы шешімнің» жаратылысы» атты эссесімен ең жақсы танымал. Пейкерт эссесін Historikerstreit-тегі консерватор жақтастарға жасаған шабуылмен бастады, Эрнст Нольтенің Гитлердің Совет Одағынан қорқуынан геноцид жасауға мәжбүр болғанын дәлелдеуге тырысуы – Аушвицтің қорқынышын азайтуға бағытталған ақталушылық аргумент екенін айтты. Пейкерт Холокост мәселесінің шығу тегі туралы айта келіп, «Еврей мәселесінің соңғы шешімі» Гитлер мен оның бірнеше жақтастары жүзеге асырған жоспардың бөлігі деген халықаралық аргумент енді көптеген тарихшылар тарапынан қабылданбайтынын, «Соңғы шешімнің» бірнеше процестердің бір уақытта жиынтығы ретінде қарастырылатынын атап өтті. Пейкерт Шоаның тек антисемитизмдің нәтижесі емес, керісінше, «көптеген кішірек ағымдардың» «күшті ағымға» қосылған «жинақтамалы радикалданғанның» нәтижесі екенін жазды. Пейкерт Холокост мыналардың нәтижесі болды деп көрсетті: 1933 жылдан бастап халықтық антисемитизмнің радикалды теорияларын іске асыруға тырысу және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін миллиондаған адамдарды күштеп көшіру саясаты; нацистердің білім беру, әлеуметтік саясат, денсаулық сақтау және демография салаларында халықты генетикалық «құнды» және «құнды емес» деп бөлу саясаты, «құндыларды» «құнды емес» адамдардан «таңдап алу» тақырыбы; «генетикалық денсаулығы нашар» адамдарды стерильдеу саясаты, одан кейін 1939 жылдың қаңтарында басталған ақыл-ой және дене мүгедектерінің немістерін өлтіру жөніндегі «T4 операциясы» бағдарламасы, еврейлерді жоюдың прототипі болды. «T4 операциясы» бағдарламасында мүгедектерді өлтіруде тұтас бір топ тек қана генетикалық кемшіліктері үшін жоюға таңдалды. Польшаны басып алудан бастап «миллиондаған шетелдік жұмысшыларды мәжбүрлеп жұмысқа орналастыру нәтижесінде геррменш пен унтерменштің халықтық иерархиясы күнделікті өмірдің құрылымдық ерекшелігіне айналды», бұл геноцидке жағдай жасады, өйткені ол неміс халқының көп бөлігін басқалардың азаптарына бейшара қылды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаны басып алудан кейін «террордың өршуі», содан кейін 1941 жылдың маусым айында Гитлер Комиссарлық бұйрық беріп, совет еврейлерін жоюға Einsatzgruppen-ді жіберіп, миллиондаған совет тұтқындарына аштықтан өлтіруге рұқсат берген кезде Кеңес Одағына қарсы «жою соғысы» басталды. Гитлердің ықыласына ие болу үшін нацистік көшбасшылардың арасындағы бәсекелестік нәсілдік саясаттың «жинақтамалы радикалданған» жағдайына әкелді, Гитлер әрқашан ең радикалды идеяларды жақтады. Нацистердің volksgemeinschaft-ті кімді шығарып тастау керек екендігі тұрғысынан теріс анықтауға бейімділігімен және Германияның сыртқы және ішкі жаулармен қоршалған деген ксенофобиялық және параноидалық көзқарасымен байланысты. Пейкерт «Соңғы шешімнің» барлық «моносаздық түсіндірмелері жеткіліксіз» деп жазды, бірақ содан кейін осы «салдарлардың торынан» олардың барлығын байланыстыратын «орталық жіпті» табуға болатынын сұрады. Пейкерт бұл «жіптің» антисемитизм емес екенін айтты, еврейлер нацистік режимнің ең көп құрбандықтары болғанын мойындады, бірақ «адам және әлеуметтік ғылымдардағы өлімге ұшыраған нәсілшілдік динамизм», ол барлық адамдарды «құнды» және «құнды емес» деп бөліп, volkskörper («неміс нәсілінің») ұжымдық «денесіне» дені сау гендерді «таңдап алуға» және дені сау емес гендерді «жоюға» басты мән берді. Осыған байланысты Пейкерт еврейлерге қарсы геноцидтің 1939 жылдың қаңтарынан бастап халық денсаулығына қауіп төндіретін барлық физикалық және психикалық мүгедек немістерді жоюға тырысқан «T4 операциясы» бағдарламасынан туындағанын атап өтті. Пейкерт геноцидке әкелген антисемитизм емес, керісінше, дені сау емес гендерді алып жүретіндер қатарынан volksgemeinschaft-ті тазалау жобасы геноцидтің басталуы болды деп жазды, ол «T4 операциясы» бағдарламасымен басталды. Пейкерт Холокосттың болмай қалмайтынын, бірақ нацистік нәсілдік саясаттың «жинақтамалы радикалданған» тарихында «әр кезеңде әрекет етудің ең қауіпті нұсқасы таңдалды» деп дәлелдеді. Әлемдегі бүкіл халықты «құнды» және «құнды емес» деп бөлетін идеология аясында нацистік мемлекеттің шешім қабылдаушылары қандай саясат жүргізу керектігін таңдады және әрқашан ең төтенше нұсқаны таңдады. Пейкерт «Ғылым рухынан «Соңғы шешімнің» бастамасы» еңбегінде «Соңғы шешімнің» қажетті, бірақ жеткілікті себептерін сипаттады, «Ғылым рухы» болмаса геноцид болмас еді, бірақ «Ғылым рухы» 1939-1941 жылдар арасында қабылданған шешімдер үшін өзі жетеді емес екенін айтты. Пейкерт эссесінде 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ғылыми және технологиялық үлкен өзгерістер болғанын, сонымен қатар Германияда әлеуметтік мемлекеттің өсуін айтты, бұл үкімет пен қоғамда «утопия» қол жетімді және барлық әлеуметтік проблемалар жақын арада шешілетін деген үміттерді тудырды. Пейкерт: «1890 жылдардан бастап әлеуметтік реформаның қажеттілігі туралы сенім мемлекеттік араласу және ғылыми ізденіс арқылы барлық әлеуметтік проблемалардың рационалды шешімін табуға болады деген сеніммен ығыстырылды және басып өтті. «Әлеуметтік инженерлердің» жоспарларында «әлеуметтік проблемаға соңғы шешім» арманы болды, олар жастар әл-ауқатымен айналысатын қызметкерлер, әлеуметтік гигиенистер немесе қала жоспарлаушылар болғандықтарына қарамастан. Дәл медицина бактерияны жеңгендей, қоғамдық араласудағы ғылым мен әлеуметтік технологиялардың одағы барлық әлеуметтік проблемаларды жоюға көмектеседі». Пейкерт 20 ғасырдың басында өлімнің үлгісі жастар арасында кең таралғаннан қарт адамдар арасында ғана кең таралғанға дейін өзгергенін, ал «күнделікті өмірден өлімнің қуылтылуы» ғылымның беделін күрт арттырғанын, оның барлық әлеуметтік проблемаларды жақын арада шешеді деп сендірді. Сонымен қатар, ғылымның үлкен беделіне байланысты кейбір адамдарды биологиялық жағынан «құндырақ» деп жариялаған ғылыми нәсілшілдік, әлеуметтік дарвинизм және евгеникалық көзқарас неміс элиталары арасында кең таралған. Пейкерт Германиядағы әлеуметтік мемлекет 1870 жылдары басталғандықтан, бұл Германиядағы әлеуметтік саясатқа «утопиялық» көзқарасқа ынталандырды деп мәлімдеді. Пейкерт 19 ғасырда медициналық тәжірибешілердің өлімді азайтудағы үлкен жетістіктері социология, криминология және психология сияқты жаңа ғылымдардың өкілдері барлық проблемаларды шешеді және мәңгілікке бақытсыздық жойылады деген үміттерді тудырды. Сонымен қатар, Пейкерт «ғылым рухы» нәсілшілдіктің өркендеуіне көмектескенін айтты. Пейкерт ғылыми жетістіктер өлімді азайтып, бірақ жоюға мүмкін емес екенін, ал діннен айырмашылығы, ғылым рухани жұбаныс бере алмайтынын айтты. Пейкерт осы себептерге байланысты ғылыми нәсілшілдік қабылданғанын, өйткені жеке адамның денесі сөзсіз өлер болса да, «ұлттық дене» («неміс нәсілінің») мәңгілік болады. Пейкерт «ғылыми күш-жігердің нақты мақсаты» «ұзақ мерзімде үмітсіз жағдайға түсетін жеке адамнан» «ұлттың денесіне», volkskörper-ге ауыстырылғанын айтты. Осы мағынада «сау гендерді» сақтау – бір түрлі мәңгілікке ұмтылыс болды. Керісінше, бұл «кемшікті гендерді» алып жүретін «жарамсыз» адамдарды жоюды қажет етті. Пейкерт өлімнің сөзсіз екенін, ғылым мен ғалымдарға ықпал ететіндердің денсаулықты жақсартуға құмарланғанын айтты.
the attempt to put into practice the radical theories of völkisch antisemitism from 1933 onward together with the policy following the beginning of the Second World War of forcibly moving around millions of people. the Nazi policies of dividing the population into those of genetic "value" and "non value" in terms of education, social policy, health policy and demographics with the theme of "selecting" those with "value" over those of "non value". the policies of "racial hygiene" of sterilizing the "genetically unhealthy" which was followed up by the Action T4 program launched in January 1939 of killing all mentally and physically disabled Germans, which provided the prototype for the extermination of the Jews. The Action T4 program of killing the disabled marked the first time that an entire group had been selected for extermination based solely for their perceived genetic flaws. starting with the conquest of Poland, the "forced employment of millions of foreign workers meant that the völkisch hierarchy of Herrenmensch and Untermensch became a structural feature of daily life" which provided a context for genocide as it desensitized much of the German public to the sufferings of others. the "escalation of terror" following the conquest of Poland in September 1939 and then by the "war of extermination" launched against the Soviet Union with Operation Barbarossa in June 1941 with Hitler giving the Commissar Order, unleashing the Einsatzgruppen to exterminate Soviet Jews, and the orders to allow millions of Soviet POWs to stave to death. rivalries between Nazi leaders for Hitler's favor that led to the "cumulative radicalization" of racial policy was Hitler always favored those with the most radical ideas. the tendency of the Nazis to define the volksgemeinschaft in a negative sense in terms of who was to be excluded together with a xenophobic and paranoid tendency to see Germany as besieged by external and internal enemies. Peukert wrote all "monocausal explanations of the 'Final Solution' are inadequate", but then asked if out of this "tangle of causes" one might find a "central thread" linking them all. Peukert suggested that this "thread" was not antisemitism through he admitted that Jews were the largest single group of victims of the Nazi regime but rather the "fatal racist dynamism present within the human and social sciences", which divided all people into terms of "value" and "non value", and made the volkskörper (the collective "body" of the "German race") its main concern with the "selection" of those with healthy genes and the "eradication" of those with unhealthy genes. In this regard, Peukert noted the genocide against the Jews grew out of the Action T4 program which starting in January 1939 sought to liquidate all physically and mentally disabled Germans as a threat to the health of the volkskörper. Peukert wrote that it was not antisemitism per se that led to genocide, but rather the project to purge the volksgemeinschaft of those seen as carrying unhealthy genes that was the beginning of genocide, which started with the Action T4 program. Peukert argued that the Holocaust was not inevitable, but in the story of the "cumulative radicalization" of Nazi racial policy, "the most deadly option for action was selected at every stage". Within the context of an ideology that divided the entire population of the world into people of "value" and people of "non value" , decision makers in the Nazi state had choices about what policy to pursue, and always chose the most extreme option. Peukert made it clear in "The Genesis of the 'Final Solution' from the Spirit of Science" that he was describing a necessary, but not a sufficient cause for the "Final Solution", arguing that without the "spirit of science" there would have been no genocide, but the "spirit of science" was not sufficient in itself for the decisions that were taken between 1939 1941. Peukert argued in his essay that the late 19th and early 20th centuries had seen tremendous scientific and technological change together with, in Germany, the growth of the welfare state, which had created widespread hopes both within the government and in society that “utopia” was at hand and soon all social problems would be solved. Peukert wrote:"From the 1890s the conviction that social reform was necessary was increasingly outflanked and overtaken by the belief that all social problems could find their rational solution through state intervention and scientific endeavor The dream of a final solution to the social problem resonated in the plans of the 'social engineers', regardless of whatever they were active as youth welfare workers, social hygienists or city planners. Just as medicine had put paid to bacteria, so too, the union of science and social technology in public interventions would make all social problems disappear". Peukert wrote that by the beginning of the 20th century, the pattern of death had changed from being common amongst young people to being only common amongst the old, and this "banishment of death from everyday life" dramatically increased the prestige of science so that it was believed would soon solve all social problems. At the same time, owing to the great prestige of science, a scientific racist, Social Darwinist and eugenicist worldview which declared some people to be more biologically “valuable” than others was common amongst German elites. Peukert argued that because the modern welfare state began in Germany in the 1870s, that this had encouraged an "utopian" view of social policy within Germany. Peukert wrote that the great success by medical practitioners in reducing mortality in the 19th century had encouraged hopes that practitioners of the new emerging social sciences like sociology, criminology and psychology would soon solve all problems and personal unhappiness would be banished forever. At the same time, Peukert argued that the "spirit of science" had aided the rise of racism. Peukert argued that scientific advances had reduced mortality, but could not end death, and unlike religion, science could offer no spiritual consolation. Peukert wrote that for precisely these reasons, scientific racism was embraced since though the body of the individual would inevitably end, the volkskörper (the "eternal" body of the race) would live on. Peukert wrote that "actual target of scientific effort" switched from "the individual, whose cause in the long run was always hopeless, to the "body" of the nation, the volkskörper". In this sense, ensuring the survival of the "healthy genes" was a bid for a type of immortality. Conversely, this required the elimination of "deficient genes" carried by the "unfit". Peukert wrote that as death is inevitable, scientists and those influenced by the scientists came to become obsessed with improving the health of the volk via "racial hygiene" as a bid for a sort of immortality. Peukert stated "the conquest of the world by a secularized, scientific rationality was so overwhelming, that the switch from religion to science as the main source of a meaning creating mythology for everyday life took place almost without resistance. The result, however, was that science took upon itself a burden of responsibility that it would soon find a heavy one". Peukert wrote science could not offer spiritual consolation as in a world dominated by science the question of "how can the rationalist, secular ideal of the greatest happiness of the greatest number be vindicated, given that it is rebutted in the case of each individual by illness, suffering and death? ", which was impossible to answer. As such, scientists came to be concerned with the body of the individual as a way of determining if that individual should be allowed to pass on his/her genes to the next generation with the criterion being whatever the individual was of "value" or not. In this way, there was a shift from the individual as the center of medical concern to the collective of the volkskörper (the "body" of the entire race). Peukert argued that the very growth of the welfare state under the Weimar Republic ensured the backlash when social problems were not solved was especially severe. Peukert wrote: "Weimar installed the new principle of the social state, in which, on the one hand, the citizen could now claim public assistance in (his/her) social and personal life, while on the other, the state set up the institutional and normative framework, (defining how) a 'normal' life of the citizen of the state could progress This process, which had already began before the turn of the century, reached its apex in the Weimar Republic and was also thrown into crisis, as the limits of social technology could achieve were reached in every direction". Peukert wrote that after the First World War, the pre war mood of optimism gave way to disillusionment as German bureaucrats found social problems to be more insolvable than at first thought, which in turn, guided by the prevailing Social Darwinist and eugenicist values led them to place increasing emphasis on saving the biologically "fit" while the biologically "unfit" were to be written off. Peukert used as an example the fact that social workers had before the First World War had believed it was possible to ensure that every child in Germany was brought up in a happy home and by 1922 were instead declaring that certain young people were "biologically" prone to being "unfit", requiring a law on detention that was to remove them from society forever. Peukert maintained that after 1929, when the Great Depression began, the economic limits of the welfare state to end poverty were cruelly exposed, which led German social scientists and doctors to argue that the "solution" was now to protect the "valuable" in society from the "incurable". Peukert wrote that rather than accept that the "spirit of science" could not solve all social problems, those who believed in the "spirit of science" started to blame the victims of poverty themselves for their plight, depicting their poverty as due to biological instead of economic factors, and began to devise measures to exclude the biologically "incurable" from society. Peukert described the appeal of National Socialism to scientists and social engineers as offering a simplistic "racial" explanations for social failures in modern Germany, which allowed those making social policy to disregard economic and psychological factors as a reason for why some families were "losers". Peukert wrote that when faced with the same financial concerns that their predecessors in the Imperial and Weimar periods had faced, social workers, teachers, professors and doctors in the Third Reich began to advocate plans to ensure that the genes of the "racially unfit" would not be passed on to the next generation, first via sterilization and then by killing them. Furthermore, Peukert argued that völkisch racism was part of a male backlash against women's emancipation, and was a way of asserting control over women's bodies, which were viewed in a certain sense as public property since women had the duty of bearing the next generation that would pass on the "healthy genes". Peukert maintained that as the bearers of the next generation of Germans that Nazi social policies fell especially heavily upon German women. Peukert argued that for volksgenossinnen (female "national comrades"), any hint of non conformity and the "pleasures of refusal" in not playing their designated role within the volksgemeinschaft as the bearers of the next generation of soldiers could expect harsh punishments such as sterilization, incarceration in a concentration camp or for extreme case vernichtung ("extermination"). Peukert wrote that "after 1933 any critical public discussion and any critique of racism in the human sciences from amongst the ranks of the experts was eliminated: from then on, the protective instances of the Rechtsstaat (legal state) no longer stood between the racist perpetrators and their victims; from then on, the dictatorial state put itself solely on the side of racism". Peukert argued that all of the National Socialist social policies such as natalist policies that relentlessly pressured Aryan women to have more and children were all part of the same effort to strengthen the volksgemeinschaft. Peukert argued that despite a turn towards Social Darwinism when confronted with the failure of the welfare state to solve all social problems in the 1920s, that it was the democratic Weimar constitution that had provided a thin legal wedge that prevented the full implications of this from being worked out. Peukert argued that in 1939 that the entire system that had been built up for scientifically identifying those of racial "non value" served as the apparatus for genocide. Peukert wrote that all of the criteria for identifying Jews and Romany as peoples of racial "non value" were based on the pseudo scientific theories that had been promoted by generations of "race scientists" and that those serving in the "human sciences and social professions" worked to provide the theories for an "all embracing racist restructuring of social policy, educational policy and health and welfare policy". The culmination of these efforts was the proposed 1944 "Law for the Treatment of Community Aliens" which called for sending to the concentration camps anyone who failed to live be up to be a proper 'volksgenossen as a gemeinschaftsfremde (community alien). Only the fact that Germany was fully engaged in World War II prevented Hitler from signing "Law for the Treatment of Community Aliens", which was put off until the Reich won the "final victory". Peukert wrote: "Nazi racism, the professed goal which had been to secure the immortality of the racially pure volkskörper in practice inevitably became converted into a crusade against life". Peukert wrote that the Holocaust would never had happened without the shift from the thinking of scientists from concern with the body of the individual to concern with the body of the collective volkskörper, the tendency to break society into those of "value" and those of "lesser value" and with seeing the solution to social problems as eliminating the genes of those of "lesser value". Peukert wrote that the fascination with pseudo scientific racial theories and eugenics were common to all of the West, but it was the specific conditions in Germany which allowed the National Socialists to come to power 1933 that led to the "Final Solution to the Jewish Question". Peukert wrote: "The 'death of God' in the nineteenth century gave science dominion over life. For each individual human being, however, the borderline experience of death rebuts this claim to dominion. Science therefore sought its salvation in the specious immortality of the racial volkskörper, for the sake of which real and hence more imperfect life could be sacrificed. Thus the instigators of the "Final Solution" finally achieved dominion over death". Through Peukert was on the left, the conservative American intellectual M. D. Aeschliman praised Peukert's essay in The National Review as "important" and "haunting". He wrote that after the war that scientists who had provided the intellectual justification for the "Final Solution" were not prosecuted and a massive effort to block the memory of their actions started which largely prevented any discussion of the subject in the 1950s 1960s. Peukert ended his essay stating that there were debates about "our dealings with others, notably those different from ourselves. Recent debates about foreign migrants and AIDs present a conflicting picture. On one hand, we can see the continuing survival of a discourse on segregation, untouched by any historical self consciousness. On the other hand, however, there is a considerable body of opinion pledging for tolerance and responsibility that spring from an awareness of German history and of the genesis of the "Final Solution" from the spirit of science".
Өлім және мұра
1990 жылы Пёкерт 39 жасында СПИД-тен қайтыс болды. Британдық тарихшы Ричард Бессел Пёкерттің соңғы айларын "азап-сығуының қасіреті" деп сипаттады. Сол кезде АЗТ-дан басқа ВИЧ-ті емдеуге арналған дәрі-дәрмектер болмаған, Пёкерт қатты азапта қайтыс болды, бірақ ол соңына дейін рухын сақтап, оптимизмін жоғалтпады делінген. 2017 жылы «Detlev Peukert und die NS Forschung» (Detlev Peukert және нацистік зерттеулер) атты 2015 жылғы кітапқа жазылған шолуда американдық тарихшы Хельмут Уолсер Смит Пёкертті «соғыстан кейінгі дәуірдегі ең өнімді неміс тарихшыларының бірі» деп атады. Ол әлеуметтік тарих саласында маңызды кітаптар жазды, «әлі де жиі сілтеме жасалатын «Ғылым рухынан соңғы шешім» сияқты өте ықпалды мақалалар» және «Веймар республикасы туралы кітабы сияқты» таңғажайып, провокациялық синтез жұмыстары» жариялады. Смит атап көрсеткендей, көптеген тарихшылардың Веймар Республикасы туралы оның «классикалық модернизм» парадигмасы туралы пікірлерімен келіспейді, «классикалық модернизм» тұжырымдамасы тым абстрактілі екенін және Пёкерттің модернизм еркіндікке тең емес деген тұжырымы қазір өте айқын болып көрінеді. «Detlev Peukert und die NS Forschung» кітабының редакторлары Рудигер Хахтманн мен Свен Райхардт Пёкерттің нацистік дәуірдегі ең маңызды тарихшылардың бірі болғанын, өйткені ол зерттеулерді «Сыбайласу және зорлық-зомбылықтан» «Ұлттық жолдастар мен қоғамдық бөтендерге» қарай өзгертіп, «қарапайым адамдардың рөліне, ішкі топтардың (сенушілер, бейімделушілер, куәгерлер) сыртқы топтарға қатысты қарым-қатынасына» назар аударды деп мәлімдеді. «Detlev Peukert und die NS Forschung» кітабына үлес қосқан Николаус Вахсманн Пёкерттің нацистік режимнің құрбандары болған барлық топтарды – цыгандар, гомосексуалдар және мүгедектерді «қоғамдық бөтендер» ретінде қарастыруға баса назар аударғанын, бұл «Иудей мәселесінің соңғы шешіміне» қатысты фолькстік антисемит идеологиясының маңыздылығын елемегенін айтты. Вахсманн Пёкерттің жұмысының басты мәселесі Германияға ғана қатысты екенін, нацистік режим құрбан болған адамдардың көпшілігі Шығыс Еуропада болғанын естен шығарғанын атап өтті. Вахсманн Пёкерттің нацистік режимнің зорлық-зомбылығы Германияда «бөтендер» деп саналған адамдарға қарсы бағытталғаны туралы тұжырымын сынады, яғни нацистік зорлық-зомбылықтың басым бөлігі Шығыс Еуропадағы адамдарға жасалғанын, Пёкерттің Шығыс Еуропалық яһудилерді қырып-жою, Польшадағы неміс саясатының аяусыз қатыгездігі немесе 1941-42 жылдары үш миллион Қызыл Армия әскерінің тұтқындалуы туралы айтқандары аз екенін атап өтті, өйткені бұл оқиғалар Германиядан тыс жерде болды. Смит өзінің шолуында Вахсманнның Пёкерттің Германиядағы оқиғаларға ғана назар аударғаны туралы пікірімен келісті. Алайда Смит Пёкерттің нацистік Германиядағы қарапайым адамдардың «келісімге, бейімделуге және наразылық білдірмеуге» қатысты ұғымдарын терең түсінуі оны бүгінгі күні де өзекті ететінін, өйткені Пёкерт «азаматтық наразылық пен басқаларға қатысты нағыз ашудың» болмауы геноцидті қалай мүмкін еткенін көрсетуге көмектесті деп мәлімдеді. 2017 жылы британдық тарихшы Джейн Каплан Пёкерттің фашизмге қарсы күресудің ең жақсы жолы туралы айтқан сөздерін мақұлдап, оның «Нацистік Германияның ішінде» кітабынан келтірген мысалын келтірді: «Біздің фашизмге қарсы тұруымыз керек құндылықтар оңай айтылады, бірақ іс жүзінде жүзеге асыру қиын: өмірге құрмет, әртүрлілік пен қайшылықта қуаныш, бөтенді құрметтеу, дәмсізге төзімділік, жаһандық жаңа тәртіп үшін хилястикалық схемалардың жүзеге асырылуы мен қажет болуына күмән, басқаларға ашық болу және тіпті әлеуметтік ізгілік қағидаларын күмәнге салатын адамдардан үйренуге дайындық».
Жұмыс
Рурт аймағындағы фашизмге қарсы күрес туралы құжаттама, 1933–1945 жылдар, Франкфурт-на-Майн, 1976. *Die Reihen fast geschlossen: Beiträge zur Geschichte des Alltags unterm Nationalsozialismus* кітабы, Юрген Ройлеке және Адельхайд Графиня цу Кастель-Руденхаузенмен бірлесіп жазылған, Вупперталь: Hammer, 1981. *Volksgenossen und Gemeinschaftsfremde: Anpassung, Ausmerze und Aufbegehren unter dem Nationalsozialismus*, Кёльн: Bund Verlag, 1982, Ричард Девесон аударған ағылшын тіліндегі нұсқасы – *Inside Nazi Germany: Conformity, Opposition and Racism in Everyday Life*, Лондон: Batsford, 1987. *Die Weimarer Republik: Krisenjahre der Klassischen Moderne*, Франкфурт-на-Майн: Suhrkamp Verlag, 1987, ағылшын тіліне аударған нұсқасы – *The Weimar Republic: the Crisis of Classical Modernity*, Нью-Йорк: Hill and Wang, 1992. “Ғылым рухынан туған `Соңғы шешімнің` пайда болуы”, Томас Чилдерс және Джейн Каплан құрастырған *Reevaluating the Third Reich* кітабынан, 234–252 беттер, Нью-Йорк: Holmes & Meier, 1994. Неміс тіліндегі түпнұсқасы – “Die Genesis der 'Endlösung' aus dem Geist der Wissenschaft”, Макс Вебердің заманауилық диагностикасы, Детлев Пейкерт құрастырған (Гёттинген: Vandenhoeck & Ruprecht, 1989), 102–21 беттер.