Кіріспе

Қытай текті адамдарды қысымға салатын заңдар

Индонезияның тәуелсіздігінен бері Индонезияда тұратын қытайлық индонезиялықтар мен қытай азаматтарының өміріне әсер ететін, Индонезия үкіметі қабылдаған бірқатар заңдар, директивалар немесе конституциялар арқылы жүзеге асырылған. Бұл заңдар қытайлық индонезиялықтарға қарсы бағытталған. Осы заңдардың көпшілігі президент Абдуррахман Вахид басшылығымен реформация кезеңінде жойылды.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Батыс Суматрадағы Паданг қаласындағы Андалас университетінің профессоры Местика Зедтің айтуынша, Асаат Датук Мудо шынайы ұлтшыл болған және әрқашан фактілер мен шындыққа сәйкес әрекет еткен. Тәуелсіздік алғаннан кейін pribumi (туған индонезиялықтар) экономикасы әлсіз болды, оларды ешкім қорғамады. Ал тіпті голланд империализмі кезінде де қытайлардың экономикасы pribumi-ден жақсырақ болды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін олар экономиканы кішкентай, орта және ірі масштабта өздеріне қаратуға тырысты. Ассааттың идеялары кейіннен Тун Абдул Разак пен Махатхир Мохамад тарапынан Малайзияның экономикалық саясаты ретінде қабылданып, Малайзиядағы басым және жергілікті малай этникалық тобын қорғауға бағытталды, ол сол кезде ұқсас экономикалық жағдайға тап болды. Малайзия үкіметі қытай малайзиялықтардың бизнес иелігі мен активтерін тартып алмайды. Керісінше, малайлар елдегі экономикалық және іскерлік қызметке белсенді қатысуға ынталандырылды, үкімет тарапынан артықшылықтар берілді. Бұл бизнес бастау үшін арзан немесе тиімді несиелер беруді қамтыды. Мемлекеттік жобаларға, келісімшарттарға, сатып алулар мен жабдықтауға қатысу тек малайларға тиесілі компанияларға ғана ашық болды. Малай шаруаларына тегін жер, ауыл шаруашылығы техникасы мен тыңайтқыштар берілді, ал өнімдер үкімет тарапынан субсидияланған бағада сатып алынды. Тарихи тұрғыдан алғанда, тіпті Индонезия тәуелсіздігінің басында да қытайларға күдікпен қарады, себебі олар үш топқа бөлінді: "Голландты қолдайтындар", "Қытай үкіметін қолдайтындар" және "Индонезия ұлтшыл қозғалысын қолдайтындар". Сондай-ақ, индонезиялық қытайлардың (Тыңхоа деп те аталады) дін (Ислам және ПИТИ) арқылы ассимиляцияға немесе прибумизацияға ұшырауы қажет екендігіне келісетін индонезиялық қытайлар да болды, мұсылман ұйымы ретінде. Олар қытайлық индонезиялықтарға қолдау көрсетіп, "жақсы индонезиялық азамат" болуға дайын екенін дәлелдеуге мүмкіндік берді. Индонезияның ұлттық қозғалысы кезінде қытайлар мен индонезиялықтар арасында ынтымақтастық болды. Тіпті кейбір белгілі қытай тұлғалары қытайлық индонезиялықтарды Индонезияға қайтаруға тырысты. Индонезиялық ұлттық идеализммен танымал қытайлық индонезиялық заңгер Яп Тям Хьен 1954 жылы Baperki (Индонезия азаматтығын талқылау органы) құрды. Ұйымның мақсаты – қытайлық индонезиялықтарды индонезиялық азамат болуға дайын ету, әсіресе голландтықтар мен қытай үкіметіне қарсы тұрғандарды. Бұл орган 1958 жылғы Индонезия азаматтығы туралы заңды әзірлеуге де үлкен үлес қосты, ол 1960 жылдың басында күшіне енді. Дискриминациялық ереже де бөліп-жарып билеу саясатын сақтауға жасалған әрекет ретінде қарастырылды. Бүгінде Сингапур ұлттық университетінде (СНУ) сабақ беретін қытайлық индонезиялық Лео Сюриадината, Қалдықтардың ережелері немесе PP 10/1959 Индонезиядағы қытайларға қарсы қозғалыстың бастамасы деп санайды. Сюриадинатаның пікірінше, голланд отарлау кезінде қытайлық индонезиялықтар көбінесе шағын саудагерлер болған, бірақ Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін олардың жағдайы күшейді, сондықтан pribumi олармен бәсекелесе алмайды және үкіметті пайдаланып билікті өздеріне қаратуды қалайды.

Министрлер кабинетінің президиумының 1966 жылғы 127-ші шешімі

1966 жылғы Кабинет Президиумының 127-ші шешімі (Keputusan Presidium Kabinet Nomor 127 Tahun 1966, 127/U/Kep/12/1966) – 1966 жылы қабылданған Индонезия заңы. Ол индонезиялық дыбысты атауларды индонезиялық қытайларға қабылдауды ұсынды. Бұл Индонезиядағы қытайларға қарсы заңнаманың бір бөлігі саналды. Индонезиядағы қытай қауымдастығы бұған наразы болды, себебі бұл оларды дәстүрлі әулеттік тегін жоғалтуға мәжбүр етті. Алайда, кейбір адамдар үкіметтің күш-жігерін белгілі бір деңгейде тойтарып, өздерінің қытайлық есімдерін жаңа индонезиялық есімдеріне енгізді. Мысалы, қытайлық "Тан" тегін индонезиялық "Сутанто" есімімен оңай үйлестіруге болды.

1967 жылғы Президент шешімі No 240

1967 жылғы Президенттік шешім № 240 (Keputusan Presiden Nomor 240 Tahun 1967, Keppres No. 240/1867) «шетелдіктерді» ассимиляциялауды міндеттеді және индонезиялық қытайлар индонезиялық үнмен келетін есімдерді қабылдауы үшін бұрынғы 127/U/Kep/12/1966 директивасын қолдады.

1967 жылғы No 14 Президент нұсқаулығы

Президенттік нұсқау № 14/1967 (Inpress № 14/1967) Қытай діні, сенімдері және дәстүрлері туралы Индонезиядағы қытай әдебиеті мен мәдениетіне, соның ішінде қытай ішіндегі таңбаларына тиым салды. Қытай есімдері тікелей айтылмаса да, "жаңадан азаматтыққа өткен" индонезиялық қытайларға қытай есімдерін қабылдамауға ұсынылды. (Бұрынғы президент Абдуррахман Вахидтің № 6/2000 Президенттік қаулысымен жойылды; бұрынғы президент Мегавати Сукарнопутри № 19/2002 Президенттік қаулысымен Қытай жаңа жылын ұлттық мереке деп жариялап, жоюды қолдады.)

1967 жыл

Қытайлық индонезиялықтарға қатысты заңдар бұрынғы президент Сухартоның билігі кезінде Жаңа тәртіп режимінде көбейді. Сухарто интеграция емес, қытайлардың ассимиляциясын қолдады. 1967 жылғы «Қытай мәселесін шешудің негізгі саясаты» және басқа да шаралардың аясында тек бір қытай тіліндегі газетке ғана жұмыс істеуге рұқсат берілді, барлық қытай діни рәсімдері үй ішінде ғана жүргізілуі керек болды, қытай тіліндегі мектептер жабылды, қоғамдық орындарда қытай жазуына тыйым салынды және қытайлар индонезиялық үлгідегі есімдерді қабылдауға мәжбүр болды. Бұл заңдардың көпшілігі 1998 жылы Сухарто биліктен құлағаннан кейін күштен шығарылды.

Ampera Министрлер кабинетінің президиумының 1967 жылғы 6-шағырығы

1967 жылғы Ampera Кабинеті Президиумының 6-шы айналымы 1967 жылдың 28 маусымында жарияланды. Даудың бірі – индонезиялық қытай текті тұрғындарды сипаттау үшін дұрыс термин таңдау. 1945 жылғы Конституцияның 26-бабына қоса берілген түсіндірме мәтінде осы топты сипаттау үшін «Tionghoa» термині қолданылған. 1948 жылы Индонезия Коммунистік партиясы өз терминологиясында «Tionghoa» терминін қолдана бастады, бұл оның ресми емес түрде қолданылуына тыйым салуға әкелді. 1967 жылы Министрлер кабинетінің айналымы «Tionghoa» және «Tiongkok» терминдерінң орнына «Cina» терминін қолдануды міндеттеді.

Басқа мысалдар

Кабинет Президиумының Нұсқауы № 37/U/IN/6/1967, жаңа қытай иммигранттарына, олардың әйелдеріне немесе балаларына одан әрі тұруға немесе жұмыс істеуге рұқсат беруге тыйым салады; Индонезияда «шет елдіктер» жинаған кез келген капиталды мұздату; дипломатиялық корпус пен олардың отбасыларынан басқа «шет елдік» мектептерді жабу; кез келген мемлекеттік мектептерде индонезиялық студенттердің санының басым болуын және «шет елдіктерге» пропорционалды болуын талап ету; «қытай мәселесін» іске асыруды саяси істер министріне жүктеу. Уақытша Халықтық Кеңес Отбасының № 32, 1966 (TAP MPRS No. 32/1966) қаулысы, газеттер мен журналдарда қытай ішіндегі әріптерді пайдалануға тиым салу. Ішкі істер министрлігінің № 455.2 360/1988 ғибадатханаларды реттеу туралы қаулысы, қытай ғибадатханаларын салуға немесе жөндеуге тиімді және қатаң шектеулер қою. Ақпарат министрлігінің Баспасөз және Графикалық Бағыттар Бас директорының № 02/SE/Ditjen PPGK/1988 айналымы, қытай тілінің және/немесе ішіндегі әріптердің қолданылуын одан әрі шектеу. Ішкі істер министрлігінің № X01/1977 Халықты тіркеу жөніндегі нұсқауларды іске асыру туралы және Джакарта үкіметінің 1980 жылғы 28 қаңтардағы № 3.462/1.755.6 құпия нұсқауы, екеуі де ұлттық сәйкестендіру карточкаларында этникалық қытай тегін көрсету үшін арнайы кодтарды рұқсат етеді, код – A01. Кабинет Президиумының № SE 06/Pres Kab/6/1967 айналымы «Қытай» және «қытай» терминдерін өзгерту туралы, «Tionghoa» немесе «Tiongkok» (этникалық қытайлар қолданатын) орнына «Cina» терминін (көптеген индонезиялық қытайлар кемсітуші термин деп санайды) қолдануды талап етеді. Конфуциандық діннің Индонезияның алты ресми дінінің бірі мәртебесі жойылды. 1978 жылы Ішкі істер министрі конфуциандық дінді қоспағанда, тек бес дін бар екендігі туралы директива шығарды. 1979 жылғы 27 қаңтарда президенттік кабинет отырысы өтті, онда конфуциандық дін емес деген қатаң шешім қабылданды. 1990 жылы Ішкі істер министрі Индонезияда тек бес ресми дін бар екендігін қайталап, тағы бір директива шығарды.

Аномалиялар мен ерекшеліктер

Мандарин тілін қолдануға тыйым салатын заңдар мен ережелерге ерекшеліктер бар. Мысалы, дәстүрлі қытай медицинасы рецептерінде мандарин тілін қолдануға тыйым салынбаған, себебі Индонезияның Бас прокурорына (Jaksa Agung) INI (Ikatan Naturopatis Indonesia) ұйымы тарапынан лобби жасау нәтижесінде осы мәселе бойынша сот ісі тоқтатылды.

Қазіргі тәжірибе

Президенттік қызметін атқарған кезінде Абдурахман Вахид қытай мәдениеті мен тіліне қойылған шектеулерді алып тастады және Қытай жаңа жылын ұлттық мереке деп жариялады. Алайда, бұрынғы дискриминацияның салдары бүгінге дейін сезіліп келеді және кейбір аймақтарда индонезиялық қытайлар әлі де кемсітілуде.